Pas dështimit me sukses në Tiranë-Durres, gati rikthimi i trenave drejt Vlorës dhe Pogradecit

Në Shqipëri, duket se trenat kanë filluar të udhëtojnë më shpejt nëpër projektet dhe premtimet qeveritare sesa në shina. Linja Tiranë-Durrës-Rinas, e cila duhej të ishte përfunduar prej vitesh, ende nuk ka transportuar pasagjerët e premtuar, ndërsa qeveria ka gati një tjetër hartë ambicioze me investime që kalojnë 1 miliard euro. Këtë herë, në destinacion janë Vlora, Pogradeci, Hani i Hotit dhe disa pika të tjera të vendit.

Strategjia e re Sektoriale e Transportit dhe Plani i Veprimit deri në vitin 2030, të miratuara nga qeveria, parashikojnë rehabilitimin e linjave ekzistuese, ndërtimin e segmenteve të reja dhe elektrifikimin e rrjetit hekurudhor. Në letër, Shqipëria duket se po përgatitet për një revolucion të vërtetë të transportit. Në realitet, qytetarët ende presin të shohin të funksionojë projekti që duhej t’i lidhte me tren kryeqytetin, qytetin bregdetar dhe aeroportin e Rinasit.

Tiranë-Durrës, premtimi që ka udhëtuar më shumë se treni

Historia e hekurudhës Tiranë-Durrës është ndoshta ilustrimi më i mirë i diferencës mes afateve të shpallura dhe realitetit të punimeve.

Në vitin 2022, kur nisën punimet në këtë projekt, ish-ministrja e Infrastrukturës, Belinda Balluku, deklaronte se hekurudha do të përfundonte në fillim të vitit 2024. Madje, gjatë ceremonisë së nisjes së punimeve, ku ishte e pranishme edhe presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, kjo e fundit shprehu habinë për afatin e shkurtër dhe përfytyroi udhëtimin e ardhshëm me tren drejt bregdetit.

Por kaloi fillimi i vitit 2024 dhe treni nuk u nis. Afati u zhvendos fillimisht drejt fundit të vitit 2024, më pas në vitin 2025 dhe më vonë në vitin 2026. Premtimi për një linjë moderne që do të lidhte Tiranën me Durrësin dhe Rinasin vazhdoi të shtyhej, ndërsa qytetarët mbetën te autobusët dhe makinat.

Sipas një raportimi të publikuar nga Citizens.al në shkurt 2026, Hekurudha Shqiptare kishte konfirmuar se afati i përfundimit të punimeve ishte shtyrë në dhjetor 2026, ndërsa testimet dhe nisja e operimit parashikoheshin për tremujorin e parë të vitit 2027. Pra, edhe pasi kishte kaluar afati fillestar i vitit 2024, udhëtimi me tren vazhdonte të mbetej një premtim për të ardhmen.

Dhe kjo nuk është e gjitha. Në maj 2026, ministri i Infrastrukturës, Enea Karakaçi, pranoi se projekti kishte pësuar vonesa dhe se duheshin përfunduar edhe procedurat për elektrifikimin. Ndërkohë, në shtator, zëvendësministrja Enkelejda Muçaj e zhvendosi objektivin e funksionalizimit të linjës Tiranë-Durrës dhe lidhjes me aeroportin në vitin 2027.

Me pak fjalë, treni që duhej të udhëtonte në vitin 2024, tashmë po synon të bëhet realitet në vitin 2027. Një udhëtim që deri tani ka zgjatur më shumë në konferenca dhe deklarata sesa në shina.

Mbi 118 milionë euro të shpenzuara, por ende pa udhëtarë

Kostoja e projektit Tiranë-Durrës-Rinas është një tjetër pjesë e kësaj historie. Sipas një investigimi të Qendrës Shqiptare për Gazetarinë Cilësore (ACQJ), deri në maj 2026 vlera e investimit dhe financimeve të lidhura me projektin kishte kaluar 118 milionë euro, pa përfshirë plotësisht kostot përfundimtare të elektrifikimit.

Nga një projekt që fillimisht synonte të përfundonte në vitin 2023, hekurudha është shndërruar në një investim me disa kontrata, shtesa financimi dhe afate të ndryshuara.

Arsyet e vonesave kanë qenë të ndryshme: shpronësimet, ndryshimet në projekt, ndërtimi i urave, stacionet e reja dhe përfshirja e elektrifikimit në fazat e mëvonshme.

Pra, ndërsa fondet janë shtuar dhe afatet janë rishkruar disa herë, shërbimi i rregullt për pasagjerët ende nuk është vënë në funksion. Duket se në këtë rast, infrastruktura ka përparuar kryesisht në dokumentacionin financiar dhe administrativ.

Rama kërcënoi protestuesit me përjashtim nga trenat, por ku janë trenat?

Ironia bëhet edhe më e madhe kur kujtohet deklarata e kryeministrit Edi Rama gjatë zhvillimeve të protestave studentore.

Më 21 tetor, Rama paralajmëroi se personat që përfshiheshin në akte dhune gjatë protestave do të regjistroheshin në një listë të posaçme dhe do t’u kufizohej aksesi në aeroporte, hotele, trena dhe mjete të tjera transporti.

