Bizneset në Shqipëri janë të detyruara me ligj t’u ofrojnë klientëve pagesa me kartë ose online. Megjithatë, ky detyrim zbatohet pak, ndërsa sipërmarrjet thonë se tarifat e bankave janë disa herë më të larta se mesatarja europiane.
Përpara një dyqani akulloresh te zona e 9-katësheve, në qendër të Tiranës, presin në radhë edhe turistë të huaj. Një kupë kushton 100 lekë, por për vizitorët që mbajnë kryesisht karta në vend të parave në dorë, blerja nuk është gjithmonë e thjeshtë.
Të lidhura
None found
Kërkesa e klientëve ka shtyrë tregtarë të vegjël, përfshirë këtë dyqan, të përdorin terminale POS për pagesat me kartë. Por një akullore e paguar në këtë mënyrë kushton automatikisht 25% më shumë se kur blihet me cash.
Shitësja thotë se shtesa nuk është fitim për dyqanin: sipas saj, banka i faturon 25 lekë për çdo shitje me kartë. Ajo shton se nuk e di saktësisht nëse banka mban edhe 2% apo 3% të xhiros.
Teknologjia digjitale ka ndryshuar rrënjësisht pagesat në botë, por në Shqipëri përdorimi i saj vazhdon të shoqërohet me kosto për bizneset dhe konsumatorët. Për të ulur qarkullimin e cash-it, qeveria ndryshoi ligjin “Për procedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë”, duke u kërkuar bizneseve të pajisen me terminale POS/POI për pagesa me kartë ose online.
Subjektet që ofrojnë akomodim turistik duhej t’i siguronin këto terminale deri më 30 maj 2026; për bizneset e tjera, afati përfundon në fund të vitit. Shumë prej tyre thonë se tarifat bankare, deri tani disa herë mbi mesataren e vendeve europiane, ua vështirësojnë përmbushjen e detyrimit.
Transporti publik është një nga sektorët ku kërkesa për pagesa me kartë është e lartë, por zbatimi i tyre ka hasur pengesa. Kreu i Shoqatës së Transportit Publik, Kostandin Foni, i tha BIRN se operatorët kërkuan oferta nga bankat e nivelit të dytë dhe përllogaritën një kosto mesatare. Mbeti e pazgjidhur pyetja se kush do ta paguante atë: operatorët apo udhëtarët, përmes çmimit të biletës që duhet miratuar nga Këshilli Bashkiak.
Sipas Fonit, operatorët nuk mund ta përballojnë tarifën: bileta kushton 40 lekë, ndërsa vetëm shuma fikse që bankat kërkonin për një transaksion ishte 30 lekë. Kësaj i shtoheshin përqindja mbi xhiron, instalimi dhe mirëmbajtja e terminalit. Ai pretendon se, në këto kushte, bankat ndërmjetëse do të fitonin shumë më tepër se ofruesit e transportit.
Pas presionit për shtrenjtimin e biletës urbane, Ministria e Financave pezulloi zbatimin e ligjit për transportin publik, me arsyetimin se ky sektor nuk bën pjesë te bizneset me faturë të fiskalizuar. Foni thotë se pezullimi nuk e zgjidh problemin.
Ai shprehet se operatorët kërkojnë prej vitesh biletim elektronik, i cili do të lejonte pagesa me kartë, online ose cash. Sipas tij, rruga drejt Bashkimit Europian nuk mund të ndiqet me një biletë të trashëguar nga koha e komunizmit, që mund të prodhohet kudo dhe nuk përmban elemente sigurie, targën e mjetit, emrin e kompanisë apo linjën.
Tarifat e sistemeve POS
Megjithëse në Shqipëri veprojnë degë të disa prej bankave më të mëdha europiane, zhvillimi i teknologjisë së pagesave ishte i ngadaltë të paktën deri në vitin 2020, kur Kuvendi miratoi “Ligjin për Shërbimet e Pagesave”. Më parë, shumë biznese që kërkonin pagesa online ose me kartë duhej të kishin xhiro vjetore mbi 200 mijë euro. Pajisja me terminal, mirëmbajtja dhe tarifat bankare kushtonin dy deri në tre herë më shumë se në vendet fqinje.
