Një nga avantazhet më të forta elektorale të Gadi Eisenkotit është një fakt i thjeshtë dhe i pamohueshëm: ai nuk është Benjamin Netanyahu. Dhe për shumë votues, në një nga zgjedhjet më vendimtare në historinë e Izraelit, kjo mund të jetë më se e mjaftueshme.
Por një tjetër avantazh i tij u bë qendra e një stuhie politike, kur Yinon Magal, një prezantues i njohur televiziv, i konsideruar gjerësisht si zëdhënës jozyrtar i Benjamin Netanyahut, sulmoi rivalin kryesor të kryeministrit. Në një seri deklaratash që nxisnin paragjykime etnike, Magal e quajti Eisenkotin “majmun” me prejardhje “mizrahi-marokene”, i drejtuar nga “elitat ashkenaze”.
Deklaratat prekën pabarazitë e kahershme mes hebrenjve me origjinë evropiane dhe atyre me prejardhje nga Lindja e Mesme, duke shkaktuar një stuhi politike dhe mediatike. Më vonë, Magal pretendoi se nuk kishte pasur si qëllim të tallej me prejardhjen etnike të Eisenkotit, por se kishte përdorur një term të botës së krimit për një person që shërben si figurë publike, ndërsa kontrollohet nga prapaskena. Edhe Netanyahu, i cili nuk njihet për prirjen për të kërkuar falje, i dënoi deklaratat.
Megjithatë, episodi e vuri në qendër të vëmendjes historinë familjare të Eisenkotit.
Për vite me radhë, shumë votues mizrahi kanë mbështetur tradicionalisht partinë Likud të Netanyahut. Eisenkot, 66 vjeç, është djali i emigrantëve marokenë dhe arriti të bëhej gjenerali më i lartë i Izraelit. Ai u rrit në Tiberias dhe Eilat, larg qendrave të pushtetit politik të vendit. Historia e tij bie në kontrast të fortë me fëmijërinë e Netanyahut, i cili u rrit në një mjedis elitar në Jerusalem, pranë qarqeve të pushtetit.
Eisenkot rrallëherë flet për prejardhjen e tij etnike, por analistët besojnë se ajo është pjesë e arsyes pse ai tërheq mbështetje. Megjithëse një vit më parë në sondazhe merrte vetëm një shifër njëshifrore të përqindjes së votave, ai është shndërruar në kandidatin kryesor të opozitës për të rrëzuar Netanyahun në votimin e 27 tetorit. Izraeli nuk ka pasur kurrë një kryeministër me prejardhje mizrahi. Nëse Eisenkot del fitues, kjo do të ishte hera e parë.
Kush është Gadi Eisenkot?
Eisenkot është i dyti nga nëntë fëmijë dhe baba i pesë fëmijëve. Ai është një figurë relativisht e re në politikë, pasi pjesën më të madhe të jetës e ka kaluar në Forcat e Mbrojtjes së Izraelit (IDF).
Ai u regjistrua në Brigadën Golani në vitin 1978 dhe, gjatë një karriere 40-vjeçare, u ngjit në detyrë deri në postin e shefit të shtabit të përgjithshëm, të cilin e mbajti nga viti 2015 deri në vitin 2019, gjatë qeverisjes së Netanyahut.
Mandati i tij përfshiu një nga episodet më të debatueshme në historinë e fundit ushtarake të Izraelit. Në vitin 2016, rreshteri Elor Azaria qëlloi dhe vrau një sulmues palestinez të plagosur në Hebron. Pavarësisht presionit nga politikanët e djathtë, përfshirë Netanyahun, Eisenkot mbështeti hetimin dhe gjykimin ushtarak, duke thënë se po mbronte disiplinën dhe etikën e ushtrisë.
Ai hyri në politikë në vitin 2022, së bashku me një tjetër ish-shef të shtabit të përgjithshëm, Benny Gantz. Pas sulmit të 7 tetorit 2023 ndaj Izraelit, të udhëhequr nga Hamasi, të dy iu bashkuan kabinetit të emergjencës për luftën, të drejtuar nga Netanyahu. Por në qershor të vitit 2024 ata u larguan, duke përmendur mungesën e një strategjie të qartë për periudhën pas luftës.
Deri atëherë, lufta kishte shkaktuar tashmë një humbje të rëndë për familjen e Eisenkotit. Djali i tij më i vogël, Gal, 25 vjeç, u vra gjatë luftimeve në Gaza në dhjetor të vitit 2023, dy muaj pas nisjes së luftës. Edhe dy nipër të tij humbën jetën në luftime.
“Mbi varrin e Galit, u betova se çmimi që pagoi ai dhe miqtë e tij, ata që njihte dhe ata që nuk i njihte, nuk do të ishte i kotë”, shkroi Eisenkot në gazetën Yedioth Ahronoth në prill të vitit 2026. Ai e ka cilësuar këtë premtim personal si thelbësor për misionin e tij politik.
