Metodat tradicionale për të përcaktuar numrin e bletëve në një zonë shpesh kërkojnë kapjen dhe vrasjen e një pjese të tyre. Kurthet e zakonshme, të përbëra nga enë të vogla me ngjyrë të mbushura me ujë dhe sapun, nuk bëjnë dallim mes insekteve që kapin.
Një sistem i ri i përbërë nga dy programe kompjuterike përdor tingujt për të identifikuar bletët. Duke analizuar regjistrime të realizuara në terren, programet dallojnë gumëzhimën dhe e klasifikojnë atë si aktivitet të bletëve të mjaltit ose të bletëve krahëverdhë.
Të lidhura
None found
Kjo qasje u jep studiuesve mundësinë të vëzhgojnë insektet në habitatin e tyre, pa i larguar apo dëmtuar ato.
Studimi u drejtua nga Laura Figueroa, profesoreshë asistente e ruajtjes së mjedisit në Universitetin e Massachusetts Amherst (UMass Amherst).
“Kam punuar me bletët për më shumë se një dekadë dhe mund ta dalloj një bletë krahëverdhë nga një bletë mjalti në terren, vetëm nga tingulli”, tha Figueroa.
“Nëse truri im mund t’i dallojë lehtësisht kategoritë e bletëve, atëherë duhet të jemi në gjendje të trajnojmë edhe një model të inteligjencës artificiale që ta bëjë këtë.”
Megjithatë, programet e zhvilluara nga ekipi i saj nuk janë të përsosura. Kur njëri prej tyre tregon se në regjistrim ndodhet një bletë, zakonisht rezultati është i saktë, por sistemi nuk arrin të kapë më shumë se gjysmën e gumëzhimave që janë realisht të pranishme.
Kostoja e padukshme e numërimit të bletëve
Bletët krahëverdhë, së bashku me shumë pjalmues të tjerë, po pakësohen prej dekadash. Në këtë proces ndikojnë përdorimi i gjerë i pesticideve, shkatërrimi i habitateve dhe rritja e vazhdueshme e temperaturave.
Rënia e tyre ka pasoja të rëndësishme. Shërbimet që ofrojnë pjalmuesit vlerësohen në shumë më tepër se 200 miliardë dollarë në mbarë botën, ndërsa shumica e specieve bimore varen prej tyre për riprodhim.
Për vite me radhë, monitorimi i kësaj rënieje është mbështetur te ekspertët e trajnuar për insektet, të cilët dalin në terren, mbledhin bletët dhe i përcaktojnë më vonë në laborator.
Kurthet me ujë dhe sapun mund të vrasin dhjetëra mijëra bletë, pra pikërisht insektet që studimi synon të kontrollojë. Përveç tyre, në këto kurthe përfundojnë edhe shumë insekte që nuk lidhen me objektivin e kërkimit, ndërsa identifikimi i çdo sasie insektesh kërkon orë të shumta pune laboratorike.
“Megjithëse kurthet vdekjeprurëse do të vazhdojnë të jenë të rëndësishme për monitorimin e pjalmuesve pasi shumë specie bletësh mund të identifikohen vetëm nën mikroskop duhet të ekzistojë një mënyrë më e mirë për të monitoruar aktivitetin e bletëve”, tha Figueroa.
Programet trajnohen për të dalluar tingujt e bletëve
Figueroa tregoi në vitin 2024 se një formë e inteligjencës artificiale, e njohur si rrjet i të mësuarit të thellë, mund të identifikonte me sukses insektet në bazë të tingujve të tyre. Duke u mbështetur te kjo përvojë, ekipi krijoi dy programe të posaçme për bletët.
Programi i parë kërkon çdo shenjë të aktivitetit të bletëve. Ai përfshin tingujt e bletëve të mjaltit dhe bletëve krahëverdhë në fluturim, por edhe zhurmën që krijon një bletë krahëverdhë kur tund një lule për të liruar polenin.
Përveç këtyre, sistemi dallon edhe tingujt e kërkimit të ushqimit të prodhuar nga bletë të tjera, përfshirë bletën marangozë lindore.