Ligji mundësoi licencimin e ndërmjetësve financiarë për pagesat online dhe shtoi interesin e bankave për këto shërbime. Megjithatë, përdorimi i cash-it në ekonomi vazhdoi të rritej, ndërsa instalimi i POS-eve dhe komisionet mbetën të kushtueshme.
Nga 12 bankat tregtare që operojnë aktualisht në Shqipëri, tre nuk ofrojnë pagesa online ose me kartë. Për nëntë bankat e tjera, të dhënat e përpunuara nga BIRN tregojnë një komision mesatar POS prej 3% të transaksionit; tarifa më e ulët është 1.9% dhe më e larta 4%.
Në varësi të bankës, instalimi i pajisjes kushton nga 0 deri në 5 mijë lekë, ndërsa mirëmbajtja arrin në 1 mijë lekë në muaj. Kryetari i Shoqatës së Hoteleri-Turizmit, Zak Topuzi, thotë se komisionet, nga 1.9% për hotelet me xhiro të madhe deri në 3.5% për njësitë e thjeshta të shërbimit, i nxisin bizneset ta shmangin POS-in.
Topuzi përllogarit se, kur fitimi i një biznesi të vogël nuk e kalon 10%, banka i merr atij 30% deri në 35% të fitimit. Ai thotë se mesatarja europiane e tarifës POS është 0.3%.
Shoqata e Bankave jep një shpjegim tjetër: sipas saj, tarifat pasqyrojnë koston e lartë të investimit në terminale për pagesa online ose me kartë. Sekretari i Përgjithshëm i shoqatës, Spiro Brumbulli, thotë se bankat me treg më të madh mund ta mbulojnë më lehtë koston e POS-it, ndërsa ato që duhet të investojnë më shumë kërkojnë edhe të ardhura më të larta.
Brumbulli pohon se bankat nuk nxjerrin fitim nga ky shërbim. Sipas analizës së BIRN, megjithatë, të dhënat tregojnë të kundërtën.
Gjatë vitit të kaluar, pagesat në terminalet POS arritën në 248 miliardë lekë, ose 2.73 miliardë euro me kursin e sotëm. Duke zbatuar mbi këtë shumë tarifën më të ulët të tregut, 1.9%, dhe duke zbritur përqindjen 0.14 që u takon ofruesve të infrastrukturës, VISA dhe Mastercard, BIRN përllogarit se nëntë bankat siguruan 47.7 milionë euro të ardhura nga POS-et gjatë vitit 2025.
Bilancet e nëntë bankave të analizuara tregojnë se të ardhurat neto nga komisionet u rritën nga 129 milionë euro në vitin 2024 në 134 milionë euro në fund të vitit 2025. Të ardhurat më të mëdha nga shërbimet i kanë bankat me pjesën më të madhe të tregut: Raiffeisen, BKT, Credins dhe Intesa San Paolo, sipas kësaj renditjeje.
Këto komisione nuk burojnë vetëm nga POS-et. Ato përfshijnë edhe depozitime, tërheqje dhe veprime të tjera të klientëve në sportele apo ATM. Fitimi nga komisionet e shërbimeve përbënte një të tretën e fitimit të bankave vitin e kaluar, ndonëse veprimtaria e tyre kryesore e fitimit është kredidhënia.
Përfaqësues biznesesh i thanë BIRN se i kanë kërkuar prej kohësh Këshillit të Investimeve uljen e tarifave POS në nivelin europian. Topuzi thotë se një tarifë 0.3% do ta lehtësonte përdorimin e kartës: për një pagesë prej 100 eurosh, banka do të merrte 30 cent. Sipas tij, kjo do t’u shërbente veçanërisht klientëve të huaj, të cilët nuk përdorin cash.
Pas këtyre kërkesave, Banka e Shqipërisë miratoi më 3 nëntor rregulloren “Për Tarifat e Shkëmbimit për Transaksionet e Pagesave të Bazuara në Kartë”. Ajo vendos kufirin 0.2% të vlerës së transaksionit për kartat e debitit dhe 0.3% për kartat e kreditit, në pagesat online ose përmes POS-it.
