Charlene Barshefsky dhe Zhang Xiangchen flasin për atë që u desh për të arritur një marrëveshje historike.
Charlene Barshefsky
Barshefsky ishte negociatorja kryesore e SHBA-së në bisedimet që përcaktuan kushtet e anëtarësimit të Kinës në Organizatën Botërore të Tregtisë (OBT).
Kina ishte një vend krejtësisht ndryshe në vitin 1995, kur kërkonte të anëtarësohej në OBT-në e sapokrijuar. Një fuqi bërthamore me më shumë se një miliard banorë dhe një ekonomi në rritje të shpejtë, Kina ishte ende përgjithësisht një vend i varfër dhe disi i shkëputur nga Perëndimi. Udhëheqësit e saj panë se 128 vende ishin pjesë e këtij klubi të madh të ri të OBT-së dhe dëshironin që edhe Kina të bëhej pjesë e tij. Mua m’u besua drejtimi i negociatave amerikane, të cilat do të përcaktonin nëse Kina mund të anëtarësohej.
Në vitet ’90, Kina kishte disa vite që zbatonte një program reformash ekonomike, të nisur nga Deng Xiaoping dhe të vijuar nën pasardhësin e tij, Jiang Zemin. Udhëheqësit kinezë e kishin kuptuar se, nëse vendi i tyre do të zhvillohej dhe modernizohej, duhej të përshtatej me kërkesat e modelit ekonomik perëndimor.
Ekonomia duhej të ishte më e hapur dhe më transparente. Por shumë shpejt u bë e qartë se zyrtarët kinezë nuk e kuptonin se sa reforma ekonomike dhe hapje duhej të pranonin për t’u anëtarësuar në OBT. Ata dukej se besonin se negociatat ishin thjesht një formalitet politik.
Stafi im në Zyrën e Përfaqësuesit Tregtar të SHBA-së nisi punën për hartimin e një dokumenti të hollësishëm, me synimin për t’i nxjerrë nga ky keqkuptim.
Dokumenti shpjegonte çdo hap të procesit të gjatë të negociatave dhe kërkesat që duhej të përmbushte Kina: pranimin e rregullave për tarifat doganore, hapjen e tregut bujqësor dhe të sektorit ende të pazhvilluar të shërbimeve, si dhe zbatimin e një regjimi importesh transparent dhe të monitorueshëm, mes shumë dispozitave të tjera. Ky dokument vazhdonte faqe pas faqeje. Ne donim që ata të kuptonin se praktikisht çdo sektor i ekonomisë së tyre do t’i nënshtrohej shqyrtimit dhe rregullave të marrëveshjes.
Homologu im kryesor në këto negociata ishte kryeministri i Kinës, Zhu Rongji. Ai ishte zyrtari më i jashtëzakonshëm qeveritar me të cilin kam punuar ndonjëherë. Nuk luante lojëra. Ishte i drejtpërdrejtë, intelektualisht kërkues dhe i vendosur. Kjo më pëlqente. Ai kishte gjithashtu njohuri të thella për sistemin e tregut të lirë. Nuk ishte domosdoshmërisht dakord me të, por besonte se pjesëmarrja në këtë sistem ishte thelbësore për zhvillimin e Kinës.
Zhvillova gjithashtu marrëdhënie të ngushta pune me ministren e Tregtisë, Wu Yi, dhe Long Yongtu, negociatorin kryesor të Kinës për anëtarësimin në OBT. Në vitet që pasuan, unë dhe ekipet tona të ekspertëve të fushave të ndryshme zhvilluam negociata të gjata dhe intensive për të përcaktuar rregullat që do të përfshinin mallrat dhe shërbimet e çdo lloji: automobilat dhe telekomunikacionin, tekstilet dhe çelikun, produktet e bulmetit dhe pajisjet elektronike. Udhëtova në Kinë pa pushim.
U deshën deri në vitin 1999 që të zgjidheshin të gjitha hollësitë. Në prill të atij viti, Zhu udhëtoi drejt Uashingtonit për t’u takuar me presidentin Bill Clinton, eprorin tim, me shpresën për të nënshkruar një marrëveshje dypalëshe vendimtare, e cila do t’i hapte rrugën Kinës drejt anëtarësimit në OBT.
