Ç’po fsheh Sadleva e Burgjeve, pse mbahen sekret për 10 vjet arsyet e transferimit të Veliajt?

Drejtoresha e Përgjithshme e Burgjeve, Sadleva Bodo, ka pranuar publikisht se dokumentacioni që lidhet me transferimin e Erion Veliajt nga burgu i Durrësit në atë të Fierit është i klasifikuar. Por gjatë raportimit në komisionin parlamentar, ajo nuk dha asnjë shpjegim konkret se cilat ishin arsyet që çuan në marrjen e këtij vendimi dhe mbi çfarë vlerësimi ishte mbështetur transferimi i kryebashkiakut të pezulluar.

E pyetur nga deputeti Erald Kapri, Bodo bëri të ditur se urdhrat e transferimit klasifikohen në nivelin “i kufizuar” për një periudhë dyvjeçare, ndërsa raportet, memorandumet dhe vlerësimet individuale të sigurisë mbeten sekret për dhjetë vjet.

Pikërisht ky sqarim ngre një sërë pikëpyetjesh mbi mënyrën se si është trajtuar rasti i Erion Veliajt. Transferimi i tij nga Durrësi në Fier nuk ishte një veprim i panjohur për publikun. Përkundrazi, lajmi u bë menjëherë publik, shkaktoi reagime të shumta politike dhe u pasua nga deklarata të avokatëve të tij, si dhe nga vizita e ministrit të Drejtësisë, Toni Gogu, në burgun e Fierit.

Pra, ajo që dihet tashmë nga të gjithë është destinacioni ku u dërgua Veliaj. Ajo që institucionet refuzojnë të bëjnë publike janë motivet që çuan në këtë transferim.

Në këtë pikë, qëndrimi i drejtoreshës së Burgjeve bëhet edhe më problematik. Bodo duket se ka ngatërruar publikimin e një informacioni me klasifikimin e dokumenteve që lidhen me të. Një vendim që është bërë i njohur për të gjithë shoqërohet me një perde të plotë fshehtësie për arsyet që pretendohet se e kanë diktuar.

Në vend që të japë sqarime mbi bazën ligjore dhe faktike të këtij veprimi, drejtuesja e institucionit ka zgjedhur të mbështetet te klasifikimi i dokumentacionit, duke lënë pa përgjigje pikërisht pyetjet më të rëndësishme.

Por kjo mënyrë veprimi ngre edhe një tjetër shqetësim: nëse motivet e transferimit mbahen të fshehta jo vetëm për publikun, por edhe për vetë personin që është transferuar, si mund të ushtrojë ky i fundit të drejtën për të kundërshtuar një vendim që e konsideron të padrejtë?

Nëse transferimi është kryer për arsye konkrete që lidhen me sigurinë personale, jetën, shëndetin, rendin në institucion apo rrethana të tjera të parashikuara nga ligji, atëherë edhe vetë Veliaj mund të kishte interes të dinte se cilat ishin rreziqet që e bënin të nevojshëm largimin nga burgu i Durrësit.

Është e vështirë të imagjinohet që një person i paraburgosur, nëse informohet zyrtarisht se jeta apo shëndeti i tij mund të jenë në rrezik në një institucion të caktuar, të këmbëngulë të qëndrojë pikërisht aty. Në një situatë të tillë, transferimi mund të ishte edhe në interes të vetë të burgosurit.

Por ekziston edhe një mundësi tjetër, që nuk mund të anashkalohet: që të mos ketë pasur asnjë rrezik konkret për jetën, shëndetin, rendin apo sigurinë që të justifikonte këtë lëvizje. Nëse do të rezultonte kështu, atëherë vendimi për transferimin e Veliajt do të duhej të shqyrtohej në raport me ligjshmërinë e tij dhe arsyet reale që e kanë diktuar.

