Një krizë e papritur ka tronditur Nvidia-n, një prej kompanive më të fuqishme të teknologjisë në botë dhe protagonistin kryesor të revolucionit të inteligjencës artificiale. Themeluesi dhe drejtuesi i saj, Jensen Huang, dha dorëheqjen më 12 nëntor, pas zbulimeve për marrëdhënie jashtëmartesore dhe dyshimeve që kanë përfshirë një biznesmene kineze, e cila po shqyrtohet nga autoritetet amerikane për lidhje të mundshme me shërbimet e spiunazhit të Kinës.
Çështja ka marrë përmasa shumë më të mëdha se një skandal personal, pasi në qendër të vëmendjes janë vendosur edhe marrëdhëniet tregtare të Nvidia-s me Kinën, eksportet e mikroçipave të avancuar dhe respektimi i kufizimeve amerikane për transferimin e teknologjisë. Sipas të dhënave të raportuara nga CNN, aksionet e kompanisë kanë rënë me 12.75% brenda një jave, duke i shkaktuar një tkurrje të vlerës së tregut prej rreth 573 miliardë dollarësh.
Kush është Jensen Huang dhe si e ndërtoi perandorinë Nvidia?
Huang themeloi Nvidia-n në vitin 1993, së bashku me Chris Malachowsky dhe Curtis Priem. Kompania nisi aktivitetin me prodhimin e procesorëve grafikë për videolojëra, por me zhvillimin e inteligjencës artificiale, këta komponentë u shndërruan në teknologjinë kryesore për trajnimin dhe funksionimin e modeleve të avancuara. Me rritjen e aplikacioneve si ChatGPT, Nvidia u bë një prej furnizuesve më të rëndësishëm të gjigantëve teknologjikë, ndërsa Huang u kthye në një prej figurave më me ndikim në Silicon Valley dhe në politikën amerikane të teknologjisë.
Biznesmenia kineze dhe dyshimet për spiunazh
Në qendër të skandalit është Alice Huang, një biznesmene kineze dhe ish-drejtuese e kompanisë Megaspeed International, me seli në Singapor. Ajo nuk ka lidhje familjare me Jensen Huang, pavarësisht mbiemrit të përbashkët. Marrëdhënia e tyre kishte tërhequr vëmendjen që në vitin 2025, por situata u përshkallëzua në fund të tetorit 2026, kur mediat amerikane raportuan se agjencitë e inteligjencës po shqyrtonin lidhjet e mundshme të biznesmenes me shërbimet kineze.
Dyshimet lidhen me mundësinë që marrëdhënia personale të ishte përdorur për të siguruar qasje në informacione të ndjeshme ose për të ndikuar në vendimet e Nvidia-s. Megjithatë, deri tani nuk është provuar se Alice Huang ka spiunuar për Kinën apo se i ka transmetuar Pekinit informacione sekrete. Më 8 nëntor, Jensen Huang pranoi publikisht se kishte qenë i pabesë ndaj bashkëshortes dhe kërkoi falje ndaj familjes dhe punonjësve të kompanisë, pa bërë të ditur identitetin e personit me të cilin kishte pasur lidhjen.
Në hetim edhe shitjet e mikroçipave në Kinë
Skandali është bërë veçanërisht delikat për shkak të konkurrencës teknologjike mes SHBA-së dhe Kinës. Procesorët e Nvidia-s janë thelbësorë për zhvillimin e inteligjencës artificiale, por Uashingtoni ka vendosur kufizime për eksportin e modeleve më të avancuara drejt tregut kinez. Megaspeed është përfshirë në shqyrtimet mbi mundësinë që procesorët e Nvidia-s të kenë përfunduar në kompanitë kineze përmes ndërmjetësve. Kompania i ka kundërshtuar akuzat, ndërsa nuk ka prova publike që Jensen Huang të ketë lehtësuar qëllimisht ndonjë transferim të paligjshëm teknologjie.
Çështja ka mbërritur edhe në nivelet më të larta të administratës amerikane, ku janë përfshirë Sekretari i Shtetit Marco Rubio dhe zyrtarë të tjerë. Presidenti Donald Trump ka shprehur besimin e tij te Huang, ndërsa në Kongres janë kërkuar shpjegime për mënyrën se si janë trajtuar rreziqet që lidhen me eksportet drejt Kinës.
Dorëheqja pas zbulimeve për një tjetër marrëdhënie
Situata u komplikua më tej pas raportimeve për një tjetër marrëdhënie jashtëmartesore të Huang, këtë herë me një punonjëse të Nvidia-s që ndodhej nën hierarkinë e tij. Bordi i kompanisë kishte nisur fillimisht një hetim të pavarur dhe kishte deklaruar se nuk kishte prova për rrjedhje të sekreteve tregtare apo cenim të sigurisë kombëtare. Por pas zhvillimeve të reja, drejtuesit u mblodhën për të shqyrtuar të ardhmen e tij, duke pasuar më pas dorëheqjen e Huang nga posti i CEO-s dhe anëtarësia në bord. Një raport i Reuters, i publikuar më 14 nëntor, shtoi një tjetër element: Huang dyshohet se ua kishte paraqitur drejtuesve të lartë marrëdhënien me Alice Huang si kontakte të zakonshme biznesi. Kjo ka ngritur pikëpyetje nëse bordi ishte informuar plotësisht për situatën.
573 miliardë dollarë të fshira nga vlera e tregut
Largimi i themeluesit ka shkaktuar pasiguri të madhe te investitorët. Brenda një jave, aksionet e Nvidia-s humbën 12.75%, duke ulur kapitalizimin e kompanisë me rreth 573 miliardë dollarë. Shqetësimi nuk lidhet vetëm me skandalin, por edhe me faktin se Nvidia është një hallkë thelbësore e industrisë globale të inteligjencës artificiale. Kompani si Microsoft, Amazon, Google dhe Meta mbështeten te procesorët e saj për qendrat e tyre të të dhënave.
Kush do ta drejtojë Nvidia-n?
Pas largimit të Huang, drejtimin e përkohshëm të kompanisë e mori Colette Kress, e cila ka qenë drejtoreshë financiare e Nvidia-s që prej vitit 2013. Bordi pritet të shqyrtojë kandidatë të brendshëm dhe të jashtëm për të zgjedhur drejtuesin e përhershëm. Ndërkohë, autoritetet amerikane po shqyrtojnë marrëdhëniet e biznesmenes kineze, rolin e kompanisë Megaspeed dhe respektimin e kufizimeve të eksporteve. Edhe aksionarët kanë ngritur padi, duke pretenduar se nuk janë informuar mjaftueshëm për zhvillimet. Kriza e Nvidia-s vjen në një moment kur miliarda dollarë po investohen në inteligjencën artificiale dhe largimi i njeriut që e udhëhoqi kompaninë për 33 vite ka hapur pikëpyetje për të ardhmen e saj dhe të gjithë industrisë. Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse hetimet do të provojnë shkelje konkrete apo nëse skandali do të mbetet kryesisht një krizë besimi dhe drejtimi.
