Inceneratori i Elbasanit, një nga investimet më të debatuara në sektorin e menaxhimit të mbetjeve në Shqipëri, nuk do të jetë më pjesë e zgjidhjes për trajtimin e mbetjeve urbane të qarkut. Pas viteve të tëra financimesh, problemeve të funksionimit dhe kalimit të administrimit te shoqëria publike ECO-ELB, projektbuxheti i vitit 2027 parashikon që mbetjet e bashkive të qarkut të Elbasanit të transportohen drejt zonës së menaxhimit të mbetjeve në Shkodër.
Ky zhvillim ngre pikëpyetje serioze mbi fatin e investimit të kryer në Elbasan, efektivitetin e fondeve publike të shpenzuara ndër vite dhe kostot e reja që do të duhet të përballohen për transportimin e mbetjeve në një distancë të konsiderueshme.
Në dokumentet e projektbuxhetit 2027, të konsultuara nga ekofin.al, ku përcaktohet mënyra e financimit të menaxhimit të mbetjeve urbane nga njësitë e vetëqeverisjes vendore, parashikohet shprehimisht që bashkitë Librazhd, Elbasan, Rrogozhinë, Peqin, Cërrik, Belsh, Prrenjas dhe Gramsh të financohen për transportimin e mbetjeve urbane drejt zonës së menaxhimit të mbetjeve Shkodër.
Kjo do të thotë se, të paktën në planifikimin financiar të vitit të ardhshëm, impianti i Elbasanit nuk rezulton si destinacioni i trajtimit të mbetjeve të këtyre bashkive.
Dokumenti nuk jep një shpjegim për gjendjen teknike të inceneratorit apo arsyet e mosparashikimit të tij si destinacion, por orientimi i fondeve drejt Shkodrës përbën një tregues të rëndësishëm të ndryshimit të skemës së menaxhimit të mbetjeve.
Nga investimi miliona eurosh te transferimi i mbetjeve në Shkodër
Inceneratori i Elbasanit u promovua si një investim që do t’i jepte zgjidhje afatgjatë trajtimit të mbetjeve urbane, duke zëvendësuar depozitimin dhe djegien e pakontrolluar me një proces industrial përpunimi.
Për vite me radhë, projekti përfitoi financime publike, ndërsa më pas administrimi i impiantit kaloi te shoqëria ECO-ELB, e krijuar për menaxhimin e tij.
Megjithatë, funksionimi i inceneratorit është shoqëruar me problematika të vazhdueshme, ndërsa çështjet që lidhen me administrimin e impiantit kanë marrë edhe përmasa hetimore.
Administratori aktual është subjekt i procedimeve të SPAK, një rrethanë që shton nevojën për transparencë mbi administrimin e impiantit. Statusi konkret procedural dhe akuzat eventuale duhet të dallohen nga përgjegjësia penale, e cila përcaktohet vetëm nga gjykata.
Tashmë, dokumenti i projektbuxhetit 2027 nxjerr në pah një problem tjetër: pas investimit dhe financimeve të vazhdueshme, mbetjet e Elbasanit parashikohet të transportohen në një qark tjetër.
Shkodra do të marrë mbetje edhe nga Elbasani dhe Fieri
Ajo që bie në sy në Aneksin 6 të dokumenteve të prbuxhetit është se Shkodra nuk parashikohet të shërbejë vetëm për bashkitë e veriut.
Përveç Malësisë së Madhe, Shkodrës, Vaut të Dejës, Pukës, Fushë Arrëzit, Lezhës dhe Kurbinit, në zonën e menaxhimit të mbetjeve Shkodër përfshihen edhe tetë bashki të grupimit të Elbasanit, si dhe gjashtë bashki të tjera: Fier, Lushnjë, Roskovec, Patos, Divjakë dhe Mallakastër.
Në total, dokumenti parashikon financimin e transportit të mbetjeve drejt zonës së Shkodrës për 21 bashki, nga veriu, Shqipëria e Mesme dhe jugu i vendit.
