Presidenca irlandeze e Këshillit të BE-së ka propozuar shkurtimin e periudhës së provës për shtetet e reja anëtare nga 15 në 10 vjet, me mundësi zgjatjeje edhe për pesë vjet të tjera. Propozimi vjen ndërsa qeveritë përgatiten të finalizojnë qëndrimin e tyre mbi masat e reja mbrojtëse.
Bazohet në një draft dokument të qarkulluar nga presidenca dhe të parë nga Euronews, që përmbledh qëndrimet fillestare të shteteve anëtare. Diskutimi përqendrohet te periudha e provës për anëtarët e rinj të BE-së, një nga elementët më të debatuar të paketës së masave mbrojtëse. Ambasadorët do ta diskutojnë atë të mërkurën si kontribut për traktatin e pranimit të Malit të Zi. Në javët e fundit, vendet e BE-së kanë diskutuar se si të zbatojnë masat mbrojtëse më të forta që Komisioni Evropian propozoi në fillim të tetorit.
Paketa përfshin një periudhë prove gjatë së cilës të sapoardhurve mund t’u pezullohen të drejtat e votimit. Sipas dokumentit, ka mbështetje të gjerë për propozimin e presidencës, por një numër shtetesh anëtare ende kërkojnë një kohëzgjatje më të gjatë prej 15 vjetësh. Ato përmendin nevojën për të siguruar një pengesë ose përgjigje efektive ndaj kthimeve prapa të mundshme për një periudhë më të gjatë pas anëtarësimit.
Irlandezët pranojnë se shtetet anëtare mbeten të ndara mbi elementët kryesorë të fushëveprimit. Disa qeveri kundërshtojnë aktivizimin e mbrojtjeve institucionale për shkak të një shkeljeje të parimit të bashkëpunimit të sinqertë, i cili mund të jetë i vështirë për t’u vlerësuar në mënyrë objektive. ## Pezullimi i së drejtës së votës dhe kërkesat për masa më të rrepta Sipas dokumentit, shtetet anëtare kanë treguar rëndësinë e pezullimit të të drejtave të votës si një masë e mundshme për shkelje veçanërisht serioze, megjithëse një numër i vogël shtetesh e kundërshtojnë një opsion të tillë.
Pesë shtete anëtare themeluese, të udhëhequra nga Holanda, kanë kërkuar masa mbrojtëse më të rrepta për të reaguar më shpejt ndaj shfaqjes së një Viktor Orbáni të ri. Nga ana tjetër, miqtë e Ballkanit Perëndimor, përfshirë Italinë, duan një qasje më të përshtatur që shmang vendosjen e të sapoardhurve në një pozitë të pabarabartë.
Dokumenti shtron pyetjen nëse kohëzgjatja e shtyrjes duhet të përshtatet në varësi të një vlerësimi të gatishmërisë së shtetit që po anëtarësohet në kohën e anëtarësimit. Një alternativë është që shtyrja të jetë për një periudhë fillestare prej një viti, me një zgjatje të mundshme me shumicë votash për një periudhë shtesë prej një viti dhe derisa situata të përmirësohet.
Presidenca pranon gjithashtu se qeverisja ka nevojë për diskutim të mëtejshëm. Komisioni propozoi që procesi të aktivizohet nëse një shumicë e kualifikuar e shteteve anëtare nuk e kundërshton atë. Disa vende e mbështesin këtë të ashtuquajtur shumicë të kualifikuar të kundërt, ndërsa të tjerë argumentojnë se rëndësia e masës kërkon unanimitet.
Si kompromis, presidenca propozon përdorimin e një votimi të thjeshtë me shumicë të kufizuar. ## Monitorimi para dhe pas anëtarësimit Komisioni propozoi gjithashtu një mekanizëm monitorimi për të siguruar që vendet kandidate të përmbushin angazhimet e tyre përpara se të bashkohen zyrtarisht me bllokun, me mundësinë e shtyrjes së pranimit në rastet më serioze.
Dokumenti vëren mbështetje të gjerë për monitorimin para-anëtarësimit të të ashtuquajturave themele, siç janë vlerat e BE-së, sundimi i ligjit dhe pavarësia gjyqësore. Presidenca pranoi se disa shtete anëtare dëshirojnë gjithashtu që monitorimit t’i shtohet edhe përafrimi me politikën e përbashkët të jashtme dhe të sigurisë, i cili është bërë një mjet kyç për të penguar kandidatët të futen në orbitën e fuqive të huaja.
Sipas dokumentit, duket se ka mbështetje të përgjithshme për një paragraf të ri për të lehtësuar angazhimin me shtetet që po anëtarësohen aty ku propozohen masa, dhe për lidhjen e monitorimit të para-anëtarësimit me klauzolën e shtyrjes, me monitorimin që vazhdon në rast të shtyrjes.
Disa shtete anëtare kërkuan gjithashtu një mekanizëm monitorimi pas anëtarësimit, por presidenca e la idenë jashtë tekstit ligjor. Pavarësisht njëfarë transparence, ka shqetësime se kjo mund të dyfishojë masat ekzistuese. Lidhur me mënyrën e nxitjes së shtyrjes, dokumenti përshkruan një divergjencë të qartë midis shteteve anëtare, të ndara midis votimit me shumicë të kufizuar dhe unanimitetit si bazë për vendimmarrje.
Si zgjidhje të mundshme, presidenca propozoi një klauzolë opsionale që mundësonte shtyrjen me shumicë të kualifikuar në fushat me shqetësim specifik, megjithëse kjo ngriti pyetje nëse do të zbatohej edhe për shkeljet e vlerave të BE-së. Kohëzgjatja e një shtyrjeje mbetet një çështje përçarëse, sipas dokumentit: disa shtete anëtare kanë kërkuar një kohëzgjatje maksimale prej 1 deri në 3 vjet, ndërsa të tjerë kanë kërkuar që shtyrja të vazhdojë derisa situata të jetë përmirësuar.
Për masat mbrojtëse specifike për sektorin, dokumenti sheh mbështetje të konsiderueshme për kompromisin e presidencës prej 10 vitesh me një zgjatje të mundshme pesëvjeçare. Mbeten ndarje të thella midis atyre që kërkojnë 15 vjet dhe atyre që duan një periudhë më të shkurtër prej tre deri në pesë vjetësh.
Shumica e shteteve anëtare e kanë mbështetur propozimin e presidencës për të forcuar një klauzolë zgjatjeje, në mënyrë që ajo të përdoret aty ku janë marrë masa në nëntë vitet e para dhe ku demonstrohen baza të mjaftueshme.
