NASA jep alarmin: El Niño i vitit 2026 mund të jetë më i fuqishëm se ai i vitit 1997, priten reshje ekstreme dhe përmbytje

Niveli i detit është më i lartë se normalja në pjesën qendrore dhe lindore të Paqësorit ekuatorial në tetor 2026 (djathtas), një karakteristikë dalluese e fenomenit El Niño.

Ky model i ngjan shumë atij të tetorit 1997 (majtas), gjatë një tjetër prej ngjarjeve më të fuqishme El Niño të regjistruara nga satelitët e matjes së lartësisë së sipërfaqes së detit. Krediti: Hartat nga NASA Earth Observatory/Lauren Dauphin, duke përdorur të dhëna të lartësisë së sipërfaqes së detit të siguruara nga NASA/JPL-Caltech.

Shkencëtarët e NASA-s po monitorojnë një fenomen jashtëzakonisht të fuqishëm El Niño, i cili mund të bëhet edhe më i madh se ngjarja historike e vitit 1997, që solli kushte ekstreme të motit në rajone të ndryshme të botës. Duke përdorur 35 vjet vëzhgime satelitore, studiuesit tashmë mund ta krahasojnë fenomenin El Niño të vitit 2026, që po zhvillohet me shpejtësi, me disa nga ngjarjet më të fuqishme të regjistruara ndonjëherë, duke zbuluar ngjashmëri të jashtëzakonshme, por edhe dallime të rëndësishme.

El Niño është një fenomen klimatik që përsëritet zakonisht çdo dy deri në shtatë vjet, kur temperaturat e oqeanit rriten mbi nivelet normale në disa pjesë të Paqësorit ekuatorial. Këto ndryshime mund të çrregullojnë qarkullimin atmosferik dhe të ndryshojnë modelet e motit shumë përtej Oqeanit Paqësor.

Si fiton fuqi El Niño në Paqësor

Zhvillimi i fenomenit El Niño varet nga një ndërveprim kompleks midis temperaturave të oqeanit dhe erërave atmosferike.

Në kushte normale, erërat e qëndrueshme tregtare shtyjnë ujërat e ngrohta sipërfaqësore drejt pjesës perëndimore të Oqeanit Paqësor. Kjo bën që ujërat e ngrohta të grumbullohen në perëndim, ku sipërfaqja e oqeanit qëndron pak më lart se në pjesën lindore.

Kur erërat tregtare dobësohen, një pjesë e këtyre ujërave të ngrohta fillon të lëvizë drejt lindjes, përmes Paqësorit. Ky ndryshim mund t'i dobësojë edhe më shumë erërat ose, në raste të caktuara, të shkaktojë ndryshimin e drejtimit të tyre. Kjo mundëson përhapjen e mëtejshme të ujërave të ngrohta drejt lindjes, duke përforcuar procesin dhe duke rritur temperaturat e oqeanit dhe nivelin e detit në pjesën qendrore dhe lindore të Paqësorit.

Megjithëse procesi bazë është i ngjashëm në çdo rast, asnjë fenomen El Niño nuk zhvillohet saktësisht në të njëjtën mënyrë si një tjetër. Sjellja e tij varet pjesërisht nga vendi ku grumbullohet uji më i ngrohtë dhe nga mënyra se si atmosfera reagon ndaj ndryshimit të kushteve të oqeanit.

"Kërkimi për një El Niño 'tipik' është shumë i vështirë për t'u realizuar", tha Josh Willis, shkencëtar përgjegjës për projektet e misioneve të matjes së nivelit të detit në Laboratorin e Propulsionit Reaktiv të NASA-s (JPL). "Ato janë të gjitha të ndryshme për sa i përket zonave ku shfaqen dhe mënyrës se si zhvillohen ndikimet e tyre."