Çfarë i duhet Eisenkotit për të fituar?
Eisenkot hyn në fazën përfundimtare të fushatës si kandidati më i fortë i opozitës.
Shumica e sondazheve të fundit parashikojnë se partia e tij, Yashar, do të sigurojë nga 20 deri në 23 vende nga 120 gjithsej në Knesset, më shumë se Likud. Ai kryeson gjithashtu ndaj Netanyahut në sondazhet që matin se kush konsiderohet më i përshtatshëm për postin e kryeministrit.
Por fitorja nuk është aspak e sigurt dhe shifrat e sondazheve, të cilat mund të jenë të pasakta, kanë më pak rëndësi sesa matematika e koalicioneve në Izrael.
Sipas sistemit izraelit, edhe nëse partia e Eisenkotit renditet e para, presidenti nuk e ngarkon automatikisht atë me formimin e qeverisë. Mandati i jepet deputetit që ka më shumë gjasa të krijojë një koalicion. Dhe pikërisht këtu fillojnë llogaritjet.
Sondazhet sugjerojnë se as blloku i Netanyahut, ku përfshihen partitë e ekstremit të djathtë dhe partitë ultraortodokse, dhe as blloku kundër Netanyahut nuk janë në rrugën e duhur për të siguruar shumicën prej 61 mandatesh. Ngërçi politik është një mundësi shumë reale.
Rruga e Eisenkotit drejt pushtetit kalon përmes partive të majta, të djathta dhe të qendrës dhe, në disa skenarë, mund të varet nga partitë arabe. Netanyahu ka kaluar vite duke u përpjekur të delegjitimojë çdo bashkëpunim me partitë arabe, ndërsa disa nga liderët e tjerë të opozitës kanë deklaruar tashmë se nuk do të bashkëpunojnë me to.
Eisenkot ka thënë se do të përpiqet të formojë qeverinë edhe pa 61 mandate, duke hapur mundësinë e krijimit të një qeverie të pakicës, e cila do të mbështetej nga jashtë prej partive arabe. Megjithatë, partitë e djathta që do të duhej të përfshiheshin në koalicionin e tij mund ta refuzojnë këtë mundësi.
Sa ndryshon Eisenkot nga Netanyahu?
Ish-planifikues ushtarak, Eisenkot ndryshon nga Netanyahu për nga karakteri, stili dhe temperamenti. Në posterat e fushatës së tij ai paraqitet si “luftëtar, lider dhe bashkues”. Partia e tij quhet “Yashar”, që në hebraisht do të thotë “i drejtë” ose “i ndershëm”, emër i frymëzuar nga fjalët e Eli Sharabit, ish-pengut të liruar më 7 tetor: “Nuk është as e djathtë, as e majtë, është e drejtë.”
Premtimet kryesore të fushatës së tij lidhen me çështjet e brendshme dhe kërkesën për përgjegjësi. Ai premton krijimin e një komisioni shtetëror hetimor për dështimet e 7 tetorit, të cilit Netanyahu i ka rezistuar që nga fillimi i luftës. Ai premton gjithashtu shërbim të detyrueshëm ushtarak ose shërbim kombëtar për të gjithë qytetarët. Koalicioni aktual qeverisës varet nga partitë që kërkojnë vazhdimin e përjashtimeve të përgjithshme nga shërbimi ushtarak për hebrenjtë ultraortodoksë.
Megjithatë, për çështjet e sigurisë, Eisenkot mban një qëndrim të ashpër dhe ndan shumë prej pikëpamjeve të Netanyahut. Ashtu si pothuajse të gjithë rivalët e kryeministrit, ai ka mbështetur në vija të përgjithshme operacionet ushtarake izraelite në Gaza, Liban dhe Iran. Brenda IDF-së, ai lidhet me të ashtuquajturën “doktrina Dahijeh”, e cila parashikon përdorimin e forcës dërrmuese kundër infrastrukturës civile për të parandaluar sulme të ardhshme nga grupet militante. Ai lidhet gjithashtu me strategjinë e “fushatës mes luftërave”, që përfshin operacione të fshehta dhe me intensitet të ulët, të synuara për të dobësuar aftësitë e kundërshtarëve pa shkaktuar një konflikt në shkallë të gjerë.
Për Iranin, ai ndan me Netanyahun objektivat kryesore: parandalimin e sigurimit të një arme bërthamore nga Teherani dhe dobësimin e rrjetit të grupeve aleate të Iranit në rajon. Por ai ka kritikuar mungesën e strategjisë në konfliktin e fundit dhe argumenton se arritjet ushtarake duhet të shoqërohen me diplomaci.
