Më 31 tetor, miliona njerëz në vende të ndryshme të botës i bashkohen festimeve të Halloween-it, një ngjarje e njohur për kostumet e frikshme, maskat, kungujt e gdhendur, dekorimet me fantazma dhe aktivitetet argëtuese.
Sot kjo ditë lidhet kryesisht me zbavitjen, fëmijët që shkojnë derë më derë për të mbledhur ëmbëlsira dhe festat me kostume, por rrënjët e saj janë shumë më të hershme dhe lidhen me tradita të lashta.
Të lidhura
None found
Halloween-i është veçanërisht i përhapur në Shtetet e Bashkuara, Kanada, Irlandë dhe Mbretërinë e Bashkuar. Me kalimin e kohës, festa është përhapur edhe në vende të tjera, duke marrë përmasa ndërkombëtare.
Rrënjët e lashta të Halloween-it
Origjina e Halloween-it lidhet me Samhain-in, një festival kel që zhvillohej më shumë se 2 mijë vjet më parë. Keltët, të cilët banonin në territore që sot përfshijnë Irlandën, Britaninë dhe pjesë të Francës, e shihnin 1 nëntorin si ditën e parë të vitit të ri.
Festa përkonte me mbylljen e sezonit të të korrave, largimin e verës dhe fillimin e dimrit. Në besimet kelte, nata e 31 tetorit shënonte një çast kur ndarja mes botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve dobësohej, duke u dhënë shpirtrave mundësinë të ktheheshin në tokë.
Për t’u mbrojtur nga këto shpirtra, keltët ndiznin zjarre të mëdha, zhvillonin ceremoni dhe vishnin lëkura apo koka kafshësh. Samhain-i ishte një ndër ngjarjet kryesore të kalendarit të tyre dhe lidhej njëkohësisht me ndërrimin e stinëve dhe përkujtimin e të vdekurve.
Ndikimi i kalendarit të krishterë
Pas përhapjes së krishterimit në Evropë, disa prej zakoneve të vjetra kelte nisën të ndërthureshin me festat fetare të krishtera.
Në shekullin e VIII, Papa Gregori III përcaktoi 1 nëntorin si Ditën e të Gjithë Shenjtorëve (All Saints’ Day), kushtuar nderimit të shenjtorëve. Mbrëmja pararendëse u quajt All Hallows’ Eve, ose mbrëmja para Ditës së Shenjtorëve. Me kalimin e shekujve, kjo shprehje u shkurtua në Halloween.
Ndërkohë, 2 nëntori lidhet me Ditën e të Vdekurve (All Souls’ Day), kur besimtarët përkujtojnë dhe luten për të afërmit e tyre të ndjerë.
Historianët vënë në dukje se marrëdhënia mes Samhain-it dhe Halloween-it nuk është e drejtpërdrejtë. Sipas tyre, traditat e sotme nuk mund t’i atribuohen të gjitha vetëm një feste të vetme pagane.
Origjina e kungujve dhe veshjeve të frikshme
Kungulli i gdhendur, i njohur me emrin Jack-o’-lantern, është ndër shenjat më të dallueshme të Halloween-it. Ai lidhet me folklorin irlandez dhe historinë e Jack-ut koprrac, një figurë që, sipas legjendës popullore, endet mes botës së të gjallëve dhe asaj të të vdekurve duke mbajtur një fener.
Para se kungulli të bëhej pjesë e kësaj tradite, në Irlandë dhe Skoci përdoreshin rrepa të gdhendura si fenerë. Emigrantët irlandezë e sollën zakonin në Amerikën e Veriut, ku kungulli u përdor më gjerësisht sepse ishte më i madh dhe gdhendej më lehtë.
Maskat dhe kostumet e pazakonta kanë gjithashtu një lidhje me besimet e hershme, pasi njerëzit i përdornin për të mos u dalluar nga shpirtrat. Në ditët e sotme, ato shërbejnë kryesisht për argëtim. Shtrigat, vampirët, fantazmat, skeletet dhe personazhet e filmave horror janë ndër zgjedhjet më të zakonshme.
Si lindi “Trick or Treat”?
Shprehja “Trick or Treat”, që në shqip përkthehet “Mashtrim apo ëmbëlsirë”, është një nga zakonet më të njohura të Halloween-it.
Gjatë mbrëmjes së 31 tetorit, fëmijët dalin të veshur me kostume dhe trokasin në dyert e banesave të lagjes për të kërkuar ëmbëlsira. Në rast se nuk marrin një të tillë, loja parashikon që ata mund të bëjnë një shaka të padëmshme.
Kjo traditë ka lidhje me zakone të vjetra irlandeze dhe skoceze. Në atë kohë, njerëzit shkonin nga një shtëpi në tjetrën me veshje të ndryshme dhe merrnin ushqime në këmbim të këngëve ose lutjeve për të ndjerët. Më vonë, ky zakon u shndërrua në aktivitetin familjar që praktikohet sot.
Festimet bashkëkohore
Sot Halloween-i konsiderohet kryesisht një festë kulturore dhe argëtuese. Në SHBA, rrugët dhe banesat zbukurohen me kunguj, rrjeta merimangash dhe figura të frikshme, ndërsa zhvillohen parada, festa me kostume dhe veprimtari për fëmijët.
Në disa vende ndërtohen edhe shtëpi të përhumbura, ku vizitorët përballen me skena horror dhe persona të maskuar.
Festa është bërë e njohur edhe në pjesë të tjera të Evropës, sidomos mes të rinjve, të cilët marrin pjesë në mbrëmje tematike të organizuara në bare, klube dhe ambiente të tjera argëtimi.
Edhe pse sot Halloween-i duket shumë ndryshe nga forma e tij fillestare, ai vazhdon të festohet çdo 31 tetor. Nga një traditë që shënonte përfundimin e të korrave, ndryshimin e stinëve dhe besimin te bota e shpirtrave, kjo ngjarje është kthyer në një fenomen kulturor që bashkon miliona njerëz në mbarë botën.
