Pesë javë përpara datës së parashikuar të lindjes, mjeku i Mirelës i tha se foshnja ishte në pozicion podalik, pra e vendosur me të ndenjura ose këmbë poshtë.
Mjeku i propozoi lindjen cezariane, por Mirela, një inxhiniere elektrike 32-vjeçare nga ishulli i Kretës, hezitoi dhe kërkoi të dinte arsyen. Duke iu përgjigjur një pyetësori online të BIRN, Mirela kujtoi se mjeku u acarua dhe i tha: “Bëj si të duash, por merri vetë parasysh gjërat”.
Mirela pyeti për një procedurë jo-invazive, gjatë së cilës pozicioni i fetusit ndryshohet nëpërmjet manipulimit të jashtëm, por, sipas saj, mjeku e fyeu dhe e hodhi poshtë këtë procedurë, duke e cilësuar si të rrezikshme. Përfundimisht, foshnja u kthye vetë në pozicionin normal, me kokën poshtë. Megjithatë, mjeku këmbënguli në nxitjen artificiale të lindjes, me pretendimin se “foshnja ishte e madhe”.
Mirela u përpoq pa sukses të gjente një mjek tjetër dhe, në fund, pranoi nxitjen artificiale të lindjes. Kaluan trembëdhjetë orë pa asnjë shterëzim, gjatë të cilave Mirela nuk mund të hante dhe sasia e ujit që lejohej të pinte ishte e kufizuar. E dobësuar dhe e shqetësuar, ajo iu nënshtrua një lindjeje cezariane. Kjo ndodhi në janar të vitit 2025.
Mirela tha se më pas vuajti nga “makthe për muaj të tërë” dhe iu desh të kërkonte ndihmë psikologjike.
Sipas Autoritetit Helen të Statistikave, ELSTAT, pothuajse dy të tretat (62,7 për qind) e lindjeve në Greqi gjatë vitit 2025 u kryen me ndërhyrje cezariane, nga 58,4 për qind që ishte kjo shifër në vitin 2020.
Në vitin 2023, të dhënat e Bashkimit Evropian e renditën Greqinë në vendin e pestë mes vendeve të bllokut për përqindjen e lindjeve cezariane, pas Turqisë, Qipros, Rumanisë dhe Bullgarisë.
Ekspertët ia atribuojnë këtë përqindje dëshirës së mjekëve, por edhe të prindërve, për të “kursyer kohë”, si dhe mungesës së mamive dhe anestezistëve, mungesës së trajnimit të mjekëve për lindjen natyrale dhe informimit të pamjaftueshëm të çifteve të reja.
Lindjet cezariane “nuk trajtohen si një ndërhyrje kirurgjikale”, por si një “përfundim i pritshëm i shtatzënisë”, tha Kleanthi Gourounti, profesoreshë në Departamentin e Mamisë në Universitetin e Atikës Perëndimore dhe nënkryetare e Shoqatës së Mamive të Athinës.
Mjeku obstetër Ioannis Mouzalas, një mbështetës i vendosur i lindjes natyrale, tha për BIRN: “Dikur ishte një zgjidhje që i kursente para obstetrit, ndërsa sot i kursen kohë, përveç rastit kur konsideroni se koha është para”. Në klinikën e tij, përqindja e lindjeve cezariane është 18 deri në 22 për qind.
“Kam arritur të besoj se lindja natyrale do të mbetet në pakicë, jo vetëm për shkak të mjekëve, por edhe për shkak të mentalitetit që synon thjesht ‘ta mbarojë sa më shpejt lindjen’”, tha Mouzalas. “Megjithatë, mendoj se ia vlen të përpiqemi të rrisim numrin e lindjeve natyrale. Jo për arsye ideologjike, por për arsye shkencore.”
“Mund të kishim pritur”
Maria, një avokate 37-vjeçare, solli në jetë fëmijën e saj të parë në muajin gusht, nëpërmjet një lindjeje cezariane në një spital publik në Athinë. Sipas saj, ndërhyrja u konsiderua e nevojshme nga ana mjekësore “për shkak të pozicionit podalik të foshnjës dhe faktit që kordoni i kërthizës ishte mbështjellë dy herë rreth qafës dhe shpatullës së saj”.
Maria kishte parapëlqyer lindjen natyrale dhe mjeku i saj, të cilin e kishte zgjedhur sepse i besonte, e kishte nxitur të priste dhe të provonte disa ushtrime që mund ta ndihmonin foshnjën të ndryshonte pozicion, por pa sukses.
