Vendosni fjalën kyçe....

Gropat misterioze gjigante fundosin tokat në Turqi


Një gropë e madhe në pellgun e Konias

Një dekadë më parë, një shkencëtar në Stamboll vuri re se në zonat bujqësore të Turqisë kishin filluar të shfaqeshin gropa gjigante që çanin tokën.

Deri atëherë, në rajonin e Turqisë qendrore, ku ndodhet edhe qyteti historik i Konias, ishin regjistruar vetëm një numër i vogël gropash të tilla. Tashmë, numri i tyre ka kaluar 700, disa prej të cilave janë 40 metra të thella.

Ekspertët thonë se ky fenomen është nxitur nga puset e palicencuara, reshjet e pakta dhe thatësira, e përkeqësuar nga ndryshimet klimatike. Gropat formohen kur zgavrat nëntokësore destabilizohen për shkak të përdorimit të tepërt të ujit. Ato janë gjithashtu një shenjë e qartë e luftës për ujë në Mesdhe dhe në Lindjen e Mesme.

Baseni i Konias është “një nga rastet më të jashtëzakonshme në botë të rrezikut nga gropat e fundosjes të shkaktuara nga aktiviteti njerëzor”, thuhet në një studim akademik të publikuar këtë vit.

Ato përbëjnë një sfond shqetësues për bisedimet e COP31, që po zhvillohen në Antalia, një qytet turistik mesdhetar, disa orë larg me makinë. Megjithatë, çështjet e stresit ujor dhe përshtatjes ndaj klimës nuk kanë qenë në qendër të samitit, ku negociatat janë përqendruar te elektrifikimi.

Edhe pse shumë katastrofa mjedisore shkaktohen nga teprica ose mungesa e ujit, fondet e premtuara në takimet e mëparshme për përshtatjen ndaj thatësirës dhe shkretëtirëzimit kryesisht nuk janë vënë në dispozicion, tha Jack Wakefield nga organizata e fushatave WaterAid.

“Uji ndonjëherë është paksa një çështje e lënë në plan të dytë kur bëhet fjalë për ndryshimet klimatike”, tha Wakefield.

Zyrtarët turq e kanë shpërfillur problemin për një dekadë, tha shkencëtari i klimës Levent Kurnaz, i cili e kishte studiuar këtë çështje për qeverinë në vitet 2015-2016 dhe kishte konstatuar se shkaku ishte nxjerrja e palicencuar e ujit.

Por “të gjithë e injoruan paralajmërimin, sepse nuk është politikisht e përshtatshme të bësh diçka të tillë”, tha Kurnaz, drejtor i qendrës për ndryshimet klimatike në Universitetin Boğaziçi në Stamboll.

Sipas tij, zgjidhja ishte “e qartë” që në vitin 2015: ndryshime strukturore në bujqësinë e rajonit, përfshirë mbështetjen ekonomike për fermerët që të reduktojnë varësinë nga kulturat bujqësore që kërkojnë më shumë ujë.

I pyetur të hënën për politikat bujqësore të Turqisë, zëvendësministri i Bujqësisë Ahmet Bağcı i tha mediave lokale se “siguria ushqimore, uji dhe klima janë të lidhura ngushtë. Prandaj, duhet të punojmë së bashku për të gjetur zgjidhje të përbashkëta”.

Ndryshe nga imagjinata e shumë njerëzve, Turqia nuk është një vend shkretëtirash dhe dunash rëre. Megjithatë, pjesa më e madhe e klimës së saj është gjysmë e thatë dhe 88 për qind e vendit rrezikon të shkretëtirëzohet, sipas Kombeve të Bashkuara. Parashikohet që reshjet të bien me 30 për qind deri në fund të këtij shekulli.

Qeveria ka deklaruar se rreth 80% e bujqësisë së ujitur në Turqi mund të përballet me rrezikun e mungesës së ujit deri në fund të dekadës

Sipas vlerësimeve të OKB-së, çdo person ka në dispozicion vetëm 1,350 metra kub ujë në vit, krahasuar me 10,000 metra kub në vendet që konsiderohen të pasura me ujë. Rreth tre të katërtat e ujit përdoren për bujqësi.

