Europa nuk mund ta mbajë më Ballkanin Perëndimor në pritje për anëtarësimin në Bashkimin Europian. I dërguari i posaçëm i Francës për rajonin, René Trocaz, pranon se BE-ja është vonuar me procesin e zgjerimit dhe paralajmëron se shtyrjet e mëtejshme rrezikojnë besueshmërinë e perspektivës europiane.
Në një intervistë për gazetën greke “To Vima”, gjatë qëndrimit të tij në Athinë, Trocaz foli për zhvillimet politike në Ballkan, luftën kundër korrupsionit dhe nevojën për të përshpejtuar integrimin e vendeve të rajonit.
Pyetje: Si i vlerëson Franca ndryshimet politike në Ballkanin Perëndimor? Si një pikënisje të re që do të mundësojë përshpejtimin e integrimit europian apo si një sërë zhvillimesh të paqarta që ende nuk dihet se ku do të çojnë?
Përgjigje: Do të thosha se po i ndjekim zhvillimet me optimizëm të kujdesshëm. Jemi optimistë sepse shohim ndryshime demokratike, si ai që ndodhi në Serbi, dhe shohim se perspektiva e anëtarësimit po përparon për Malin e Zi, për të cilin nuk përjashtohet mundësia që të bëhet anëtar i Bashkimit Europian në vitin 2028. Edhe vendet e tjera po ecin përpara. E dimë që ka probleme, por ne po mbështetemi tek elementet pozitive.
Sa i përket Serbisë, e cila është vendi më i rëndësishëm në rajon për nga ekonomia dhe popullsia, kemi një mesazh që vlen për të gjithë rajonin: e ardhmja juaj është Europa, në të gjitha fushat. Marrëdhëniet me vende dhe fuqi të tjera jashtë kontinentit janë në rregull. Por e ardhmja e Ballkanit me to mbetet në nivel teorik, ndryshe nga Europa.
Nga ana tjetër, po ndjekim me interes se si do të zhvillohet situata në Serbi pas këtyre ndryshimeve. Është një pikëpyetje e madhe për ne se çfarë do të sjellë e nesërmja.
Pyetje: Ekziston një paradoks ballkanik. Udhëheqës që deklarojnë besnikëri ndaj idealit europian, por në të njëjtën kohë vonohen të përshtaten me kushtet europiane. Sa kohë do të duhet për ta kapërcyer këtë kundërthënie? Dhe a ekziston vullneti i nevojshëm te qytetarët?
Përgjigje: Do të duhet kohë, me përjashtim të Malit të Zi, që e përmenda më parë. Por zgjidhja e këtyre problemeve nuk duhet të zvarritet, për shkak të besueshmërisë së Bashkimit Europian.
Sa i përket mbështetjes së qytetarëve, ne si Europë duhet t’u zgjojmë interesin këtyre vendeve dhe popujve të tyre. Duhet të ndalojmë së foluri me një gjuhë rreptësisht teknokratike dhe t’u tregojmë se BE-ja është diçka konkrete, që lidhet me të ardhmen e tyre.
Duhet të ketë një objektiv të qartë për Ballkanin, të kuptueshëm nga të gjithë, ashtu siç ekzistonte për Greqinë dhe Gadishullin Iberik në vitet 1980 objektivi i konsolidimit të lirisë dhe zhvillimit.
Në rastin e Ballkanit, çështjet kryesore janë pajtimi dhe shteti i së drejtës. Pikërisht te këto duhet të përqendrohemi. Kur flasim për shtetin e së drejtës, lufta kundër korrupsionit është gjithçka. Korrupsioni ekziston kudo, por këto vende përballen me një problem strukturor dhe sistemik.
Mënyra se si njerëzit u ngritën në Serbi të kujtonte Pranverën Arabe, në kuptimin që kërkesa kryesore lidhej më shumë me korrupsionin dhe luftën kundër tij.
Pyetje: A mund të presë BE-ja që këto vende të piqen nga ana institucionale, apo një zgjedhje e tillë është luks në rrethanat aktuale?
Përgjigje: Kjo taktikë nuk mund të përdoret më. Në vitin 2003, në Selanik, këtyre shteteve iu dha perspektiva e anëtarësimit në familjen europiane.
