Natën mes së shtunës dhe së dielës, në orën 03:00, akrepat kthehen në 02:00. Por jo e gjithë bota vazhdon ta bëjë këtë: Rusia, Turqia, Islanda, Kina, Japonia, Brazili dhe shumë vende të tjera e kanë hequr prej vitesh ndryshimin sezonal të orës
Natën mes së shtunës, 24 tetor, dhe së dielës, 25 tetor 2026, Shqipëria kalon nga ora verore në orën standarde.
Në orën 03:00, akrepat do të kthehen një orë pas dhe ora do të bëhet 02:00, duke na dhënë teorikisht një orë më shumë gjumë. Nga ana tjetër, pasditet do të errësohen më herët. Sipas kalendarit evropian të ndryshimit të orës, periudha e orës verore për vitin 2026 përfundon më 25 tetor.
Ora standarde do të qëndrojë në fuqi deri në të dielën e fundit të marsit 2027, kur vendet që zbatojnë sistemin do t’i çojnë sërish akrepat një orë përpara.
Në Bashkimin Evropian, sistemi aktual përcakton që ora verore të nisë të dielën e fundit të marsit dhe të përfundojë të dielën e fundit të tetorit. Shqipëria, edhe pse nuk është anëtare e BE-së, ndjek të njëjtin kalendar, ashtu si pjesa më e madhe e Evropës.
Pse ndryshon ora?
Ideja e ndryshimit sezonal të orës lidhet historikisht me shfrytëzimin më të madh të dritës natyrore gjatë muajve me ditë më të gjata dhe me synimin për të reduktuar përdorimin e ndriçimit artificial.
Në Evropë, ndryshimi i orës u përdor që gjatë Luftës së Parë Botërore dhe u rikthye në mënyrë më të gjerë gjatë dekadave të mëvonshme, ndërsa kriza energjetike e viteve ’70 i dha një shtysë tjetër kësaj praktike.
Bashkimi Evropian nisi harmonizimin e rregullave në vitin 1980, ndërsa sistemi aktual rregullohet nga direktiva europiane që hyri në fuqi në vitin 2001.
Megjithatë, dobia e ndryshimit të orës vazhdon të debatohet, sidomos për shkak të ndryshimit të mënyrës së konsumit të energjisë dhe ndikimit që zhvendosja e orarit mund të ketë te gjumi dhe ritmi i përditshëm.
Studimet e fundit tregojnë se kalimi nga një orar te tjetri mund të ndryshojë përkohësisht kohëzgjatjen dhe orarin e gjumit. Një studim në shkallë të gjerë gjeti se kthimi i akrepave pas në vjeshtë lidhej mesatarisht me rreth 10 minuta më shumë gjumë, ndërsa literatura shkencore në tërësi nuk mbështet idenë se çdo efekt shëndetësor i ndryshimit të orës është domosdoshmërisht negativ.
BE-ja donte ta hiqte ndryshimin e orës, por vendimi mbeti pezull
Në vitin 2018, Komisioni Evropian propozoi fundin e ndryshimit të orës dy herë në vit. Parlamenti Evropian miratoi më pas qëndrimin e tij në favor të heqjes së sistemit, me synimin fillestar që ndryshimet sezonale të përfundonin në vitin 2021.
Megjithatë, shtetet anëtare nuk arritën një marrëveshje në Këshillin e BE-së dhe, deri në vitin 2026, nuk është marrë një vendim përfundimtar. Për këtë arsye, sistemi vazhdon të zbatohet.
Cilat vende të Evropës nuk e ndryshojnë orën?
Edhe pse shumica e vendeve evropiane vazhdojnë të lëvizin akrepat në mars dhe tetor, ka disa përjashtime të rëndësishme.
Islanda nuk e ndryshon orën dhe përdor GMT gjatë gjithë vitit. Vendi e përdori për herë të fundit sistemin sezonal në vitin 1967.
Rusia hoqi ndryshimin sezonal të orës në 2011. Fillimisht kaloi në një sistem me orën verore gjatë gjithë vitit, ndërsa në vitin 2014 ndryshoi përsëri rregullat dhe kaloi në orë standarde të përhershme. Ndryshimi i fundit sezonal i akrepave ishte në vitin 2010.
Bjellorusia e ndaloi ndryshimin sezonal në 2011 dhe që atëherë mban të njëjtën orë gjatë gjithë vitit. Ndryshimi i fundit tradicional i orës ishte në vitin 2010.
Turqia e hoqi ndryshimin e orës në 2016 dhe që atëherë përdor gjatë gjithë vitit Turkey Time, UTC+3.
Ndërkohë, vendet e Bashkimit Evropian, si edhe Mbretëria e Bashkuar, Norvegjia, Zvicra dhe pjesa dërrmuese e Ballkanit, vazhdojnë ta ndryshojnë orën.
Shumica e botës nuk e ndryshon fare orën
Në shkallë globale, ndryshimi sezonal i orës është më shumë përjashtim sesa rregull. Në vitin 2026 vetëm rreth 70 vende përdorin një formë të orës verore, ndërsa dhjetëra të tjera e kanë hequr atë ose nuk e kanë përdorur kurrë.
Disa nga shembujt më të njohur janë:
Kina nuk e ndryshon më orën që prej 1991. Sot përdor China Standard Time gjatë gjithë vitit.
Japonia e përdori për herë të fundit orën verore në 1951 dhe që atëherë nuk i lëviz më akrepat periodikisht.
Koreja e Jugut e ndryshoi orën për herë të fundit në 1988.
India e përdori për herë të fundit sistemin në 1945 dhe sot funksionon me të njëjtën orë gjatë gjithë vitit.
Brazili e hoqi orën verore në 2019, pasi për dekada e kishte përdorur në pjesë të vendit.
Argjentina nuk e përdor më ndryshimin sezonal që prej 2009.
Meksika e hoqi ndryshimin e orës në pjesën më të madhe të vendit në 2022. Përjashtim bëjnë disa zona pranë kufirit verior me Shtetet e Bashkuara, të cilat vazhdojnë të koordinojnë orën me anën amerikane.
Paraguai është një nga rastet më të fundit: ndryshimi sezonal u përdor për herë të fundit në 2024, ndërsa tashmë vendi mban të njëjtën orë gjatë gjithë vitit.
Shumica e vendeve pranë ekuatorit nuk kanë nevojë për ndryshim sezonal, sepse gjatësia e ditës dhe e natës ndryshon shumë më pak gjatë vitit krahasuar me vendet e Europës dhe Amerikës së Veriut.
Kështu, ndërsa Shqipëria dhe pjesa më e madhe e Evropës do t’i kthejnë përsëri akrepat 60 minuta pas këtë 25 tetor 2026, debati për të ardhmen e këtij sistemi mbetet i hapur.