Satelitët e NASA-s zbulojnë ngjashmëri të habitshme me vitin 1997

Për të kuptuar se si krahasohet fenomeni aktual El Niño me ngjarjet e mëparshme, shkencëtarët po shqyrtojnë matjet satelitore të nivelit të sipërfaqes së oqeanit, të mbledhura gjatë disa dekadave.

Kjo teknikë, e quajtur altimetri satelitore, mat ndryshimet e vogla në lartësinë e sipërfaqes së oqeanit. Meqenëse uji i detit zgjerohet kur ngrohet, nivelet jashtëzakonisht të larta të detit në pjesën qendrore dhe lindore të Paqësorit ekuatorial mund të tregojnë se ku po grumbullohet nxehtësia gjatë fenomenit El Niño.

Hartat krahasuese të NASA-s tregojnë ndryshimet në lartësinë e sipërfaqes së Oqeanit Paqësor më 13 tetor 1997 (majtas) dhe më 12 tetor 2026 (djathtas). Matjet e mëparshme u mblodhën nga sateliti TOPEX/Poseidon, ndërsa vëzhgimet më të reja vijnë nga sateliti Sentinel-6 Michael Freilich. Shkencëtarët në JPL përpunuan të dyja grupet e të dhënave për t'i bërë ngjarjet më të lehta për t'u krahasuar.

Hartat përdorin ngjyrën e kuqe për të identifikuar zonat ku sipërfaqja e oqeanit është më e lartë se niveli i zakonshëm, ndërsa ngjyra e bardhë përfaqëson kushtet normale dhe ngjyra blu tregon zonat ku niveli i detit është nën mesataren. Për të veçuar më mirë ndikimet e El Niño-s dhe të ndryshimeve të tjera të përkohshme natyrore, studiuesit kanë hequr luhatjet që lidhen me modelet sezonale dhe tendencat afatgjata.

Një nga përparësitë kryesore të këtyre vëzhgimeve është qëndrueshmëria e tyre e jashtëzakonshme. Misionet e njëpasnjëshme satelitore kanë ndjekur pothuajse të njëjtat trajektore, me periudha të mbivendosura funksionimi, të cilat u mundësojnë shkencëtarëve të krahasojnë matjet përgjatë disa dekadave.

"Ajo që e bën unike altimetrinë është se kemi një regjistër 35-vjeçar nga satelitë pothuajse identikë, që fluturojnë pothuajse përgjatë së njëjtës trajektore mbi sipërfaqen e Tokës, ku çdo mision mbivendoset me atë pasardhës", tha Willis. "Kjo na lejon të kthehemi pas në kohë dhe ta krahasojmë këtë El Niño me atë që ndodhi në vitin 1997. Dhe, aktualisht, ky fenomen po zhvillohet në mënyrë të tillë që mund të jetë edhe më i madh."

Pse El Niño i vitit 2026 i ngjan një fenomeni gjigant historik klimatik

El Niño i vitit 2026 u intensifikua shumë më papritur sesa fenomeni i fuqishëm i viteve 1997-1998. Pavarësisht këtij ndryshimi në kohën e zhvillimit, matjet satelitore të NASA-s për muajin tetor zbulojnë ngjashmëri të habitshme në mënyrën se si po zhvillohen të dyja ngjarjet.

Në të dyja rastet, Paqësori paraqet një ndryshim të theksuar të nivelit të detit (i ulët në perëndim dhe i lartë në lindje). Vëzhgimet tregojnë gjithashtu ujëra të ngritura dhe jashtëzakonisht të ngrohta, të cilat shtrihen drejt lindjes përgjatë ekuatorit, deri në brigjet e Amerikës së Jugut.

Këto ngjashmëri sugjerojnë se fenomeni i vitit 2026 mund të prodhojë ndikime atmosferike të ngjashme me ato të përjetuara gjatë El Niño-s së viteve 1997-1998. Kjo ngjarje e mëparshme solli reshje të konsiderueshme në Kaliforni dhe në pjesë të tjera të jugut të Shteteve të Bashkuara, duke rritur mundësinë e kushteve të ngjashme gjatë dimrit që po vjen.