Vendi po zbaton masa për grumbullimin e ujit të shiut dhe ujitjen gjatë natës, e cila redukton humbjen e ujit nga nxehtësia e diellit, por moti gjithnjë e më i thatë e ka bërë të vështirë rimbushjen e rezervave të ujërave nëntokësore. Turqia përjetoi vitin e kaluar thatësirën më të rëndë në disa dekada dhe verën e dytë më të nxehtë që nga viti 1971, sipas qeverisë.

Numri i gropave të fundosjes në basenin e Konias u rrit nga një numër njëshifror në një mesatare prej 32 në vit gjatë periudhës 2016-2019, sipas studimit të realizuar nga studiues në Spanjë dhe Turqi. Kjo u shkaktua nga shfrytëzimi intensiv dhe i tepruar i akuiferëve që prej fillimit të viteve 2000.

Numri ka rënë në 22 në vit që nga viti 2020, ndoshta për shkak se kanë mbetur më pak zgavra ekzistuese që mund të shemben.

Rajoni ka reshje të pakta dhe merr pak ujë nga liqenet dhe lumenjtë, ndaj fermerët që kultivojnë produkte që kërkojnë shumë ujë, si panxhari i sheqerit dhe misri, duhet të mbështeten te ujërat nëntokësore, shtresa e ujit që ndodhet menjëherë nën sipërfaqen e Tokës.

Në disa zona, nivelet e ujërave nëntokësore kanë rënë nga rreth 35 metra nën sipërfaqe në deri në 250 metra gjatë dekadës së fundit, tha Kurnaz.

Gjysma e popullsisë së vendit dhe 80 për qind e bujqësisë së tij të ujitur mund të përballen me rrezikun e mungesës së ujit deri në fund të kësaj dekade, ka deklaruar Ministria e Bujqësisë dhe Pylltarisë.

Sfidat e Turqisë po përjetohen në të gjithë rajonin e Mesdheut, ku parashikohet që disponueshmëria e ujit të bjerë deri në 15 për qind për çdo rritje prej 2°C të temperaturës mesatare globale, krahasuar me periudhën para industrializimit.

Nivelet e rezervuarëve, veçanërisht në zonat përreth Stambollit dhe Ankarasë, janë një temë e shpeshtë në lajmet turke. Mungesa e ujit është bërë gjithashtu një çështje gjithnjë e më e ndjeshme në marrëdhëniet e Turqisë me fqinjët e saj jugorë.

Numri i gropave në pellgun e Konias u rrit nga shifra të vetme në një mesatare prej 32 në vit midis viteve 2016 dhe 2019

Burimet e lumenjve Tigër dhe Eufrat ndodhen në Turqi, ku një rrjet i gjerë digash mund të ndikojë në furnizimin me ujë të zonave në rrjedhën e poshtme, në Siri dhe Irak. Bagdadi është ankuar prej kohësh se digat turke kufizojnë prurjet e lumenjve. Irani, lumenjtë e të cilit furnizojnë gjithashtu degët e Tigrit, është përballur me kritika të ngjashme.

“Është një çështje shumë, shumë e ndjeshme”, tha Mahdi Motagh, një shkencëtar iranian në qendrën kombëtare të kërkimit për shkencat e Tokës në Gjermani, i cili po studion fundosjen e tokës si pasojë e stresit ujor, shkruan Ft.

Megjithatë, në një shenjë premtuese për bashkëpunimin e ardhshëm, Ankaraja dhe Bagdadi arritën një marrëveshje në nëntorin e kaluar, sipas së cilës kompanitë turke do të ndërtonin infrastrukturë ujore në Irak. Projekti, i financuar nga eksportet irakiane të naftës, tregoi se si uji mund të shërbejë gjithnjë e më shumë si instrument i diplomacisë ekonomike.

Teknologjia satelitore u mundëson tashmë shkencëtarëve si Motagh të matin ndryshimet në lartësinë e terrenit me një saktësi prej disa milimetrash, duke ndihmuar në identifikimin e zonave që rrezikojnë të pësojnë fundosje të tokës dhe formimin e gropave. Por, ndërsa gropat dhe fundosja e tokës duken dramatike dhe tërheqin vëmendjen, ato janë vetëm simptoma të një problemi shumë më të madh: stresit ujor në rajon.

“Para së gjithash, duhet të ndalim ndryshimet klimatike: është për shkak të ndryshimeve klimatike që sasia e ujit që mund të përdorim në rajon po zvogëlohet”, tha Kurnaz. “Nuk është vetëm problem i qeverisë turke — është një problem global.”