Eisenkot e ka kritikuar ashpër Netanyahun për mënyrën se si ka menaxhuar luftën në Gaza, duke e akuzuar kryeministrin se po e zgjat konfliktin dhe po rrezikon pengjet izraelite për arsye politike. Kjo akuzë përfundimisht e çoi atë drejt largimit nga kabineti i luftës.
Çfarë politike do ndiqte ndaj palestinezëve?
Eisenkot vjen nga struktura e sigurisë dhe disa nga partnerët e tij të mundshëm në koalicion ka të ngjarë të jenë parti të djathta, të cilat nuk do të pranonin ndryshime rrënjësore në drejtimin strategjik të Izraelit. Për Gazën, ai ka premtuar t’i japë fund sundimit të Hamasit brenda 18 muajve, qoftë duke zbatuar planin e armëpushimit të Trumpit, qoftë përmes operacioneve ushtarake që ai i ka cilësuar si “kreative”.
Në praktikë, objektivat e deklaruara të Netanyahut janë përgjithësisht të ngjashme, por Eisenkot argumenton se “për sa kohë Netanyahu është në detyrë, Hamasi do të mbetet në pushtet”.
Përpara se të hynte në politikë, Eisenkot paralajmëroi se vazhdimi i kontrollit izraelit mbi palestinezët në Bregun Perëndimor të pushtuar rrezikonte krijimin e një shteti dy-kombësh, të cilin ai e cilësoi si “fundin e vizionit sionist”. Megjithatë, që nga 7 tetori, ai e ka kundërshtuar zgjidhjen me dy shtete. Në një intervistë të fundit, ai deklaroi se kushdo që vazhdon ta mbështesë këtë zgjidhje është “delirant”, pa paraqitur ndonjë alternativë.
Ai kundërshton aneksimin formal të territoreve dhe vendbanimet e paligjshme të ngritura pa autorizim. Ai e ka cilësuar si “gabim” planin e qeverisë izraelite për të ndërtuar në zonën e debatueshme E1 në Bregun Perëndimor, për shkak të kostos ndërkombëtare që do t’i shkaktonte Izraelit. Gjithashtu, ai është zotuar të godasë dhunën e kolonëve dhe atë që e ka quajtur hapur “terrorizëm hebre”, duke akuzuar qeverinë se po ua lidh duart forcave të sigurisë.
Si do ishin marrëdhëniet e tij me Trumpin?
Trumpi e ka bërë të qartë preferencën e tij: të dielën, ai i dha Netanyahut “mbështetjen e tij të plotë dhe të pakushtëzuar”, duke e cilësuar si një “kryeministër të madh luftëtar”. Çdo udhëheqës tjetër, paralajmëroi ai, do ishte “udhëheqësi i gabuar”, duke lënë të kuptohet se në atë rast SHBA-ja do duhej të përballej e vetme me Iranin.
Sipas burimeve izraelite të njohura me përpjekjet, Eisenkot dhe liderë të tjerë të opozitës i kërkuan Shtëpisë së Bardhë, përmes ndërmjetësve, përfshirë Miriam Adelsonin, një donatore e madhe e Partisë Republikane, të mos ndërhynte në garën zgjedhore. Përpjekja dështoi. Netanyahu dhe Trumpi kanë një histori të gjatë marrëdhëniesh, që përfshin zhvendosjen e ambasadës amerikane në Jerusalem në vitin 2017, tërheqjen e SHBA-së nga marrëveshja bërthamore me Iranin në vitin 2018, Marrëveshjet e Abrahamit në vitin 2020 dhe sulmet ndaj Iranit në vitet 2025–2026.
Kur analisti politik Barak Ravid e pyeti Trumpin nëse mund të bashkëpunonte me një kryeministër tjetër, ai u përgjigj: “Ndoshta po, ndoshta jo. Kush do ta merrte përsipër atë rrezik?”
Megjithatë, gjatë vitit të kaluar, Netanyahu ka ndërmarrë hapa që kanë zemëruar Trumpin dhe anëtarë të tjerë të administratës së tij, përfshirë sulmet në Liban dhe Gaza, të cilat kanë minuar përpjekjet e presidentit amerikan për paqe në rajon.
Një qeveri e drejtuar nga Eisenkot, pa partnerët e djathtë të Netanyahut, Itamar Ben-Gvirin dhe Bezalel Smotrichin, ka të ngjarë të ishte më e moderuar dhe t’i jepte Trumpit më shumë hapësirë për të ndjekur diplomacinë rajonale, përfshirë përpjekjet për normalizimin e marrëdhënieve me Arabinë Saudite, një objektiv i kahershëm i Uashingtonit.
Ndërsa Riadi vazhdon të kërkojë një rrugë të besueshme drejt krijimit të një shteti palestinez, një koalicion që nuk do të varej nga e djathta ekstreme ka të ngjarë ta kishte më të lehtë të ecte në atë drejtim.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e CNN