“U ndjeva disi e zhgënjyer”, tha Maria, por “e pranova vendimin, duke i dhënë përparësi sigurisë së fëmijës tim”.
Gourounti tha se “është e vetëkuptueshme që lindja cezariane mund të shpëtojë jetën si të gruas, ashtu edhe të fetusit”.
“Problemi, megjithatë, është se duhet të ketë dokumentacion që justifikon domosdoshmërinë e çdo lindjeje cezariane.”
Shoqata Helenike e Obstetrikës dhe Gjinekologjisë ka përcaktuar udhëzime për kryerjen e lindjeve cezariane.
Por çfarë ndodh në rastet kur një ndërhyrje e tillë nuk është e nevojshme?
Një tjetër pjesëmarrëse në pyetësor, Eftichia, citoi fjalët e mjekut të saj: “Kur gratë arrijnë javën e 39-të të shtatzënisë, unë u stimuloj lindjen. Nuk i lejoj të presin më gjatë”.
Eftichia, një police 34-vjeçare, kishte marrë pjesë gjatë tremujorit të parë të shtatzënisë në seminare të organizuara nga mami të pavarura në Athinë. Megjithëse parapëlqente lindjen natyrale, këto seminare e kishin përgatitur për çdo mundësi.
Gjatë një prej kontrolleve, mjeku i saj përmendi se kishte pakësim të lëngut amniotik dhe sugjeroi se mund t’i kishin plasur ujërat pa e kuptuar ajo. Të nesërmen, ai “e njoftoi se do t’ia çante vetë ujërat”.
Stimulimi artificial i lindjes filloi në orën 9:00 të mëngjesit, por deri në orën 18:00 qafa e mitrës ende nuk ishte hapur. Asaj iu tha se pozicioni i foshnjës nuk lejonte ushtrimin e presionit mbi qafën e mitrës, gjë që është e nevojshme për të filluar hapjen e saj. Për këtë arsye, u krye një lindje cezariane.
“Prandaj besoj se, nëse do të kishim pritur edhe një javë, mund të kisha arritur të lindja natyralisht, madje edhe me nxitje artificiale të lindjes”, tha Eftichia. “Foshnja do të kishte zbritur dhe do të ishte vendosur në pozicionin e duhur, gjë që nuk ndodhi sepse, për një arsye apo një tjetër, ishim shumë me nxitim.”
Shkaku i përqindjes së lartë të lindjeve cezariane në Greqi është “shumëfaktorial”, tha Dimitra Kentrifylli, një mami e pavarur dhe pedagoge në Departamentin e Obstetrikës në Kolegjin Metropolitan në Selanik.
Problemet nisin që me “planin e gabuar të ndjekjes së kujdesit para lindjes”.
“Normalisht, shtatzënitë me rrezik të ulët duhet të ndiqen nga mamitë”, tha Kentrifylli, në “bashkëpunim të ngushtë me mjekët obstetër”.
Studimet tregojnë se lindjet e ndjekura nga mamitë kanë më pak gjasa të shoqërohen me ndërhyrje mjekësore, pasi mamitë kanë më shumë prirje ta trajtojnë lindjen si një proces natyral dhe të përqendrohen te mbështetja psikologjike dhe pozicioni i nënës.
“Kur një grua në proces lindjeje ka vazhdimisht pranë vetes një mami, gjasat për të pasur nevojë për lindje cezariane ulen dhe rezultatet e përgjithshme të lindjes përmirësohen”, tha Apostolos Athanasiadis, president i Shoqatës Helenike të Obstetrikës dhe Gjinekologjisë.
“Kjo ndodh sepse kujdesi i ofruar është vërtet i personalizuar – në thelb, individual, një për një – duke bërë të mundur krijimin e një marrëdhënieje të fortë besimi mes mamisë dhe gruas”, shtoi ai.
Faktorë të tjerë përfshijnë mungesën e anestezistëve dhe mamive, ndërgjegjësimin e ulët të publikut dhe mungesën e vlerësimeve të rregullta të shërbimeve të ofruara nga institucionet e kujdesit shëndetësor.
Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, OBSH, përqindjet e lindjeve cezariane mbi 10 për qind nuk sjellin ulje të vdekshmërisë, por përkundrazi rrisin rreziqet shëndetësore si për nënën, ashtu edhe për foshnjën.
Kentrifylli tha se frika nga lindja i shtyn shumë gra të kërkojnë lindje cezariane, por kjo frikë mbetet “e panjohur dhe e papranuar”.