Brumbulli e cilëson rregulloren një përafrim me standardin e Bashkimit Europian. Ai pranon se kufizimi i dëmton bankat, por thotë se ato duhet të bëjnë një sakrificë për zhvillimin e tregut dhe mund ta kompensojnë humbjen me produkte të tjera.
Pagesat me kartë në shërbimet publike
Edhe ofruesit e shërbimeve publike duhet të mundësojnë pagesa me kartë ose online, por jo të gjithë e kanë bërë këtë. Mbetet gjithashtu e paqartë nëse tarifat bankare paguhen nga kompanitë publike apo nga qytetarët.
Posta Shqiptare i tha BIRN se, sipas saj, afati për përmbushjen e detyrimit është dhjetori i këtij viti dhe se po zhvillon procedurën për vënien në punë, nga ana teknike dhe operacionale, të terminaleve POS. Ligji për Procedurat Tatimore, ndërkohë, kërkonte që kompanitë publike ta ofronin këtë mundësi nga 1 qershori i këtij viti.
Posta nuk tregoi nëse ka organizuar një garë për të zgjedhur bankën ndërmjetëse. Ajo tha vetëm se parashikohet që kostot e terminaleve dhe të pagesave përmes tyre të mbulohen nga tregtari dhe ofruesi i shërbimit.
OSHEE, kompania e shpërndarjes së energjisë elektrike, ka nisur të pranojë pagesa me kartë. Në përgjigjen për BIRN, ajo tha se banka ndërmjetëse u zgjodh përmes një procesi për shprehje interesi dhe se kontrata u lidh me ofertën më të mirë. OSHEE nuk bëri publik as emrin e bankës, as përqindjen që i paguan, por deklaroi se i mbulon plotësisht komisionet për pagesat në POS.
Pagesa elektronike ofron edhe Ujësjellës Kanalizime Tiranë, përmes sistemeve të Raiffesisen Bank. Kompania i paguan bankës 1% të vlerës së transaksionit dhe nuk ia kalon këtë kosto konsumatorit. Terminalet POS, sidoqoftë, nuk janë vënë në përdorim nga të gjitha ndërmarrjet e ujësjellësit në pronësi të bashkive të tjera.
Cash-i vazhdon të rritet
Përpjekjet ligjore për të kufizuar paranë në dorë dhe mundësitë e pastrimit të parave kanë qenë të shpeshta. Bizneset mund të kryejnë me cash transaksione mes tyre deri në 100 mijë lekë; pagesat mbi këtë shumë duhet të kalojnë nëpërmjet bankës. Një vit më parë, parlamenti vendosi edhe që pagesat mbi 500 mijë lekë mes individëve dhe bizneseve të bëhen përmes bankës.
Me kalimin e viteve, pragu në të cilin kërkohet deklarimi i burimit të cash-it të depozituar në bankë ka ndryshuar, duke zbritur deri në 1 milion lekë ose 10 mijë euro. Për qytetarët, rregullat kanë sjellë ndarjen e të dhënave për shpenzimet me bankat dhe autoritetet publike, si dhe formularë, procedura, pritje në radhë e kosto për transaksione dhe transferta.
Pavarësisht kufizimeve, sasia e parasë cash në ekonomi është shtuar. Sipas Bankës së Shqipërisë, në shtator të këtij viti jashtë kanaleve bankare qarkullonin 5.88 miliardë euro, nga 5.08 miliardë euro në shtatorin e vitit të kaluar. Gjatë një dekade, kjo vlerë është rritur me 226% dhe vlerësohet se përbën 72% të bazës monetare.
Brumbulli thotë se ekonomia shqiptare mbështetet ende shumë te cash-i. Sipas tij, kalimi i plotë te shërbimet digjitale bankare është i vështirë për sa kohë disa breza nuk ndihen rehat me shërbimet online; deri sa të familjarizohen me to, pagesat do të mbeten në një sistem të përzier.
Informaliteti është problem edhe për hotelerinë: hotelet ofrojnë vetëm 22% të kapacitetit të akomodimit në Shqipëri, ndërsa pjesa tjetër vjen nga apartamentet dhe vilat. Topuzi thotë se sektori ka këmbëngulur te pagesat me kartë si mënyrë për ta formalizuar tregun, por tani duhet parë si do të zbatohet masa dhe çfarë rezultatesh do të sjellë.