Por sindikatat amerikane dhe disa anëtarë të Kongresit kishin rezerva për marrëveshjen, ndërsa presidenti mendonte se momenti politik nuk ishte ende i përshtatshëm. Ai i tha Zhu-së se nuk ishte gati ta nënshkruante. Zhu u largua nga Uashingtoni thellësisht i zhgënjyer.
Brenda pak ditësh, Clinton kuptoi se kishte bërë një gabim. Në Zyrën Ovale, ai shprehu shqetësimin se mund ta humbnim plotësisht marrëveshjen dhe pyeti nëse mund ta rikthenim Zhu-në. Por Zhu nuk kishte ndërmend të kthehej menjëherë, pasi ishte larguar pa marrë asgjë në këmbim. I thashë presidentit se do të bëja gjithçka që mundesha për ta shpëtuar marrëveshjen.
Organizova një takim në mes të natës, gjatë të cilit i kërkova Long-ut të vendoste inicialet e tij në secilën prej qindra faqeve të marrëveshjes, si një shenjë besimi se Kina vazhdonte të ishte serioze për nënshkrimin e saj. Ai u ul dhe vendosi inicialet faqe pas faqeje.
Por doja gjithashtu të sigurohesha që Shtëpia e Bardhë të mos tërhiqej sërish në momentin e fundit. Vendosa të bëja publike një përmbledhje të asaj që SHBA-ja dhe Kina kishin rënë dakord. Jo hollësitë, por pikat kryesore të marrëveshjes.
E pranoj se motivet e mia ishin tërësisht makiaveliste. E dija se, pasi pikat kryesore të marrëveshjes të bëheshin publike, do të ishte më e vështirë për SHBA-në të tërhiqej për herë të dytë. Disa nga kolegët e mi nuk ishin aspak të kënaqur me veprimin tim. As presidenti nuk ishte, por mendoj se ai e kuptoi pse e konsideroja të nevojshme. Procesi rifilloi rrugën e tij.
Miratimi zyrtar i anëtarësimit të Kinës në Organizatën Botërore të Tregtisë (OBT) u bë në nëntor 2001. Kur shoh çfarë ka ndodhur që atëherë, kam ndjenja të përziera.
Në atë kohë e kuptonim se Kina ishte në prag të një bumi të eksporteve, ndaj parashikuam masa mbrojtëse që do të zgjatnin 12 vjet dhe do t’u lejonin presidentëve amerikanë të vendosnin tarifa doganore dhe të merrnin masa të tjera për të parandaluar përmbytjen e tregut amerikan me mallra të lira kineze. Por George W. Bush nuk i përdori kurrë këto kompetenca, ndërsa Barack Obama e bëri këtë vetëm një herë, edhe pse importet kineze po vërshonin në tregun amerikan.
Sipas mendimit tim, dështimi i SHBA-së për t’i përdorur këto instrumente për të frenuar Kinën ishte një gabim i madh dhe minoi besimin te aftësia e OBT-së për të garantuar praktika të rregullta tregtare. Në të njëjtën kohë, edhe vetë OBT-ja nuk ka rezultuar aq e qëndrueshme. Ajo shpesh paralizohet nga rregullat e veta, ndërsa procesi i dobët dhe i ndërlikuar për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mes anëtarëve ka shfaqur mangësi. Ndonjëherë, vende të ndryshme, përfshirë SHBA-në dhe Kinën, i kanë shpërfillur në thelb vendimet e OBT-së të marra kundër tyre.
Kur Kina u anëtarësua për herë të parë në OBT, disa akademikë dhe zyrtarë qeveritarë parashikonin se hapja e tregjeve kineze do ta orientonte përfundimisht vendin drejt kapitalizmit dhe demokracisë. Unë nuk isha një prej tyre. Askush nuk flet më për idenë se tregjet e hapura çojnë drejt shoqërive të hapura. Nën drejtimin e Xi Jinping, Kina është më e centralizuar dhe më e izoluar sesa ishte kur u anëtarësua për herë të parë në OBT.
Nga ana tjetër, zhvillimi ekonomik i nxitur nga anëtarësimi i Kinës në OBT ndihmoi në nxjerrjen e 400 milionë njerëzve nga varfëria, një arritje e jashtëzakonshme. Përparimi i saj ekonomik dhe teknologjik është i pashembullt. Shumë vende eksportuese, përfshirë SHBA-në, kanë përfituar jashtëzakonisht shumë nga qasja te konsumatorët kinezë. Sado me mangësi të jetë OBT-ja, besoj se bota është më mirë me të sesa pa të.