Nga 14 gratë që i thanë BIRN-it se kishin dëshiruar të lindnin me operacion cezarian, nëntë prej tyre thanë se kishin frikë nga lindja natyrale.
Po kështu, Mouzalas tha se edhe disa mjekë të rinj obstetër u drejtohen lindjeve cezariane “nga frika ose paniku”, pasi nuk kanë përvojë të mjaftueshme me lindjet natyrale.
Sipas Gourounti-t, kur përqindja e lindjeve cezariane është e lartë, mjekët e rinj rezidentë dhe mamitë nuk kanë mundësi të praktikojnë lindjet vaginale dhe, si rrjedhojë, “kjo aftësi humbet”.
A u jepet grave informacion i mjaftueshëm?
Niki* ishte në muajin e tetë të shtatzënisë kur mjeku i tha se foshnja ishte “shumë e madhe”, se ajo kishte “legen shumë të ngushtë” dhe se foshnja do ta “shqyente”.
Pavarësisht kundërshtimeve të partnerit të saj, Niki pranoi të lindte me operacion.
“Mjeku është dikush të cilit ia beson trupin tënd”, tha ajo. “Është jashtëzakonisht e vështirë ta thyesh këtë besim; është njësoj sikur të zgjedhësh të mbyllësh sytë, sikur të mos duash ta dëgjosh të vërtetën.”
Ajo e përshkruan lindjen e fëmijës së saj si “një përvojë negative që nuk do ta harrojë kurrë”.
“Nuk e kuptova se, përmes kësaj përvoje, kisha sjellë në jetë një fëmijë. E vetmja gjë që shihja ishte se kisha përfunduar me një prerje në bark.”
Pothuajse gjysma e të anketuarave thanë se ishin orientuar ose ndier nën presion për t’iu nënshtruar një lindjeje cezariane.
Gourounti tha se pyetja thelbësore është “nëse gratë janë vërtet të informuara sa duhet për të bërë këtë zgjedhje dhe për të dhënë pëlqimin e tyre”.
Më shumë se dy të tretat e të anketuarave thanë se nuk kishin marrë asnjë informacion gjatë shtatzënisë nga mamia ose mjeku i tyre lidhur me alternativat e lindjes.
Angeliki, një mësuese 38-vjeçare, tha se kishte kryer lindje cezariane, gjë për të cilën tani beson se nuk ishte e nevojshme nga ana mjekësore.
Në përgjigjen e saj ndaj pyetësorit të BIRN, ajo theksoi “rëndësinë e informimit të grave në kohën e duhur dhe në mënyrë të plotë, zgjedhjes së profesionistëve të duhur të kujdesit shëndetësor, si dhe marrjes së mbështetjes gjatë lindjes dhe ushqyerjes me gji”.
Gourounti tha se gratë duhet gjithashtu të kërkojnë në mënyrë aktive informacion: “Jetojmë në një kohë kur informacioni është i disponueshëm në internet. Mund të kemi qasje në të. Për më tepër, duhet patjetër t’i kërkojmë profesionistit të cilit i drejtohemi që ta diskutojë këtë çështje me ne. Me fjalë të tjera, vetë gratë duhet të kërkojnë respektimin e të drejtave të tyre”.
Ioanna Vasilaki, një mami e pavarur dhe presidente e Shoqatës së Mamive të Pavarura të Greqisë, EAMME, tha se mjekët ndonjëherë sugjerojnë nxitjen artificiale të lindjes, në mënyrë që foshnja të vijë në jetë gjatë turnit të tyre të punës. Shpesh, kjo përfundon me një lindje cezariane.
Një e treta e të anketuarave thanë se lindja e tyre ishte nxitur artificialisht; një e katërta e këtyre grave thanë se nuk u ishte shpjeguar arsyeja.
Gjysma e grave që kishin lindur me operacion cezarian thanë se ndërhyrja ishte kryer si procedurë urgjente.
Gourounti tha se ishte “mjaft e çuditshme që, kur shkon për të lindur, një në dy gra përfundon duke përjetuar ndonjë ndërlikim apo problem shëndetësor gjatë lindjes, që e bën të nevojshme një ndërhyrje urgjente cezariane”.
Sipas Giorgos Daskalakis, profesor i obstetrikës dhe gjinekologjisë në Universitetin Kombëtar dhe Kapodistrian të Athinës dhe drejtor i Klinikës së Parë të Obstetrikës dhe Gjinekologjisë në Spitalin Publik Alexandra, disa mjekë në spitalet publike jashtë qendrave kryesore urbane të Greqisë punojnë me shumë turne, “ndaj për ta është jashtëzakonisht e vështirë të shpenzojnë shumë kohë duke ndjekur lindjet normale të grave”.
