Qeveria shqiptare ka miratuar një akt normativ që i jep Policisë së Shtetit kompetenca të reja për të kufizuar tubimet pranë institucioneve publike, për të urdhëruar largimin e individëve nga zona të caktuara dhe për të vendosur gjoba që arrijnë deri në 500 mijë lekë për protestuesit që nuk u binden urdhrave për shpërndarje.
Ndryshimet në ligjin nr. 8773/2001, “Për tubimet”, vijnë pas më shumë se dy javësh protestash të udhëhequra nga studentët, të cilat janë shoqëruar me përplasje të dhunshme mes demonstruesve dhe policisë, dëmtime të institucioneve publike dhe private, qindra arrestime e procedime penale, si dhe akuza për përdorim joproporcional të forcës nga autoritetet.
Akti normativ, i propozuar nga ministri i Punëve të Brendshme dhe i miratuar nga Këshilli i Ministrave në mbështetje të nenit 101 të Kushtetutës, parashikon hyrjen e menjëhershme në fuqi të masave, pa pritur përfundimin e procedurave të zakonshme parlamentare.
Një prej ndryshimeve kryesore u jep drejtuesve të drejtorive vendore të policisë të drejtën të ndalojnë ose kufizojnë tubimet për një periudhë deri në 72 orë në një perimetër të përcaktuar rreth institucioneve arsimore, shëndetësore ose shtetërore.
Sipas aktit, vendime të tilla mund të merren kur ekziston një rrezik “real, serioz e i afërt”, i mbështetur në fakte konkrete, për ushtrim dhune ndaj personave ose dëmtime të rënda të pronës.
Kufizimi kërkon miratimin e prefektit dhe mund të rinovohet vetëm një herë, duke e çuar kohëzgjatjen maksimale në 144 orë, ose gjashtë ditë.
Vendimi duhet të përcaktojë perimetrin, kohëzgjatjen dhe arsyet e kufizimit, si dhe të publikohet përpara zbatimit. Qytetarët mund ta ankimojnë në gjykatën administrative, e cila duhet të vendosë brenda 48 orëve, por ankimi nuk e pezullon automatikisht masën.
Një dispozitë tjetër u jep punonjësve të Policisë së Shtetit kompetencën për të urdhëruar largimin e një individi deri në 48 orë nga të ashtuquajturat “zona të mbrojtura”, ku përfshihen stacionet dhe terminalet e transportit publik, portet, aeroportet, perimetrat përreth shkollave, spitaleve dhe objekteve të trashëgimisë kulturore.
Lista mund të zgjerohet edhe me zona të tjera të përcaktuara nga këshillat bashkiakë, në të cilat janë dokumentuar vepra të përsëritura kundër personit ose pronës.
Urdhri i largimit mund të jepet kur një person kërcënon, ngacmon në mënyrë të përsëritur, ushtron dhunë, dëmton pronën ose pengon me dhunë aksesin në këto hapësira.
Megjithatë, akti përcakton se masa nuk mund të vendoset vetëm për shkak të pjesëmarrjes në një tubim paqësor, pamjes, statusit social apo precedentëve penalë të individit. Përjashtohen gjithashtu nga zbatimi i urdhrit vendbanimi, vendi i punës, institucioni arsimor, institucioni shëndetësor ku personi trajtohet dhe zyra e avokatit.
Gjoba deri në 500 mijë lekë
Përveç zgjerimit të kompetencave të policisë, qeveria ka ashpërsuar ndjeshëm sanksionet administrative për shkeljet e ligjit për tubimet.
Gjobat ekzistuese prej 1 mijë deri në 10 mijë lekësh, për disa prej shkeljeve të parashikuara në nenin 24, rriten në 10 mijë deri në 100 mijë lekë, duke u dhjetëfishuar.
Sipas dispozitave të reja, pjesëmarrja në një tubim të ndaluar dhe mosbindja ndaj disa kategorive të urdhrave të policisë për shpërndarje do të ndëshkohen me gjoba nga 10 mijë deri në 100 mijë lekë.
Në raste të tjera të mosbindjes ndaj urdhrit për ndërprerjen ose shpërndarjen e tubimit, gjoba mund të arrijë në 200 mijë lekë.