Megjithatë, fenomeni i fuqishëm El Niño i viteve 2015-2016 tregon pse ngjashmëritë në fuqinë e përgjithshme nuk përkthehen domosdoshmërisht në ndikime identike në kushtet atmosferike.

Për këtë krahasim, shkencëtarët e NASA-s shqyrtuan gjithashtu matjet e lartësisë së sipërfaqes së oqeanit të datës 12 tetor 2015, të regjistruara nga sateliti Jason-2. Të dhënat u vendosën përkrah vëzhgimeve të periudhave afërsisht të njëjta të vitit 1997 dhe 2026.

Megjithëse ngjarja e vitit 2015 u karakterizua gjithashtu nga ujëra jashtëzakonisht të ngrohta dhe nivele të larta të detit përgjatë ekuatorit, këto ujëra të ngrohta nuk u shtrinë drejt brigjeve të Amerikës së Jugut aq fuqishëm sa gjatë dy ngjarjeve të tjera.

Edhe modelet e reshjeve që pasuan ishin të ndryshme. Gjatë dimrit të viteve 2015-2016, pjesa më e madhe e reshjeve të lidhura me El Niño u përqendrua mbi Amerikën Qendrore dhe juglindjen e Shteteve të Bashkuara, ndërsa Meksika përjetoi përmbytje të konsiderueshme.

A do të sjellë El Niño kushte ekstreme të motit gjatë dimrit 2026-2027?

Vëzhgimet më të fundit i kanë nxitur shkencëtarët të monitorojnë nga afër zhvillimin e fenomenit El Niño të vitit 2026 dhe ndikimin që ai mund të ketë në kushtet atmosferike gjatë muajve të ardhshëm.

Në parashikimin e publikuar më 8 tetor 2026, Administrata Kombëtare e Oqeanit dhe Atmosferës (NOAA) vlerësoi një probabilitet prej 83 për qind që gjatë tre muajve të parë të vitit 2027 të shfaqen kushte të forta deri në shumë të forta të fenomenit El Niño.

Ky parashikim tregon mundësinë e një ngjarjeje klimatike veçanërisht të rëndësishme, por nuk përcakton saktësisht se në cilat zona do të ndodhin ndikimet më të rënda.

El Niño mund të ndikojë në kushtet atmosferike në pjesën më të madhe të planetit, duke ndryshuar lëvizjen e nxehtësisë dhe lagështisë në atmosferë. Megjithatë, këto ndikime bëhen gjithnjë e më të vështira për t'u parashikuar sa më larg zonës tropikale të Paqësorit, ku procese të tjera atmosferike mund të ndryshojnë ose dobësojnë modelet e pritshme.

Për këtë arsye, edhe ngjashmëria e madhe midis ngjarjeve të viteve 2026 dhe 1997 nuk garanton që dimri i ardhshëm do të zhvillohet në të njëjtën mënyrë.

"Ka gjithmonë një element pasigurie", tha Willis. "Fakti që ky El Niño i ngjan atij të vitit 1997 nuk do të thotë se do të jetë saktësisht i njëjtë – ky është thjesht vlerësimi ynë më i mirë në këtë moment."

Qëndrueshmëria e jashtëzakonshme e të dhënave satelitore u ofron studiuesve një mënyrë të vlefshme për të identifikuar modelet e njohura dhe për të vlerësuar përmasat e fenomenit El Niño që po zhvillohet. Megjithatë, nëse periudha 2026-2027 do të arrijë përfundimisht nivelet e kushteve ekstreme të motit të ngjarjeve të mëparshme historike, kjo do të varet nga mënyra se si oqeani dhe atmosfera do të ndërveprojnë gjatë muajve të ardhshëm./ScienceDaily