Mamitë thonë se shpesh grave që lindin në rrugë vaginale nuk u ofrohet anestezi epidurale, për shkak të mungesës së anestezistëve në Greqi.
Sipas një artikulli të botuar në gazetën greke Kathimerini në vitin 2024, në Greqi ka rreth 1,000 anestezistë. Shoqata Helenike e Anesteziologjisë e vlerëson këtë numër në 750, në një vend me rreth 10,5 milionë banorë. Ky numër është shumë më i ulët se ai që rekomandohet nga organizatat ndërkombëtare të shëndetësisë.
“Nëse paguan”, tha Kentrifylli, “nëse gjen një mjek që punon në një spital dhe ai të pret privatisht në klinikën e tij, pastaj të çon në urgjencë, edhe pse nuk të ka ardhur ende koha për të lindur, dhe të vendos në një protokoll për nxitjen artificiale të lindjes, atëherë do të kesh mundësinë të marrësh anestezi epidurale”.
Daskalakis tha se problemet me kuadrin ligjor në rastet e pretendimeve për neglizhencë mjekësore po i shtyjnë gjithashtu mjekët të zgjedhin rrugën më të kujdesshme, duke rekomanduar lindjen cezariane.
“Për rrjedhojë, sa herë që shfaqet një ndërlikim, shtrohet e njëjta pyetje: ‘Nëse do të ishte kryer një lindje cezariane, a do të kishin rrjedhur gjërat ndryshe? A do të kishte qenë më mirë?’ Dhe përgjigjja e pashmangshme është se një lindje cezariane do të kishte sjellë padyshim një rezultat më të mirë obstetrik. Të tmerruar nga pasojat ligjore, mjekët janë shumë të prirur të kryejnë një lindje cezariane thjesht për ta kaluar më lehtë procesin.”
Në mesin e vitit 2024, u miratua një ligj që lejonte krijimin e Qendrave të Lindjes Natyrale pranë spitaleve publike dhe institucioneve të pavarura, ku lindjet do të ndiqeshin nga mamitë. Megjithëse, sipas mamive, obstetër-gjinekologët po i kundërshtojnë këto nisma, deri më tani nuk është hapur asnjë qendër e tillë në sistemin shëndetësor publik. Një qendër private u hap, por u mbyll në janar të këtij viti, duke përmendur vështirësitë financiare si arsye.
Daskalakis nuk është entuziast për krijimin e qendrave të tilla të lindjes. Në vend të kësaj, për të nxitur lindjen natyrale, ai thotë se duhet të miratohet shtimi i personelit, të vendosen protokolle të unifikuara dhe të rritet ndërgjegjësimi i publikut.
Nxitje financiare?
Daskalakis argumenton gjithashtu se spitalet që ulin përqindjen e lindjeve cezariane duhet të shpërblehen financiarisht.
“Paratë nuk do të përfundojnë në xhepin e dikujt”, tha ai. “Ato do t’i kalojnë spitalit, i cili automatikisht do të ketë një nxitje për të mbikëqyrur procesin, pasi do të përfitojë një shpërblim financiar.”
Mouzalas, megjithatë, tha se mënyra se si menaxhohet një lindje nuk duhet të ketë të bëjë fare me konsiderata “ekonomike apo ideologjike”. “Ajo duhet të bazohet ekskluzivisht në arsye shkencore.”
Në vitin 2017, Organizata Botërore e Shëndetësisë, OBSH, propozoi përdorimin e klasifikimit Robson si standard global për vlerësimin dhe krahasimin e përqindjes së lindjeve cezariane në institucione të ndryshme të kujdesit shëndetësor.
Klasifikimi Robson u përdor për herë të parë në Greqi në vitin 2019 nga studiues, me qëllim identifikimin e tendencave të lindjeve cezariane, përmes analizimit të të dhënave të 8,572 grave në një institucion shëndetësor privat. Pak më pak se 61 për qind e lindjeve u kryen me operacion cezarian, 34,6 për qind u nxitën artificialisht dhe 30,7 për qind ishin lindje pas një lindjeje të mëparshme cezariane.
Megjithatë, në Greqi mungon tërësisht çdo lloj mekanizmi mbikëqyrës për lindjet cezariane.
