Një dorëshkrim misterioz, i ruajtur për më shumë se 400 vjet në arkivat e Bibliotekës së Vatikanit, ka nisur të zbulojë sekretet e tij falë inteligjencës artificiale. Sipas një reportazhi të BBC-së, të publikuar më 28 maj 2026, studiuesit kanë përdorur teknologjinë e mësimit makinerik për të deshifruar një libër prej 408 faqesh, të njohur si Kodi Borg, i shkruar me 34 simbole të pazakonta dhe disa shkronja latine.
Dorëshkrimi përmbante mijëra receta dhe metoda të vjetra mjekësore, të cilat në kohën e hartimit mbaheshin të fshehta, pasi praktika të tilla mund të ngjallnin dyshime për magji. Mes përmbajtjeve të zbuluara përmenden përdorimi i verës së kuqe dhe arrëmyshkut të fermentuar si trajtime të pretenduara për sëmundje të ndryshme. Këto janë praktika historike dhe jo metoda të vërtetuara nga mjekësia moderne.
Profesoresha Beáta Megyesi, nga Universiteti i Stokholmit, shpjegon se procesi i deshifrimit i ngjan një hetimi, ku çdo simbol dhe model i përsëritur mund të çojë drejt zbulimit të informacionit të fshehur. Teknologjia po përdoret edhe për dokumente të tjera historike. Studiuesit kanë arritur të zbulojnë përmbajtjen e letrave të koduara të personaliteteve të rëndësishme, mes tyre korrespondencën e Maria Stuartit, Mbretëreshës së Skocisë, gjatë burgimit të saj në Angli.
Këto letra kanë nxjerrë në dritë informacione mbi përpjekjet e saj për të rimarrë fronin dhe marrëdhëniet e tensionuara me të birin. Një tjetër dokument i deshifruar ishte një letër rreth 500-vjeçare e perandorit Karli V, e cila zbuloi frikën e tij nga një komplot për ta vr*rë. Studiuesit po zhvillojnë tashmë sisteme të inteligjencës artificiale që mund të lexojnë drejtpërdrejt fotografitë e dokumenteve të koduara, pa pasur nevojë për transkriptim paraprak. Në një eksperiment, një sistem arriti të deshifronte dhe përkthente në anglisht një fragment prej 500 simbolesh nga Kodi Borg në pak më shumë se 29 minuta.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se kontrolli njerëzor mbetet thelbësor për të shmangur interpretimet e gabuara dhe për të garantuar besueshmërinë e rezultateve. Ambicia e shkencëtarëve shkon përtej dokumenteve mesjetare. Ata shpresojnë që teknologjia të ndihmojë edhe në deshifrimin e sistemeve të lashta të shkrimit, si disku 4 mijëvjeçar i Festosit në Kretë dhe shkrimi Linear A, të cilët mbeten ende të palexuar plotësisht. Zbulimet mund të hapin kapituj të rinj në historinë botërore, duke nxjerrë në dritë informacione politike, diplomatike, shkencore dhe personale të fshehura prej shekujsh.