Ngritja e Kinës ishte e pashmangshme, pavarësisht nëse do të ishte pjesë e OBT-së apo jo, dhe pjesëmarrja e saj krijoi disa mekanizma mbrojtës të papërsosur, por të rëndësishëm. Ajo nënkuptoi gjithashtu se tarifat e larta doganore dhe barrierat ekonomike që Kina kishte ngritur për të mbajtur botën jashtë duhej të hiqeshin. Këtë e konsideroj një fitore.
Zhang, në një konferencë për shtyp në Uashington, në vitin 2015.
Zhang Xiangchen
Aktualisht zëvendësdrejtor i përgjithshëm i Organizatës Botërore të Tregtisë, Zhang ishte pjesë e ekipit negociator që siguroi anëtarësimin e Kinës në OBT.
Në vitet 1990, kur OBT-ja ishte ende e re dhe Kina dëshironte të bëhej anëtare e saj, pata fatin të shërbeja si një nga ndihmësit kryesorë të negociatorëve të Kinës për tregtinë, përfshirë Long Yongtu. Kjo detyrë më dha mundësinë të ndiqja nga afër bisedimet historike që do të transformonin Kinën dhe botën.
Në fillim të negociatave, kishim njohuri të kufizuara për atë që anëtarësimi në OBT do të nënkuptonte për zhvillimin ekonomik të Kinës. Thjesht supozonim se Kina duhej të ishte anëtare, sepse ishte një vend i madh dhe meritonte të zinte vendin e saj përkrah fuqive të tjera ekonomike.
Brenda Kinës kishte gjithashtu presion për të përqafuar reformat dhe për të ulur barrierat ndaj zhvillimit të marrëdhënieve tregtare me pjesën tjetër të botës. Në vitet 1980, një kompani kineze që dëshironte të angazhohej në tregti duhej të shkonte në ministri dhe të merrte miratimin e saj. Ne dëshironim ta ndryshonim këtë sistem, por pa presion të jashtëm kjo nuk ishte e lehtë.
Edhe terminologjia e tregtisë globale ishte e re për ne. Kishte shumë terma të OBT-së për të cilët nuk ekzistonin fjalë përkatëse në gjuhën kineze, përfshirë “akses në treg” dhe “rishikim gjyqësor”. Na u desh t’i krijonim ato gjatë procesit.
Brenda Kinës kishte frikë se integrimi global do të shkatërronte industri të rëndësishme. Prodhuesit e automjeteve ishin veçanërisht skeptikë. Kjo mund të duket ironike sot, kur në Evropë ka kaq shumë shqetësim për automobilat kinezë. Por në atë kohë, Kina druhej se industria e saj automobilistike, e mbrojtur nga tarifat e larta doganore, mund të mos i mbijetonte konkurrencës së huaj. Në negociatat me SHBA-në, Kina ra përfundimisht dakord të ulte tarifat doganore për automobilat nga nivele deri në 100% në 25%.
Në prill 1999, kryeministri Zhu Rongji vizitoi SHBA-në. Gjatë asaj vizite nuk u arrit një marrëveshje përfundimtare. Megjithatë, ne negociuam kushtet për sektorë ekonomikë thelbësorë, përfshirë bujqësinë. Ishin ditë dhe net të gjata, dhe amerikanët bënin shaka se delegacioni kinez kishte ngrënë të gjitha karamelet që ndodheshin mbi tryezë. Deri në momentin kur u larguam, kishim arritur marrëveshje për çështje që lidhen me grurin, agrumet dhe produkte të tjera kryesore.
Barshefsky, në qendër, duartroket pasi Presidenti Bill Clinton nënshkruan një pakt tregtar me Kinën në tetor të vitit 2000
Presidenti Bill Clinton e pyeti Zhu-në nëse delegacioni kinez mund të qëndronte në Uashington për të vazhduar negociatat. Zhu u përgjigj: “Ju mund ta dërgoni delegacionin tuaj në Pekin.” Clinton ra dakord dhe Charlene Barshefsky dhe ekipi i saj udhëtuan drejt Kinës në nëntor 1999, për gjashtë ditë e net negociatash.