“Nuk ekziston asnjë sistem që t’i detyrojë çdo spital dhe çdo mjek të japë një shpjegim të argumentuar se përse e kanë konsideruar të nevojshme një lindje cezariane”, tha Gourounti, e cila shprehu dyshime lidhur me zbatimin e gjerë të sistemit të klasifikimit Robson në Greqi.
“Çdo spital dhe çdo mjek duhet të japë një shpjegim të argumentuar se përse e kanë konsideruar të nevojshme zgjedhjen e lindjes cezariane”, tha ajo.
Profesori Athanasiadis tha për BIRN se klasifikimi Robson përdoret në të gjitha departamentet e Obstetrikës dhe Gjinekologjisë të Universitetit Aristotel të Selanikut, si dhe në spitalet publike Aretaieion dhe Alexandra në Athinë. Megjithatë, ai theksoi se nuk mund të flasë në emër të të gjithë departamenteve të Obstetrikës dhe Gjinekologjisë në Greqi.
Sipas tij, klasifikimi Robson shërben si një mjet për “auditimin e brendshëm”, i cili ndihmon në përmirësimin e praktikës klinike dhe në uljen e numrit të lindjeve cezariane të panevojshme. Ai theksoi gjithashtu se sistemi Robson mund të zbatohet në spitalet publike, por jo në ato private, të cilat nuk kanë një strukturë të organizuar në departamente, por mbështeten te mjekë privatë bashkëpunëtorë.
Roli i mamisë
Gianna, një mësuese 33-vjeçare e letërsisë në Athinë, pati një sërë ndërlikimesh gjatë shtatzënisë dhe, nga frika se diçka mund të shkonte keq, pranoi nxitjen artificiale të lindjes.
Kur nxitja artificiale nuk dha rezultat, u krye një lindje cezariane.
“Për mua, ishte një përvojë traumatike, që më la me ndjenjën se kisha dështuar dhe më mbushi me faj”, tha Gianna*.
Ajo mbeti me ndjesi mpirjeje në bark, ndërsa vështirësitë me ushqyerjen me gji e rënduan edhe më shumë gjendjen e saj emocionale.
Pothuajse 40 për qind e të anketuarave e përshkruan përvojën e tyre të lindjes si negative, duke thënë se ajo u kishte shkaktuar trauma psikologjike.
“Është tepër shqetësuese të shohësh një përqindje kaq të lartë lindjesh cezariane, krahas një numri të madh grash që kthehen në shtëpi pas lindjes me ndjesinë se e gjithë kjo përvojë ka qenë traumatike, dhe e gjithë kjo ndodh në një vend që po përballet me një krizë të thellë demografike”, tha Gourounti.
Sipas Mouzalas, rritja e numrit të lindjeve cezariane lidhet gjithashtu me “deformimin e profesionit të mamisë” në Greqi, i cili shumë shpesh lihet në plan të dytë.
Në Greqi, kujdesi para lindjes dhe ndjekja e shtatzënisë kryhen zakonisht nga mjekët obstetër.
“Rreth një për qind e grave shtatzëna u drejtohen mamive si profesionistët e parë të kujdesit shëndetësor”, tha Kentrifylli, e cila, si mami e pavarur, ofron mbështetje për lindjet në shtëpi të shtatzënive me rrezik të ulët, si dhe për lindjet në spitalet private.
Shoqatat e mamive kanë kërkuar prej kohësh njohjen zyrtare të profesionit, e cila garanton autonominë e tyre profesionale dhe pasqyron të gjithë gamën e kompetencave të tyre.
Në muajin shkurt, Ministria e Shëndetësisë tërhoqi një projektpërshkrim të detyrave të punës, të cilin mamitë e kritikuan si një dokument që “ul vlerën e rolit shkencor dhe autonom të mamisë”.
“Ministria mori përsipër që përgjegjësia për lindjen të mbetej në duart e mamisë, në kuadër të shërbimeve të kujdesit shëndetësor parësor”, tha Gourounti. “Ata deklaruan se do ta rishikonin tekstin në bashkëpunim me ekspertë ligjorë dhe më pas do ta nënshkruanin. Fatkeqësisht, deri në këtë moment, kjo ende nuk ka ndodhur.”
Mouzalas tha për BIRN: “Na nevojitet një model në të cilin mjekët dhe mamitë nuk konkurrojnë me njëri-tjetrin, por bashkëpunojnë për arritjen e një qëllimi të përbashkët.”
Ministria Greke e Shëndetësisë nuk iu përgjigj pyetjeve të BIRN.
Disa emra janë ndryshuar për të ruajtur anonimitetin e personave të intervistuar.
