Nga Prof. Asoc. Dr. Ilir Kusi
Ka një pyetje që meriton të shtrohet seriozisht: përse regjistrimi i kafshëve të shoqërimit me pronar të mos konceptohet si një shërbim publik vendor, ashtu siç trajtohen shumë elemente të identitetit dhe regjistrimit të vetë qytetarëve?
Për veten dhe familjarët tanë, identiteti dhe të dhënat bazë të gjendjes civile lidhen me regjistrat publikë dhe me bashkitë përkatëse. Atëherë, përse kafshët e shoqërimit – të cilat sot konsiderohen gjithnjë e më shumë pjesë e familjes – të mos kenë gjithashtu një regjistrim të qartë pranë njësisë vendore ku jeton pronari i tyre?
Natyrisht, kafsha nuk është qytetar dhe analogjia nuk duhet çuar artificialisht deri në fund. Por parimi administrativ është i vlefshëm: identifikimi dhe regjistrimi ligjor janë funksione me interes publik dhe nuk duhet të ngatërrohen me interesat tregtare apo financiare të një organizate profesionale.
Një model më racional mund të ndërtohej mbi disa role të ndara qartë.
Mjeku veterinar duhet të kryejë aktin profesional: implantimin e mikroçipit, verifikimin e identitetit të kafshës, vaksinimet dhe plotësimin/certifikimin e të dhënave shëndetësore përkatëse.
Bashkia mund të jetë hallka administrative e regjistrimit të kafshës dhe pronarit të saj. Çdo qen – dhe, sipas modelit që do të zgjidhej, edhe macet – mund të regjistrohej në territorin ku banon pronari, me detyrimin për të deklaruar ndryshimin e pronësisë, humbjen, vdekjen apo ndryshimin e vendbanimit.
Ministria përgjegjëse për veterinarinë duhet të ketë akses të plotë dhe kompetencat e nevojshme mbi sistemin kombëtar të të dhënave, sepse identifikimi i kafshëve nuk është vetëm çështje pronësie. Ai lidhet drejtpërdrejt me shëndetin dhe mirëqenien e kafshëve, kontrollin e zoonozave, tërbimin, lëvizjen e kafshëve, epidemiologjinë dhe mbrojtjen e shëndetit publik.
Në këtë arkitekturë lind natyrshëm edhe pyetja: përse Urdhri Profesional duhet të jetë subjekti që shet apo shpërndan në mënyrë të detyrueshme mikroçipet dhe pasaportat?
Urdhri Veterinar ka një funksion profesional dhe rregullator ndaj mjekëve veterinarë. Ky funksion është i rëndësishëm, por nuk duhet të përzihet automatikisht me funksionin e furnizuesit tregtar të mjeteve që veterinari është i detyruar të përdorë për të ushtruar një detyrim të përcaktuar nga shteti. Kur organi që rregullon profesionin bëhet njëkohësisht furnizuesi i detyrueshëm i një produkti, lind të paktën nevoja për të analizuar seriozisht proporcionalitetin, transparencën dhe konfliktin e mundshëm të roleve.
Po një taksë vendore për kafshët me pronar?
Edhe kjo ide meriton diskutim dhe nuk duhet parë automatikisht si një barrë e panevojshme.
Një taksë vjetore e moderuar dhe e përballueshme për mbajtjen e qenit, e administruar nga bashkia, mund të krijonte një lidhje të drejtpërdrejtë midis pronësisë së përgjegjshme dhe kostove që komuniteti përballon për menaxhimin e popullatës së kafshëve.
Por një taksë e tillë do të kishte kuptim vetëm nëse përdorimi i saj do të ishte transparent dhe i përcaktuar qartë. Të ardhurat mund të financonin:
– regjistrin dhe mirëmbajtjen e sistemit të identifikimit;
– kontrollin e kafshëve pa pronar;
– sterilizimin dhe vaksinimin e tyre;
– programet kundër tërbimit dhe zoonozave;
– strehimin dhe adoptimin;
– edukimin për pronësinë e përgjegjshme;
– kontrollin e braktisjes së kafshëve.
Në këtë mënyrë krijohet edhe një mekanizëm shumë më i fortë kundër braktisjes. Një qen me mikroçip, i lidhur me një pronar dhe me një regjistër bashkiak, nuk është më një kafshë anonime. Nëse ai braktiset, ekziston mundësia reale për të identifikuar personin përgjegjës dhe për të zbatuar ligjin.
Kjo do ta zhvendoste gradualisht filozofinë nga:
“Çfarë bëjmë me qentë e rrugës?”
tek pyetja shumë më e rëndësishme:
“Nga vijnë qentë që përfundojnë në rrugë dhe kush mban përgjegjësi për ta?”
Këtu qëndron edhe dobësia e shumë politikave të deritanishme. Shpenzohen para publike për pasojën – kapjen, sterilizimin apo strehimin e kafshëve të rrugës – pa krijuar gjithmonë një sistem po aq të fortë për kontrollin e burimit të problemit: pronësinë e papërgjegjshme dhe braktisjen.
Prandaj një model funksional mund të ndërtohej mbi një zinxhir shumë të thjeshtë:
Pronari → mjeku veterinar → mikroçipi → regjistri vendor → databaza kombëtare → përgjegjësia e gjurmueshme e pronarit.
Bashkitë do të administronin dimensionin vendor të pronësisë dhe shërbimeve; mjekët veterinarë do të kryenin dhe certifikonin aktet profesionale; ndërsa Ministria e Bujqësisë dhe autoriteti veterinar kompetent do të kishin akses dhe mbikëqyrje kombëtare për qëllime të shëndetit të kafshëve dhe shëndetit publik.
Kjo nuk do të thotë të kopjojmë mekanikisht sistemin e gjendjes civile të njerëzve. Do të thotë të marrim prej tij një parim shumë të vlefshëm: identiteti dhe gjurmueshmëria, kur i shërbejnë interesit publik, duhet të ndërtohen si sistem publik, i qëndrueshëm, transparent dhe i aksesueshëm nga institucionet që kanë përgjegjësi ligjore.
Në fund, argumenti se “kështu e parashikon kuadri ligjor” nuk duhet ta mbyllë diskutimin. Kuadri ligjor është pikënisja për të kuptuar se çfarë lejohet sot, por jo domosdoshmërisht përgjigjja për atë që duhet të bëjmë nesër.
Ligjet i bëjnë njerëzit. Dhe ligjet duhet t’u shërbejnë njerëzve, kafshëve dhe interesit të përgjithshëm të komunitetit – jo të detyrojnë sistemin të vazhdojë një model vetëm sepse ai ekziston prej kohësh.
NËSE NJË MODEL TJETËR SIGURON GJURMUESHMËRI MË TË MIRË, MË SHUMË PËRGJEGJËSI TË PRONARIT, MË PAK BRAKTISJE, KONTROLL MË EFEKTIV TË KAFSHËVE TË RRUGËS, MBROJTJE MË TË MIRË TË SHËNDETIT PUBLIK DHE PËRDORIM MË TRANSPARENT TË PARAVE PUBLIKE, ATËHERË ËSHTË KUADRI LIGJOR AI QË DUHET RISHIKUAR PËR T’IU PËRSHTATUR KËTIJ MODELI – JO INTERESI PUBLIK QË DUHET T’I PËRSHTATET NJË KUADRI LIGJOR JOEFIKAS.