Programi i dytë është më i kufizuar dhe kërkon tri tinguj të veçantë: fluturimin e bletëve të mjaltit, fluturimin e bletëve krahëverdhë dhe dridhjen e luleve nga bletët krahëverdhë për çlirimin e polenit.
Për trajnimin e të dy sistemeve u përdorën 594 regjistrime, të mbledhura në 43 vende të verilindjes së Shteteve të Bashkuara.
Materialet zanore u regjistruan gjatë pesë viteve, në habitate të ndryshme dhe në kushte ku zhurmat e sfondit ndryshonin.
Sot, të dy programet janë pjesë e Raven Pro, softuerit për analizën e tingujve të zhvilluar nga Laboratori i Ornitologjisë i Universitetit Cornell. Ky program përdoret nga shkencëtarët edhe për monitorimin e aktivitetit të kafshëve.
Programet gabojnë rrallë
Për të vlerësuar saktësinë e tyre, ekipi i Figueroas i krahasoi rezultatet e programeve me numërimet e kryera në terren nga vëzhgues të trajnuar.
Studiuesit vendosën që një zbulim të regjistrohej vetëm kur niveli i besueshmërisë të arrinte 0,9, në një shkallë ku kufiri maksimal është 1.
Në këtë konfigurim, saktësia e zbulimeve varionte nga 93% deri në 97%. Nga ana tjetër, programet arrinin të identifikonin vetëm 13% deri në 44% të tingujve të bletëve që ndodheshin në regjistrime.
Ky ishte një kompromis i zgjedhur me vetëdije nga studiuesit: ata pranuan një numërim jo të plotë për të kufizuar sinjalizimet e pasakta.
Pavarësisht kësaj, rezultatet e programeve përputheshin ngushtë me numërimet njerëzore. E njëjta gjë u vu re si për aktivitetin e përgjithshëm, ashtu edhe për bletët e mjaltit dhe bletët krahëverdhë të analizuara veçmas.
Shumica e zbulimeve u regjistruan në një distancë prej rreth 20 inçësh (50 cm) nga pajisja. Kjo do të thotë se regjistruesi nuk vëzhgon gjithë fushën, por vetëm një zonë të kufizuar përreth tij.
Kufijtë e identifikimit përmes tingujve
“Modeli ynë nuk u zhvillua për të zëvendësuar metodat tradicionale, por për të na mundësuar të marrim vlerësime të sakta të aktivitetit të bletëve në kohë dhe vende ku do të ishte e vështirë për studiuesit të kryenin vëzhgime, për shembull, në kurorat e pemëve ose gjatë valëve të të nxehtit”, tha Figueroa.
Ajo i konsideroi këto modele si pjesë të një grupi më të gjerë mjetesh që studiuesit kanë nevojë të përdorin për monitorimin e pjalmuesve në natyrë.
Programi i dytë mund të bëjë dallimin vetëm mes dy grupeve, bletëve të mjaltit dhe bletëve krahëverdhë. Llojet e tjera të bletëve nuk përfshihen në klasifikimin e tij.
Për më tepër, të dyja programet u ndërtuan dhe u testuan me regjistrime nga vetëm një rajon. Për këtë arsye, studiuesit duhet të kontrollojnë ende nëse sistemet ruajnë të njëjtin nivel performance me bletët dhe zhurmat e sfondit të zonave të tjera.
Çdo ekip që përdor Raven Pro mund t’i aplikojë tashmë programet mbi regjistrimet e veta në terren dhe t’i krahasojë rezultatet me numërimet e bëra drejtpërdrejt nga vëzhguesit.
Analiza e tingujve nuk pritet të zëvendësojë studimet tradicionale të bletëve, por mund ta bëjë më të lehtë monitorimin e zonave ku studiuesit shkojnë rrallë.
Nëse testimet dhe përmirësimet e mëtejshme japin rezultate të mira, këto programe mund t’u shërbejnë shkencëtarëve për të ndjekur ndryshimet në aktivitetin e bletëve pa dëmtuar insektet që synojnë të mbrojnë. Earth.com