Kryeministri deklaroi se do të ndërmerreshin masa për t’u ndaluar këtyre personave përdorimin e shërbimeve të transportit, përfshirë edhe trenat.

Një deklaratë që do të kishte qenë shumë më bindëse në një vend ku qytetarët kanë një rrjet funksional hekurudhor dhe mundësi reale për të udhëtuar me tren.

Por në Shqipëri, ku është treni nga i cili do të përjashtohen protestuesit? Tiranë-Durrës nuk funksionon ende, lidhja me Rinasin është në pritje të përfundimit, ndërsa pjesa tjetër e rrjetit nuk ofron një shërbim të rregullt kombëtar për pasagjerët.

Kështu, qytetarëve u është premtuar njëkohësisht rikthimi i trenave dhe mundësia për t’u ndaluar përdorimi i tyre. Një lloj transporti virtual, ku qeveria mund të të heqë një të drejtë udhëtimi edhe pa pasur ende udhëtimin vetë.

Nga Durrësi në Vlorë dhe Pogradec, projekti i radhës kalon 1 miliard euro

Pavarësisht historikut të linjës Tiranë-Durrës, qeveria ka hedhur në strategjinë e re një plan edhe më ambicioz për zgjerimin e rrjetit hekurudhor.

Një nga projektet kryesore është rehabilitimi i linjës Rrogozhinë-Vlorë dhe ndërtimi i lidhjes me Aeroportin Ndërkombëtar të Vlorës. Për këtë investim janë parashikuar 149.6 milionë euro, me nisje të planifikuar në vitin 2027 dhe përfundim në vitin 2031.

Pra, Vlora mund të ketë tren drejt aeroportit të saj në fillim të dekadës së ardhshme, nëse këtë herë kalendari i qeverisë nuk pëson ndonjë tjetër devijim.

Një tjetër projekt i rëndësishëm është rehabilitimi i hekurudhës Rrogozhinë-Pogradec/Rrajcë, deri në kufirin me Maqedoninë e Veriut. Për këtë linjë parashikohen 297.55 milionë euro, ndërsa periudha e zbatimit është përcaktuar nga viti 2027 deri në vitin 2032.

Në të njëjtën paketë përfshihet edhe segmenti Durrës-Rrogozhinë, me një investim prej 111.48 milionë eurosh, si dhe elektrifikimi i tij, për të cilin parashikohen 21.6 milionë euro të tjera.

375 milionë euro për lidhjen me Malin e Zi

Një tjetër projekt gjigant është rehabilitimi i linjës Vorë-Hani i Hotit, me një vlerë të parashikuar prej 375.77 milionë eurosh dhe afat zbatimi 2026-2030.

Synimi është përmirësimi i lidhjes hekurudhore me Malin e Zi dhe integrimi i Shqipërisë në korridoret rajonale të transportit.

Për elektrifikimin e kësaj linje është parashikuar një financim shtesë prej 71.9 milionë eurosh.

Ndërkohë, strategjia përfshin edhe disa projekte të tjera:

• Tiranë-Durrës dhe lidhja me Rinasin: 74.05 milionë euro, me afat deri në vitin 2028.
• Zgjatimi i hekurudhës drejt terminalit të ri të Tiranës: 30.11 milionë euro.
• Elektrifikimi i linjave Tiranë-Durrës dhe lidhjes me aeroportin: 27.5 milionë euro.
• Porto Romano-Sukth: 29.5 milionë euro për lidhjen e zonës portuale me rrjetin hekurudhor të transportit të mallrave.

Në total, projektet kryesore të rehabilitimit dhe ndërtimit kapin rreth 1.07 miliardë euro, ndërsa me investimet e veçanta për elektrifikimin, shuma e planifikuar arrin afërsisht 1.19 miliardë euro.

Premtime me destinacione të reja, por ende pa një stacion funksional

Në letër, Shqipëria e vitit 2030 pritet të ketë një rrjet hekurudhor që lidh qytetet kryesore, aeroportet dhe portet, duke krijuar mundësi të reja për transportin e udhëtarëve dhe mallrave.

Por përpara se qytetarëve t’u premtohen udhëtime të reja drejt Vlorës dhe Pogradecit, ndoshta do të ishte e arsyeshme të përfundohej më parë udhëtimi që u është premtuar prej vitesh drejt Durrësit.

Sepse nuk është pak të flasësh për 1.19 miliardë euro investime hekurudhore, kur linja që duhej të ishte funksionale që në vitin 2024 vazhdon të mos transportojë pasagjerë edhe në nëntor 2026.

Dhe nëse Rama do të vijë sërish me paralajmërimin se protestuesit nuk do të lejohen të hipin në trena, mbetet vetëm një pyetje: a do të ndërtohen më parë trenat dhe linjat ku do t’u ndalohet hyrja, apo do të vazhdojmë të kemi një Shqipëri ku edhe transporti publik ekziston më shumë në deklaratat qeveritare sesa në realitet?

Deri atëherë, qytetarët mund të vazhdojnë të udhëtojnë me autobusë, ndërsa projektet hekurudhore le të vazhdojnë udhëtimin e tyre të gjatë drejt vitit 2030.