Nga Fatos Çoçoli
Dhuna e protestave të dy të shtunave të para të këtij nëntori, edhe pse më e mpakur dhe pa shkatërrime masive biznesesh, vijon të deligjitimojë çdo protestë në Tiranë, edhe pse “e ngjyer” me pak prani studentore.
Emërtimi “protestë studentore” nuk e bën automatikisht studentor çdo veprim që ndodh gjatë një tubimi. Studentët janë pjesë e rëndësishme e shoqërisë dhe kanë të drejtë të kërkojnë arsim cilësor, kushte më të mira studimi, transparencë, mundësi punësimi dhe një të ardhme më të sigurt në vendin e tyre. Pikërisht për këtë arsye, interesat e tyre nuk duhet të përdoren si mburojë për akte që nuk kanë lidhje me kërkesat akademike dhe qytetare të tyre.
Përndryshe, rreziku është që zëri i studentëve të humbasë mes zhurmës së përplasjeve dhe që kërkesat e tyre reale të përdoren për qëllime që ata nuk i kanë zgjedhur, as edhe i mbrojnë.
Kryeqyteti nuk është poligon përdorimi dhune!
Tirana është qendra administrative, ekonomike, arsimore dhe kulturore e vendit. Çdo akt shkatërrimi në hapësirat e saj prek jetën e përditshme, aktivitetin ekonomik dhe perceptimin e sigurisë.
Bizneset e dëmtuara përballojnë humbje, ndërpresin aktivitetin ose shpenzojnë për riparime. Punonjësit humbasin të ardhura. Banorët përballen me pasiguri dhe vështirësi në lëvizje. Institucionet publike duhet të përdorin fonde për riparimin e dëmeve që mund të ishin shmangur.
Dhe kur pamjet e dhunës qarkullojnë në media e rrjete sociale kudo në botë, dëmi shtrihet edhe tek imazhi i qytetit si hapësirë e sigurt për jetesë, biznes, turizëm dhe investime. Asnjë qytetar nuk duhet të detyrohet të zgjedhë mes së drejtës për të jetuar në një qytet të sigurt dhe së drejtës së të tjerëve për të protestuar. Këto të drejta mund dhe duhet të bashkëjetojnë.
Tirana dhe i gjithë vendi nuk kanë nevojë për një “revolucion” që bllokon dhe shkatërron hapësirat publike. Tirana dhe i gjithë vendi kanë nevojë për më shumë qytetari, institucione më të përgjegjshme, debat publik më cilësor dhe protesta që ushtrojnë presion, pa cenuar të drejtat e të tjerëve.
Demokracia kërkon guxim qytetar, jo maska dhe shkatërrim
Përballë dhunës, shoqëria jonë nuk duhet të bjerë as në kurthin e justifikimit të vandalizmit, as në atë të përgjithësimit apo demonizimit të çdo protestuesi. Duhet të mbrojë të drejtën për protestë paqësore, të dënojë shkatërrimin e pronës publike, si dhe sulmet ndaj bizneseve.
Po aq e rëndësishme është që organizatorët e protestave të shprehen qartë kundër dhunës, edhe pse ende nuk e kanë bërë këtë, pas javësh demonstrime dhune. Për fat të keq, këta organizatorë vijojnë ta përqafojnë dhe nxisin dhunën si mjet për të rritur presionin politik.
Qytetarët kanë të drejtë ta interpretojnë heshtjen e organizatorëve të protestave përballë shkatërrimeve dhe djegjeve nga protesta, si mungesë vullneti për t’u distancuar prej tyre.
Mirëpo forca e një lëvizjeje qytetare nuk matet me frikën që përhap, por me besimin që fiton. Nuk matet me dëmin që shkakton, por me ndryshimin që arrin. Nuk matet me numrin e njerëzve që detyron të tërhiqen nga rruga, por me numrin e qytetarëve që bind të bashkohen dhe të dalin në rrugë për kauzën tënde.
Një protestë mund të jetë e zëshme pa qenë e dhunshme. Mund të jetë radikale në kërkesat e saj pa qenë shkatërrimtare në veprimet e saj. Mund të kërkojë ndryshimin e qeverisë pa shkatërruar qytetin dhe pa cenuar të drejtat e qytetarëve të tjerë.
Ndryshimi fitohet me qytetarë, jo me vandalë
Nëse synimi është ndryshimi politik, atëherë rruga drejt tij kërkon organizim, argumente, besueshmëri, mbështetje publike dhe mekanizma demokratikë. Nëse synimi është përmirësimi i jetës së studentëve, atëherë duhet të dëgjohen kërkesat e tyre dhe të ndërtohet dialogu për zgjidhje konkrete. Nëse synimi është llogaridhënia e qeverisë, atëherë duhen prova, transparencë, institucione funksionale dhe presion qytetar i qëndrueshëm.
Shkatërrimi nuk zëvendëson asnjërën prej këtyre. Protesta është e drejtë demokratike, dhuna është mohim i saj. Protesta dhe dhuna nuk janë sinonime të njëra-tjetrës. Madje, sa më shumë që një protestë mbështetet tek dhuna, aq më shumë largohet nga funksioni i saj demokratik.
Dhuna e protestave të dy të shtunave të para të nëntorit, ndonëse me intensitet më të ulët dhe pa shkatërrime masive të bizneseve, vijon të krijojë një problem serioz për opozitën dhe për vetë kulturën e protestës në Shqipëri. Kur një tubim politik shoqërohet me akte dhune, hedhje gurësh, djegje kazanësh, përplasje dhe sulme ndaj institucioneve publiku, e drejta e protestës zhvendoset tek përgjegjësia e vandalëve.
Dhuna nuk është alternativë qeverisëse. Vandalizmi nuk është program politik. Dhe shkatërrimi i Tiranës nuk është fitore e qytetarëve. Dhuna mund të hedhë gurë, të thyejë xhama, të djegë sende dhe të frikësojë njerëz, por nuk mund të ndërtojë kurrë një shumicë demokratike.