Ky përqendrim ngre pyetje mbi kapacitetet pritëse të infrastrukturës së menaxhimit të mbetjeve në Shkodër, jetëgjatësinë e saj dhe aftësinë për të përballuar flukse shtesë nga bashki që ndodhen qindra kilometra larg.
Nëse skema zbatohet në këtë formë, transporti i mbetjeve nga Elbasani dhe Fieri drejt Shkodrës mund të sjellë kosto më të larta për karburantin, mjetet, mirëmbajtjen dhe personelin, si dhe ndikim shtesë mjedisor nga qarkullimi i automjeteve të rënda.
Aneksi përcakton se fondet shtesë jepen si transfertë e pakushtëzuar sektoriale, duke marrë në konsideratë sasitë vjetore të mbetjeve dhe kostot shtesë të transportit. Bashkitë do të duhet të shtojnë gjithashtu fonde nga të ardhurat e tyre.
Elbasani, nga inceneratori te djegia e mbetjeve në ambient të hapur
Situata bëhet edhe më shqetësuese për shkak të raportimeve të herëpashershme mbi djegien e mbetjeve në ambient të hapur në Elbasan.
Megjithëse qyteti disponon një impiant të ndërtuar pikërisht për trajtimin e mbetjeve, janë raportuar episode të djegies së tyre jashtë një procesi të kontrolluar industrial.
Këto episode përbëjnë një shqetësim serioz mjedisor, pasi djegia e pakontrolluar e mbetjeve mund të çlirojë grimca të imëta, gaze ndotëse dhe substanca të rrezikshme për shëndetin e banorëve.
Paradoksi qëndron në faktin se një qytet ku u investua për ndërtimin e një impianti modern për trajtimin e mbetjeve përballet me raportime për djegie të hapur, ndërsa për vitin 2027 planifikohet financimi i transportit të mbetjeve drejt Shkodrës.
Administratori i ECO-ELB u arrestua nga SPAK për dyshime korrupsioni
Problemeve financiare dhe teknike të impiantit u është shtuar edhe çështja penale që përfshin administratorin e shoqërisë publike ECO-ELB, Leli Kaja.
Më 5 tetor 2026, SPAK njoftoi arrestimin e tij në flagrancë, nën dyshimin për korrupsion pasiv. Sipas Prokurorisë së Posaçme, ai dyshohet se kishte kërkuar dhe marrë 400 mijë lekë nga administratori i një operatori ekonomik, në këmbim të moskryerjes së detyrave funksionale. Hetimet vijojnë dhe përgjegjësia penale mbetet për t’u përcaktuar nga gjykata. 
Ndërkohë dokumentacioni i publikuar nga vetë Bashkia e Elbasanit pranon se qendra e incenerimit nuk funksionon plotësisht.
Kush do ta paguajë faturën e re?
Përtej fatit të inceneratorit, projektbuxheti 2027 hap një diskutim të ri për kostot e menaxhimit të mbetjeve.
Pasi janë shpenzuar fonde për ndërtimin dhe administrimin e impiantit të Elbasanit, tashmë parashikohen fonde të tjera për transportimin e mbetjeve drejt Shkodrës.
Mbetet e paqartë nëse kjo është një zgjidhje e përkohshme apo një ndryshim afatgjatë i modelit të trajtimit të mbetjeve. Po ashtu, nuk janë bërë të qarta kapacitetet shtesë që do të vihen në dispozicion në Shkodër dhe kostot totale të transportit.
Një tjetër pikëpyetje lidhet me fatin e infrastrukturës ekzistuese në Elbasan: a do të rehabilitohet inceneratori, a do të vazhdojë të përdoret landfilli apo impianti do të mbetet një investim që nuk përmbush qëllimin për të cilin u ndërtua?
Përgjigjet janë të rëndësishme jo vetëm për transparencën e shpenzimeve publike, por edhe për mbrojtjen e mjedisit dhe shëndetit të qytetarëve. /ekofin.al
