Vala e goditjeve ndaj flotës tregtare në Detin e Zi ka lënë të paktën 30 detarë të vdekur ose të zhdukur. Fakti që sulmet po ndodhin pranë ujërave territoriale të Rumanisë dhe Bullgarisë, të dyja anëtare të NATO-s, ka ngritur alarmin për mbrojtjen e lundrimit dhe vazhdimësinë e tregtisë ndërkombëtare.
Siç raporton CNN, gjatë javëve të fundit është shënuar një shtim i ndjeshëm i sulmeve ruse me dronë kundër anijeve tregtare. Ekuipazhet civile kanë pësuar humbje njerëzore, ndërsa transporti në këtë rrugë me rëndësi të madhe tregtare për rajonin është përballur me rreziqe në rritje.
Të lidhura
None found
Bilanci prej të paktën 30 detarësh të vrarë ose të zhdukur gjatë sulmeve të fundit mbështetet në informacionet e autoriteteve rumune e bullgare dhe të shërbimeve që monitorojnë lëvizjet detare.
Burime nga fusha e sigurisë dhe transportit detar vlerësojnë se Moska synon të bllokojë tregtinë që kalon nëpër portet e Ukrainës. Prej këtyre porteve nisen pothuajse të gjitha eksportet ukrainase të drithërave.
Shqetësim të veçantë shkakton vendndodhja e disa goditjeve: ato janë regjistruar afër ose brenda ujërave territoriale rumune dhe bullgare, duke e afruar kërcënimin me kufijtë e NATO-s.
Në operacionet e fundit, forcat ruse kanë ndërthurur përdorimin e dronëve detarë me ata ajrorë. Mes tyre ka edhe modele të reja me motor reaktiv, me shpejtësi më të lartë dhe më të vështira për t’u asgjësuar, ndërsa disa mund të godasin edhe objektiva që lëvizin.
Javën e kaluar, anija me kontejnerë Contship Jet u godit nga tre dronë teksa po afrohej drejt një porti të Rumanisë. Një avion francez mbikëqyrjeje regjistroi pamje ku shihet një dron detar që shkon drejt saj, përpara se anija të anojë fort dhe të fundoset. Kur ndodhi goditja, Contship Jet ishte vetëm 25 kilometra nga bregu bullgar.
Për ministrin e Jashtëm të Ukrainës, Andrii Sybiha, shtimi i këtyre goditjeve po e bën Detin e Zi një hapësirë të pasigurt për lundrimin civil.
Fillimi i tetorit shënoi nisjen e fushatës më të fundit të sulmeve. Alfa Watan, një anije në pronësi turke që ishte nisur nga Egjipti për në portin rumun të Sulinës, u sulmua me dronë nga ajri dhe deti. Anija përfundoi e fundosur, ndërsa u vranë nëntë pjesëtarë sirianë të ekuipazhit dhe një shtetas egjiptian.
Pas gjashtë ditësh, pranë bregdetit të Bullgarisë u godit HS Dignity. Nga ky sulm humbën jetën njëmbëdhjetë detarë, pjesa më e madhe shtetas të Sirisë.
Mohammad Hajjouz, aktivist sirian që mbron të drejtat e detarëve, ka treguar se pas goditjes fillestare, anëtarët e ekuipazhit dalluan një mjet detar pa pilot që po vinte në drejtim të anijes.
Dallgët e forta penguan lëshimin e plotë të varkave të shpëtimit, ndaj disa prej marinarëve u detyruan të hidheshin në det.
Katër anije të tjera tregtare u sulmuan më 15 tetor. Ministrja e Jashtme e Rumanisë, Oana-Silvia Toiu, tha se goditjet, të cilat shkaktuan tetë viktima të tjera, prekën edhe ujërat territoriale dhe zonën ekonomike ekskluzive rumune.
Pranë kanalit të Sulinës, rruga ujore që bashkon Detin e Zi me lumin Danub, sulmet shkaktuan zjarr në dy cisterna kimike, Wine Trader dhe Yara J.
Operatori i Wine Trader bëri të ditur se anija ishte goditur nga tre dronë. Në bordin e saj humbën jetën gjashtë shtetas të Beninit dhe një shtetas rus.