Nëse presim edhe më gjatë, rrezikohet besueshmëria e perspektivës europiane. Zhgënjimi i këtyre shoqërive është i justifikuar. Kanë kaluar shumë vite, shumë më tepër sesa iu desh çdo vendi apo rajoni tjetër për t’u integruar në BE.
Për këtë arsye, Mali i Zi shërben si një shembull i mirë. Ai do të hapë rrugën dhe mesazhi i integrimit do të bëhet tashmë i realizueshëm. Dhe, e dini, teknikisht, nëse kapërcehen pengesat, kjo është plotësisht e mundur.
Prodhimi i Brendshëm Bruto i Ballkanit Perëndimor është i barabartë me atë të Sllovakisë, ndërsa popullsia e tij është më e vogël se ajo e Holandës. Ne kemi përballuar përmasa shumë më të mëdha gjatë zgjerimit të madh të vitit 2004, ku u përfshinë vendet baltike, Hungaria, Qiproja dhe vende me dallime më të mëdha ekonomike dhe demografike.
Ajo që nuk mund të menaxhohet është trashëgimia e luftës në ish-Jugosllavi, e cila duhet të kapërcehet pas 30 vjetësh.
Pyetje: Në fund të fundit, cili ishte gabimi i Europës me Ballkanin gjatë gjithë këtyre viteve?
Përgjigje: Europa u vonua shumë. Ky është gabimi i saj. Ajo që e ktheu sërish vëmendjen e Europës drejt Ballkanit ishte lufta në Ukrainë.
Nevoja për të hapur perspektivën europiane për Ukrainën dhe Moldavinë i kujtoi BE-së se nuk mund ta mbajë Ballkanin në një gjendje të vazhdueshme pritjeje.
Pas Ukrainës, u kujtuam se Ballkani ka 20 vjet që pret. Por tani duhet të ecim përpara. Është detyra jonë t’i ndihmojmë vendet e Ballkanit të përparojnë me reformat e mëdha që do t’i afrojnë me standardet europiane.
Këto nuk janë gjëra të pamundura. Sllovenia dhe Kroacia janë pjesë e Ballkanit. Në fund të fundit, po flasim për vende që përballen me sfida të përbashkëta.
Gjatë viteve të fundit, ato kanë humbur 20% të popullsisë së tyre.
E njëjta përqindje e qytetarëve të këtyre vendeve ka marrë shtetësi europiane përmes Kroacisë, Sllovenisë apo vendeve të tjera dhe ka përvojë me BE-në.
Ky është një fakt që rrëzon pretendimin se integrimi është diçka e largët dhe e paarritshme.
Pyetje: A mund të luajë Greqia një rol të veçantë në këtë përpjekje?
Përgjigje: Greqia është mike, aleate dhe, natyrisht, vepron në mënyrë të pavarur. Ajo që po themi është se, në prag të presidencës greke të Këshillit të BE-së, gjatë periudhës gjashtëmujore korrik-dhjetor 2027, Athina ka një sërë përparësish.
Për shembull, gjeografikisht i përket rajonit dhe ka njohuri të thella për realitetin ballkanik. Por ka edhe një ndjeshmëri politike që u mungon vendeve të Europës Veriore.
Ky rol i jep mundësi të rihapë në mënyrë dinamike debatin për Ballkanin. Nuk mund t’i zgjidhë të gjitha problemet, por mund të luajë një rol pozitiv. Kjo vlen kryesisht për Beogradin, me të cilin Greqia ka tradicionalisht marrëdhënie të mira dhe që është “çelësi” i stabilitetit të rajonit, pasi ndikon drejtpërdrejt në Bosnjë, Mal të Zi dhe Kosovë, si dhe përbën 50% të ekonomisë dhe popullsisë së Ballkanit Perëndimor.
E gjithë kjo duke pasur parasysh se nuk mund ta ndajmë Ballkanin nga Ukraina. Këto janë dy procese të veçanta. Procesi ballkanik ka pavarësinë e tij, por ideja e përbashkët është ribashkimi i kontinentit.
Nëse nuk lëvizim shpejt, do ta kemi humbur trenin e integrimit europian./ToVima
