Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së dhe Papa Leo XIV u kanë kërkuar vendeve të bien dakord për rregulla më të rrepta për sistemet autonome të armëve, për t’u ndaluar atyre që t’u jepet mundësia për të marrë vendime për jetë a vdekje pa ndërhyrjen njerëzore.

Robotët vrasës dhe dronët do të dalin në diskutim këtë javë, ndërsa të dërguarit qeveritarë të hënën rigjallëruan një diskutim dhe mund të vendosin këtë javë nëse do të nisin negociatat për vendosjen e rregullave për përdorimin e makinave vdekjeprurëse — apo jo.

Papa Leo XIV, shefi i OKB-së dhe grupet e avokatisë e kanë paraqitur çështjen si një debat ekzistencial: Nëse robotëve mund t’u lejohet të vrasin dhe nëse njerëzit duhet të ruajnë njëfarë kontrolli dhe përgjegjësie për përdorimin e sistemeve vdekjeprurëse autonome të armëve.

Aktivistët thonë se dronë të armatosur që mund të godasin në mënyrë të pavarur objektivat janë vendosur tashmë në disa raste të caktuara në zona konflikti si Ukraina dhe Lindja e Mesme, por shpërndarja e gjerë nuk ka ndodhur.

Skenarë të frikshëm, si dronë të armatosur që fluturojnë në mënyrë të çrregullt dhe qëllojnë civilë me precizion të lartë, kanë mbushur vite diskutimesh rreth robotëve vrasës. Por këto bisedime nuk kanë prodhuar ndonjë kufizim ndërkombëtar.

Shtetet e Bashkuara dhe Rusia, rivalë të hershëm, duan të kufizojnë çdo kufizim në aftësinë e tyre për të zhvilluar dhe vendosur mjete të reja të fuqishme në garën e armatimeve me teknologji të lartë – pikërisht në kohën kur inteligjenca artificiale po fiton vrull dhe po ndryshon planet e betejës.

Përkrahësit e një rregulloreje për armët e inteligjencës artificiale thonë se koha është thelbësore.

“Tani jemi në një pikë kyçe, ku është një fazë eksperimentimi. Po shohim disa raste këtu, disa raste atje, por jo operacionalizim të plotë”, tha Anna Hehir, drejtuese e qeverisjes së inteligjencës artificiale ushtarake në Institutin e së Ardhmes së Jetës, një grup avokatie.

“Do të jetë shumë më e vështirë të rregullohen dhe të krijohen rregulla kur këto sisteme kanë qenë në përdorim për shumë vite.”

Takimi i OKB-së vjen pasi shtatë vende kërkojnë negociata
Çështja kulmon në zyrat e OKB-së në Gjenevë, ku konferenca e shtatë shqyrtuese, rreth Konventës mbi Armët Konvencionale me emrin e çuditshëm, do të shqyrtojë nëse do të fillojë bisedime mbi rregullimin e robotëve vrasës.

Mbështetësit e një marrëveshjeje pranojnë se forca të fuqishme janë pengesë, por tregojnë për precedentin: qeveritë kanë arritur tashmë një marrëveshje për të rregulluar lazerët verbues.

Shumica e vendeve mbështesin frenimin e tyre. Afati i fundit i Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, Antonio Guterres, për këtë vit për nisjen e bisedimeve drejt rregullimit të çështjes i ka dhënë urgjencë çështjes, por disa fuqi të larta ushtarake ngurrojnë.

Muajin e kaluar, shtatë vende – Austria, Belgjika, Brazili, Irlanda, Meksika, Zelanda e Re dhe Panamaja – paraqitën një propozim në konferencë për të nisur negociatat e një marrëveshjeje të re ligjërisht të detyrueshme mbi armët autonome.

Palët e ndryshme janë përgatitur për një ngërç diplomatik.

Të premten, Presidentja e Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq, Mirjana Spoljaric, tha në një deklaratë: “Shtetet duhet të veprojnë për të siguruar që e ardhmja e luftës të mos u lihet në dorë makinave.”

Një grup avokatësh “Stop Killer Robots” thotë se 130 vende mbështesin rregullat e reja ndërkombëtare mbi sistemet e armëve.

Aktivistët filluan të shpërndanin reklama në rrugë dhe në metrotë e Berlinit, Londrës dhe Parisit, duke reklamuar mbështetjen e publikut për frenimin e robotëve vrasës.

Rusia: Bisedimet për kufizimet janë ‘të parakohshme’
Në enciklikën e tij të parë në maj , Papa denoncoi një “kulturë pushteti” që drejton garën e inteligjencës artificiale, veçanërisht në zhvillimin e metodave gjithnjë e më të sofistikuara të luftës në distancë, dhe tha se nuk është e lejueshme t’u besosh vendime për jetën dhe vdekjen sistemeve të inteligjencës artificiale në distancë.

Sipas rregullave të konventës, vendimet duhet të merren me konsensus. Kjo do të thotë që çdo vend i vetëm mund të pengojë një marrëveshje dhe se çdo marrëveshje e tillë ka të ngjarë të bazohet në një emërues të ulët të përbashkët. Një tjetër pikë ngërçi është se sa kohë mund t’u jepet negociatorëve për të provuar të bien dakord për gjuhën.

Në prag të konferencës, humanitarët dhe grupet e aktivistëve thanë se Rusia dukej e gatshme të përdorte taktika për të ngadalësuar ose edhe për të penguar përparimin drejt nisjes së negociatave zyrtare.

“Rusia i kushton rëndësi të madhe rezultatit të suksesshëm të konferencës dhe arritjes së marrëveshjeve të pranueshme reciprokisht që do të ndihmojnë në forcimin e Konventës për Armët Çnjerëzore dhe në universalizimin e saj të mëtejshëm”, u tha gazetarëve të mërkurën zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova.

Moska dëshiron që së pari të sqarohen “çështjet organizative” dhe të shihet një proces “i lirë nga politizimi”, tha ajo.

Më konkretisht, Zakharova tha: “Ne e konsiderojmë të parakohshme të argumentojmë se gjoja ka ardhur koha për të zhvilluar masa kufizuese ose ndaluese në lidhje me sisteme të tilla.”

© BalkanWeb
Për t’u bërë pjesë e grupit "Balkanweb" mjafton të klikoni: Join Group dhe kërkesa do t’ju aprovohet menjëherë. Grupi Balkanweb