Elita politike evropiane po përballet me një problem të ri, të cilin nuk mund ta shpjegojë si një tjetër sukses zgjedhor të së djathtës ekstreme. Nga Franca dhe Gjermania te Italia, Spanja, Portugalia, Belgjika dhe Holanda, të rinjtë po dalin në rrugë. Në Serbi, mosbesimi ndaj politikës ka nxitur protesta studentore të vazhdueshme, që përfunduan me humbjen e Aleksandar Vuçiçit në zgjedhje.
Screenshot
Arsyet ndryshojnë nga një vend në tjetrin, por mesazhi është gjithnjë e më i njëjtë: “Nuk kemi më besim tek ju për të vendosur të ardhmen tonë.”
Çfarë kërkojnë të rinjtë
Në Francë, qindra mijëra njerëz kanë protestuar kundër përkeqësimit të shërbimeve publike, problemeve në arsim dhe kostos së lartë të jetesës. Në Gjermani, lëvizja e re “GenZ regelt!” kundërshton rritjen e shpenzimeve ushtarake dhe rikthimin e mundshëm të shërbimit të detyrueshëm ushtarak. Në jug të Evropës, shqetësimet kryesore janë çmimet e papërballueshme të banesave, pasiguria në punë dhe perspektiva e dobët ekonomike.
Këto lëvizje nuk janë ende një revoltë e organizuar evropiane. Por tregojnë diçka të rëndësishme: një brez që priste të jetonte më mirë se prindërit e tij po kupton se modeli evropian nuk ia garanton më këtë.
Miliarda për armë, pak për të ardhmen
Udhëheqësit evropianë i kanë bërë të qarta përparësitë: më shumë shpenzime ushtarake, mbështetje e vazhdueshme për Ukrainën dhe autonomi strategjike. Ndërkohë, arsimi përkeqësohet, banesat shtrenjtohen dhe shërbimet publike mbeten pa fonde.
Të rinjtë po pyesin pse e ardhmja e tyre vihet në diskutim, ndërsa angazhimet strategjike të udhëheqësve trajtohen si të panegociueshme. Debati për rikthimin e shërbimit ushtarak në Gjermani e ka bërë këtë pyetje edhe më të ndjeshme.
Gaza dhe standardet e dyfishta
Protestat kanë edhe një dimension moral. Shumë të rinj shohin kontradiktë mes fjalimeve të qeverive të tyre për të drejtën ndërkombëtare në Ukrainë dhe qëndrimit të tyre ndaj Izraelit në Gaza. Për një brez gjithnjë e më skeptik, perceptimi i standardeve të dyfishta e thellon edhe më shumë mosbesimin ndaj institucioneve.
Justifikimet e vjetra nuk bindin më
Shpjegimet e zakonshme dihen që tani: e djathta ekstreme shfrytëzon pakënaqësinë, ekstremistët depërtojnë në protesta dhe Moska përhap dezinformim. Në disa raste mund të ketë të vërtetë në to, dhe dhuna ose vandalizmi duhen dënuar. Por asnjë nga këto nuk u përgjigjet shqetësimeve reale.
Të rinjtë nuk kanë nevojë që Vladimir Putini t’u tregojë se banesat janë të papërballueshme ose se shkollat po përkeqësohen.
1968 dhe 2026
Në vitin 1968, të rinjtë evropianë sfiduan autoritetin në një kohë rritjeje ekonomike. Në vitin 2026, një brez i ri po vë në dyshim nëse institucionet evropiane janë ende të afta t’i ofrojnë një të ardhme të besueshme. Kjo është një sfidë shumë më e vështirë.
Udhëheqësit evropianë kanë dy rrugë. Mund të vazhdojnë ta paraqesin pakënaqësinë si ekstremizëm, manipulim ose padurim rinor. Ose mund të pranojnë se legjitimiteti demokratik kërkon rishikimin e përparësive, kur ata që paguajnë pasojat nuk janë më të gatshëm t’i pranojnë.
Pyetja nuk është më nëse të rinjtë do të vazhdojnë të protestojnë, por për sa kohë mund të vazhdojnë udhëheqësit të mos i dëgjojnë.