Nuk do ta harroj kurrë momentin kur Zhu u shfaq papritur në Ministrinë e Tregtisë së Jashtme dhe Bashkëpunimit Ekonomik, në ditën e fundit të bisedimeve. Ai dëshironte të merrte pjesë personalisht. Ne mbetëm të tronditur, sepse kjo ishte diçka e paprecedentë. Ministri im u përpoq ta bindte të mos ndërhynte, duke argumentuar se nëse kryeministri do të negocionte drejtpërdrejt me Barshefsky-n, ne nuk do të kishim më hapësirë për manovrim. “Presidenti Jiang Zemin më kërkoi të vij”, tha ai. Atëherë kuptuam se në nivelet më të larta kishte vullnet dhe vendosmëri politike për ta përmbyllur marrëveshjen.
Kur Kina nënshkroi më në fund dokumentet e anëtarësimit në OBT, në Doha, në nëntor 2001, unë isha personi që i dorëzova stilolapsin ministrit të Tregtisë, Shi Guangsheng. E ruaj ende atë stilolaps edhe sot. Njerëzit më kanë pyetur se si u ndjeva gjatë ceremonisë së nënshkrimit. Për të qenë i sinqertë, askush nuk ishte veçanërisht i lumtur. Ne besonim fort se Kina mund të përfitonte nga anëtarësimi në OBT, por kishte shqetësime serioze. Ekspertët parashikonin se rritja e importeve do të dëmtonte bujqësinë, industrinë automobilistike dhe sektorët e shërbimeve. Akademikë amerikanë me të cilët takohesha mendonin se ndërmarrjet shtetërore kineze do të pësonin pasoja nëse vendi do t’i zbatonte me përpikëri angazhimet e marra. Disa madje thoshin se ekonomia e Kinës do të shembej.
Askush, madje as anëtarët më optimistë të delegacionit tonë, nuk mund ta kishte parashikuar rritjen e jashtëzakonshme të eksporteve dhe zhvillimin ekonomik që pasuan. Integrimi në ekonominë globale, i ndërthurur me reformat institucionale të brendshme, çliroi energjinë e jashtëzakonshme që gjendej brenda miliona ndërmarrjeve kineze.
Pas anëtarësimit të Kinës në OBT pati fillimisht një periudhë afrimi mes Kinës dhe SHBA-së, por pas krizës financiare globale të vitit 2008, tensionet u shtuan dhe mosmarrëveshjet tregtare u bënë më të shpeshta. Disa vende u ankuan se Kina nuk po përmbushte disa prej detyrimeve të saj, veçanërisht në lidhje me ndërmarrjet shtetërore dhe subvencionet qeveritare për industritë. Ndryshe nga nivelet e tarifave doganore, këto angazhime nuk janë të përcaktuara qartë dhe lënë hapësirë për interpretime të ndryshme.
Sipas mendimit tim, subvencionet nuk janë domosdoshmërisht diçka e keqe. Për shembull, ato mund të ndihmojnë produktet që mbështesin tranzicionin drejt energjisë së gjelbër. Disa anëtarë të OBT-së nuk pajtohen me këtë pikëpamje, ashtu siç nuk pajtohen me qëndrimin e Kinës për ndërmarrjet shtetërore. Mekanizmat aktualë për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve shpesh nuk janë në gjendje t’u japin përgjigje këtyre çështjeve komplekse. Ka ardhur koha që OBT-ja t’i rishqyrtojë këto dhe çështje të tjera që po shkaktojnë tensione mes anëtarëve, si dhe të përditësojë rregulloren e saj. Kjo nuk do të jetë e lehtë. Por ekonomia globale dhe pozicioni i Kinës në të kanë ndryshuar në mënyra që ne nuk i parashikuam në vitin 2001, dhe Kina e mirëpret këtë debat.
Puna në OBT ka qenë puna e gjithë jetës sime. Ajo ishte puna ime e parë dhe do të jetë e fundit. Sistemi shumëpalësh i tregtisë po kalon një periudhë të vështirë. Por unë ende mendoj se ai ka vlerë. Ne mund ta reformojmë atë në të mirë të Kinës, SHBA-së dhe pjesës tjetër të botës. — Rrëfyer për Brad Stone dhe Yujing Liu.
VINI RE: Ky material është pronësi intelektuale e Bloomberg