Kërcënimet në shtim kanë vënë në alarm vendet e NATO-s. Mark Rutte, Sekretari i Përgjithshëm i Aleancës, ka thënë se si përgjigje është rritur prania e NATO-s në krahun lindor.
Nga ana e saj, Bullgaria i ka kërkuar Aleancës të dislokojë avionë luftarakë dhe sisteme për mbrojtjen nga dronët. Vendi po vlerëson gjithashtu mundësinë e pjesëmarrjes në një nismë të përbashkët të NATO-s kundër këtyre mjeteve.
Rumania ka intensifikuar fluturimet patrulluese të avionëve F-16 përgjatë vijës bregdetare. Në fund të tetorit, një avion i tillë rrëzoi mbi ujërat territoriale të vendit dy dronë rusë të gjeneratës së fundit.
Autoritetet në Bukuresht kanë bërë të ditur edhe se po përshpejtojnë investimet për mbikëqyrjen e Detit të Zi, si dhe për pajisje që zbulojnë e neutralizojnë mina dhe dronë.
Megjithatë, këto hapa nuk e kanë larguar pasigurinë e madhe për kompanitë e transportit detar. Lëvizja e anijeve drejt porteve të Ukrainës është pakësuar ndjeshëm dhe sigurimi i tyre po kushton më shumë.
Rreziqet shtrihen përtej lundrimit, pasi goditjet mund të kenë pasoja të drejtpërdrejta edhe për tregjet botërore të ushqimit.
Përmes Detit të Zi kalon rreth 90% e eksporteve bujqësore ukrainase. Ukraina mbulon rreth 15% të eksporteve botërore të misrit dhe 10% të atyre të grurit, ndërsa zë vendin e parë në botë për eksportin e vajit të lulediellit.
Kreu i diplomacisë gjermane, Johann Wadephul, ka theksuar rëndësinë jetike të Detit të Zi për sigurinë ushqimore në botë. Ai ka paralajmëruar se goditjet ruse vënë në rrezik si lundrimin e lirë, ashtu edhe furnizimet me produkte bazë.
Komiteti i Përbashkët i Luftës, përgjegjës për vlerësimin e rreziqeve për tregun londinez të sigurimeve, ka zgjeruar ndërkohë hartën e zonave me rrezik të lartë. Në këtë kategori tashmë hyn pothuajse i gjithë rajoni i Detit të Zi, përveç ujërave territoriale turke, rumune, bullgare dhe gjeorgjiane.
Sulmet e të dyja palëve kundër anijeve tregtare janë kritikuar nga administrata amerikane e Donald Trumpit. Marco Rubio, sekretari amerikan i Shtetit, ka thënë se goditjet ukrainase kanë prekur edhe anije që transportonin naftë për kompani amerikane, por ka shtuar se nuk mendon që Ukraina i kishte zgjedhur qëllimisht si objektiv.
Përballë kësaj situate, ekspertë të sigurisë kërkojnë nga NATO dhe shtetet e rajonit më shumë kapacitete mbrojtëse kundër dronëve, krahas një pranie më të fuqishme ajrore dhe tokësore në Rumani e Bullgari.
Dimitar Bechev, që drejton Programin Dahrendorf në Kolegjin St Antony të Universitetit të Oksfordit, vlerëson se Turqia, Rumania dhe Bullgaria kanë mundësi të ndërmarrin më shumë veprime për të mbrojtur lirinë e lundrimit në Detin e Zi.
Analisti David Axe, nga ana tjetër, mendon se goditjet e ndërsjella të Ukrainës dhe Rusisë po sjellin dëme për të dyja, por pa i dhënë asnjërës një epërsi të qëndrueshme.
Barrën kryesore të pasojave vazhdojnë ta mbajnë ekuipazhet civile dhe sipërmarrjet e transportit detar. Ndërsa sulmet afrohen gjithnjë më shumë me ujërat e shteteve të NATO-s, rreziku në Detin e Zi nuk prek më vetëm palët ndërluftuese, por edhe shkëmbimet tregtare ndërkombëtare dhe sigurinë ushqimore në mbarë botën.
