Astronomët kanë identifikuar një kandidat të mundshëm për planet xhuxh në skajet e Sistemit Diellor, përtej orbitës së Plutonit. Objekti, i pagëzuar përkohësisht me emrin ED138, mund t’i bashkohet në të ardhmen grupit të pesë planetëve xhuxh të njohur zyrtarisht.
Zbulimi është bërë falë vëzhgimeve të Observatorit Vera C. Rubin, një teleskop i avancuar i vendosur në një mal në Kili, në lartësinë 2.682 metra mbi nivelin e detit. Observatori është i pajisur me kamerën dixhitale më të madhe në botë dhe ka nisur operimin në vitin 2025.
Teknologjia e tij i mundëson fotografimin e të gjithë qiellit çdo tri ditë, duke krijuar mundësi të reja për identifikimin e objekteve të largëta në Sistemin Diellor.
Zbulimi u realizua nga Matthew Holman, astrofizikant i lartë në Institutin Smithsonian dhe lektor i astronomisë në Universitetin e Harvardit. Ai përdori një program kompjuterik të zhvilluar së bashku me kolegë, për të analizuar të dhënat e mbledhura nga observatori gjatë vitit 2026.
Programi skanoi miliarda sinjalizime të objekteve në lëvizje, derisa identifikoi ED138. Holman tha se reagimi i tij i parë ishte një përzierje entuziazmi dhe mosbesimi, duke e shtyrë të kontrollonte menjëherë nëse bëhej fjalë për një rezultat të rremë ose për ndonjë gabim në program.
Për të verifikuar zbulimin, ai bashkëpunoi me kolegun Mario Juric, shkencëtar përgjegjës për studimet e Sistemit Diellor në Observatorin Rubin dhe profesor në Universitetin e Uashingtonit.
Juric kërkoi në katalogun e observatorit dhe gjeti 20 vëzhgime të tjera të ED138, që datonin që nga marsi i vitit 2026. Duke përdorur edhe burime të tjera të dhënash, studiuesit arritën të përcaktonin orbitën e objektit deri në rreth 10 vite më parë.
Pavarësisht rezultateve premtuese, studiuesit theksojnë se ED138 nuk mund të konsiderohet ende zyrtarisht një planet xhuxh. Për këtë, astronomët duhet të përcaktojnë më saktë madhësinë fizike të tij, proces që mund të kërkojë edhe disa muaj vëzhgime të tjera.
Nëse konfirmohet, ED138 do t’i bashkohet pesë planetëve xhuxh të njohur nga Bashkimi Astronomik Ndërkombëtar: Ceres, Plutoni, Haumea, Makemake dhe Eris.
Planetët xhuxh janë trupa qiellorë që rrotullohen rreth Diellit dhe kanë masë të mjaftueshme për të marrë një formë pothuajse sferike, por nuk i kanë pastruar plotësisht orbitat e tyre nga objekte të tjera.
Zbulimi i mundshëm i ED138 përbën një tjetër hap në eksplorimin e rajoneve të largëta të Sistemit Diellor. Me vëzhgimet e reja dhe analizën e sasive të mëdha të të dhënave, astronomët shpresojnë të identifikojnë edhe më shumë trupa qiellorë që deri më tani u kanë shpëtuar teleskopëve.
Megjithatë, konfirmimi i statusit dhe përcaktimi i madhësisë së ED138 do të jenë vendimtarë për të kuptuar më mirë natyrën e këtij objekti misterioz përtej Plutonit.