Sanksioni më i lartë, nga 50 mijë deri në 500 mijë lekë, parashikohet për personat që nuk i binden një urdhri të caktuar shpërndarjeje dhe që njëkohësisht e kanë të fshehur identitetin.
Ndryshimet parashikojnë gjithashtu gjoba nga 10 mijë deri në 100 mijë lekë për fshehjen e identitetit në kundërshtim me ligjin, duke përjashtuar rastet kur mbulimi i fytyrës justifikohet nga arsye shëndetësore, fetare apo profesionale, përfshirë punën e gazetarëve, personelit mjekësor dhe vëzhguesve të tubimeve.
Për herë të parë, akti normativ vendos edhe një sanksion të posaçëm administrativ për bllokimin e rrugëve gjatë protestave.
Çdo individ që merr pjesë në bllokimin e një rruge automobilistike ose aksi rrugor, duke penguar qarkullimin e mjeteve, mund të gjobitet me 5 mijë lekë për çdo ditë bllokimi, pavarësisht kohëzgjatjes së tij, nëse veprimi nuk përbën vepër penale.
Gjobat do të vendosen drejtpërdrejt nga Policia e Shtetit, sipas procedurave të legjislacionit për kundërvajtjet administrative.
Policia do të kërkojë fshirjen e thirrjeve për dhunë në rrjetet sociale
Ndryshimet prekin edhe komunikimet në internet, duke krijuar një procedurë të re për ndërhyrjen e policisë ndaj mesazheve që përmbajnë thirrje për dhunë gjatë organizimit ose zhvillimit të tubimeve.
Nëse identifikon mesazhe të tilla në rrjetet sociale, postën elektronike ose komunikimet telefonike, policia mund t’i dërgojë personit një njoftim përmes të njëjtit kanal, duke i kërkuar fshirjen e përmbajtjes dhe mospërsëritjen e veprimit.
Nëse mesazhi nuk fshihet ose veprimet përsëriten, policia mund të ndërmarrë masa të tjera në përputhje me legjislacionin në fuqi.
Dispozita parashikon gjithashtu që, në rastet kur vlerësohet e nevojshme, policia t’i ofrojë personit mbështetje psikologjike apo trajtime të specializuara.
Një tjetër ndryshim autorizon policinë të regjistrojë me mjete audiovizuale paralajmërimet për shpërndarjen e tubimeve, aktet e dhunës ndaj personave dhe dëmtimet e pronës. Regjistrimet do të ruhen dhe përpunohen sipas legjislacionit për mbrojtjen e të dhënave personale dhe ligjit të posaçëm për riparimin e dëmeve gjatë tubimeve.
Ndryshimet pas protestave studentore
Nisma e qeverisë vjen në një kohë kur Shqipëria po përballet me një valë protestash të nisura më 13 tetor, fillimisht nga studentë të pakënaqur me kushtet e arsimit, kostot e jetesës, korrupsionin dhe mungesën e perspektivës ekonomike.
Demonstratat, të cilat janë përhapur edhe jashtë Tiranës, u pasuan nga përplasje të dhunshme, sulme ndaj ndërtesave qeveritare dhe bizneseve, si dhe ndërhyrje të policisë me gaz lotsjellës, autobote me ujë dhe plumba gome.
Në protestën e 24 tetorit në Tiranë, policia përdori sërish këto mjete për të shpërndarë demonstruesit, pasi disa prej tyre hodhën gurë dhe i vunë zjarrin hyrjes së Ministrisë së Bujqësisë.
Përdorimi i forcës nga policia, përfshirë goditjen e protestuesve dhe gazetarëve me plumba gome, ka nxitur shqetësime për respektimin e të drejtës së tubimit dhe proporcionalitetin e ndërhyrjes policore.
Ndërkohë, Bashkimi Europian ka dënuar aktet e dhunës gjatë protestave, duke theksuar njëkohësisht rëndësinë e respektimit të së drejtës për tubim paqësor dhe nevojën për një përgjigje proporcionale nga autoritetet.
Akti është miratuar si masë normative me fuqinë e ligjit. Sipas nenit 101 të Kushtetutës, akte të tilla duhet t’i paraqiten Kuvendit për miratim brenda pesë ditëve dhe e humbasin fuqinë nga fillimi nëse nuk miratohen brenda 45 ditëve.