Klasifikimi i dokumentacionit si sekret mund të shërbejë pikërisht si një mburojë për të mos lejuar zbardhjen e këtyre rrethanave. Duke mos bërë të njohura motivet, bëhet më e vështirë që publiku dhe, mbi të gjitha, vetë personi i prekur nga vendimi, të verifikojnë nëse transferimi është kryer në përputhje me ligjin apo nëse pas tij mund të ketë pasur motive të tjera, përfshirë një ndërhyrje të mundshme politike.

Në këtë kontekst, nuk mund të përjashtohet as dyshimi për një vendim të marrë për arsye hakmarrjeje politike nga kryeministri Edi Rama ndaj Veliajt, pretendim që kërkon natyrisht verifikim dhe prova konkrete. Pikërisht transparenca mbi dokumentacionin dhe bazën e vendimmarrjes do të ndihmonte për të sqaruar nëse kemi të bëjmë me një masë të nevojshme sigurie apo me një veprim të motivuar nga interesa të tjera.

Kuadri ligjor parashikon rregulla të qarta për transferimin e personave të burgosur. Ligji nr. 81/2020, në nenin 78, përcakton rastet dhe kushtet kur mund të kryhet transferimi, duke i dhënë drejtorit të Përgjithshëm të Burgjeve kompetencën për të nxjerrë urdhrin përkatës.

Megjithatë, fakti që drejtuesi i institucionit ka kompetencën ligjore për të firmosur një urdhër transferimi nuk do të thotë se çdo dokument që lidhet me vendimmarrjen mund të klasifikohet automatikisht si sekret. Kompetenca për të marrë një vendim dhe e drejta për të mbajtur të fshehta arsyet që qëndrojnë pas tij janë dy çështje të ndryshme, të cilat duhet të mbështeten në dispozita konkrete ligjore.

Nga ana tjetër, ligji nr. 10/2023, “Për informacionin e klasifikuar”, përcakton autoritetet që kanë të drejtë të klasifikojnë informacionin, si dhe kriteret që duhet të përmbushen për ta mbrojtur atë si sekret shtetëror. Klasifikimi duhet të lidhet me mbrojtjen e interesave të sigurisë kombëtare dhe nuk mund të mbështetet thjesht në vullnetin e titullarit të një institucioni.

Gjatë raportimit në Komisionin e Ligjeve, Sadleva Bodo nuk sqaroi se cili ishte autoriteti që kishte vendosur klasifikimin e dokumentacionit të rastit Veliaj, çfarë vlerësimi konkret ishte kryer dhe cili ishte rreziku që mund të sillte publikimi i arsyeve të transferimit.

Po kështu, ajo nuk bëri të ditur nëse vendimi ishte mbështetur në një raport të strukturave përgjegjëse të sigurisë, në një rekomandim institucional apo në ndonjë vlerësim tjetër individual të situatës së të paraburgosurit.

Këto mungesa transparence marrin rëndësi të veçantë edhe për faktin se vetë Erion Veliaj e ka kundërshtuar transferimin, duke e konsideruar atë një veprim me motive politike. Në këto kushte, zbardhja e bazës ligjore dhe dokumentacionit që ka shërbyer për marrjen e vendimit do të ishte thelbësore për të kuptuar nëse pretendimet e tij kanë apo jo mbështetje në fakte.

Një tjetër çështje për të cilën Bodo nuk dha përgjigje të drejtpërdrejtë lidhet me takimin e ministrit të Drejtësisë, Toni Gogu, me Erion Veliajn në burgun e Fierit. Edhe për këtë rast, drejtoresha kërkoi që deputeti të paraqiste një kërkesë zyrtare pranë institucionit për të marrë informacion.

Kështu, në vend që të merrte përgjigje për arsyet e transferimit të Veliajt, Komisioni i Ligjeve u përball me një tjetër referim te procedurat zyrtare. Ndërkohë, publiku mëson se dokumentet do të mbeten të klasifikuara për vite me radhë, ndërsa pyetjet mbi vendimin që shkaktoi një debat të gjerë politik dhe institucional vazhdojnë të mbeten pa përgjigje.