Bashkimi Evropian po përgatitet të ofrojë një kredi të re prej 45 miliardë eurosh për Ukrainën, me qëllim që ta ndihmojë vendin të përballojë deficitin në rritje të buxhetit si pasojë e luftës. Megjithatë, plani ngre disa pikëpyetje: sa do t’u kushtojë kjo kredi vendeve anëtare dhe a do të jetë Ukraina në gjendje ta kthejë atë?

“BE-ja është po aq e përkushtuar sa gjithmonë për ta mbështetur Ukrainën, si gjatë luftës, ashtu edhe në paqe”, deklaroi presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, gjatë prezantimit të propozimit.


Sipas saj, kredia do t’i japë Ukrainës një pozicion më të fortë në tryezën e negociatave. Presidenti ukrainas, Volodymyr Zelensky, e falënderoi publikisht, duke theksuar se mbështetja e fuqishme për vendin e tij është sinjali më i mirë për Rusinë se lufta duhet të përfundojë.

Propozimi ende duhet të miratohet nga liderët e BE-së, ndërsa nevoja për ndihmë po bëhet gjithnjë e më urgjente. Sulmet e vazhdueshme ruse kanë rritur shpenzimet e Ukrainës dhe varësinë e saj nga ndihma e jashtme.

Megjithatë, qeveritë evropiane përballen edhe me presionin e opinionit publik, në një kohë kur qytetarët po përballen me fatura të larta të energjisë, buxhete të kufizuara dhe pakënaqësi në rritje, transmeton Telegrafi.

Pse po propozohet kredia e re?

Në dhjetor të vitit të kaluar, liderët e BE-së ranë dakord për një kredi prej 90 miliardë eurosh, e cila synonte të mbulonte nevojat ushtarake dhe financiare të Ukrainës për vitet 2026 dhe 2027.

Ky financim ishte planifikuar duke marrë parasysh mundësinë që lufta e Rusisë kundër Ukrainës të përfundonte gjatë vitit 2026.

Por situata ka marrë drejtim tjetër. Moska ka shtuar sulmet, duke rënduar gjendjen ekonomike të Ukrainës dhe duke e vështirësuar edhe më shumë përballimin e dimrit.

Sulmet kanë penguar aktivitetin e bizneseve, dëmtuar sistemin energjetik dhe zvogëluar mundësinë e Kievit për të mbledhur të ardhura publike. Vështirësitë janë shtuar edhe nga bllokada në Detin e Zi, një rrugë jetike për eksportet bujqësore të Ukrainës.

Si pasojë, në buxhetin ukrainas për vitin 2027 është krijuar një deficit prej rreth 70 miliardë eurosh. Në samitin e tetorit, liderët evropianë dëgjuan shqetësimet e Zelenskyt dhe u pajtuan se kjo situatë kërkon ndërhyrje.

Pse pikërisht 45 miliardë euro?

Shuma është përcaktuar sipas ndarjes së barrës financiare mes Bashkimit Evropian dhe aleatëve të Ukrainës.

Vitin e kaluar, BE-ja mori përsipër të mbulonte dy të tretat e nevojave të vlerësuara të Ukrainës, të cilat arrinin në 135 miliardë euro. Kjo rezultoi në kredinë prej 90 miliardë eurosh.

Tani, Brukseli po propozon të njëjtën formulë: 45 miliardë euro, që përbëjnë dy të tretat e deficitit prej 70 miliardë eurosh.

Pjesën e mbetur prej 25 miliardë eurosh pritet ta sigurojnë aleatë të tjerë, si Mbretëria e Bashkuar, Norvegjia, Kanadaja, Japonia dhe Australia.

Komisioni Evropian ka propozuar dy mënyra për të siguruar kontributin e këtyre vendeve: përmes garancive shtesë prej pesë miliardë eurosh, me vlerësim AAA, ose duke zgjeruar një kredi të mëparshme të G7-s, e mbështetur nga fitimet e jashtëzakonshme që krijohen nga asetet e ngrira ruse.

Ndërkohë, mundësitë që SHBA-ja të kontribuojë financiarisht konsiderohen të vogla, pavarësisht fitores së gjerë të Partisë Demokratike në zgjedhjet e mesmandatit.

“Nuk do të ishte e mençur të ndërtohej buxheti vetëm mbi shpresën”, tha me ironi një zyrtar i lartë i Komisionit Evropian.

Si do të sigurohen paratë?

BE-ja planifikon t’i sigurojë 45 miliardë eurot përmes huamarrjes së përbashkët.

Komisioni Evropian, i cili ka vlerësimin më të lartë kreditor AAA, do të emetojë obligacione me afate të ndryshme maturimi në tregjet financiare dhe do t’i marrë gradualisht paratë në emër të të gjitha shteteve anëtare.

Kjo është e njëjta metodë që u përdor edhe për kredinë prej 90 miliardë eurosh.

Nëse miratohet propozimi i ri, shuma e përgjithshme që BE-ja do të mobilizojë për Ukrainën gjatë viteve 2026 dhe 2027 do të arrijë në 135 miliardë euro.

Sa do të kushtojë kredia?

Huamarrja e përbashkët ka kosto të konsiderueshme, veçanërisht në kushtet aktuale ekonomike.

Shpenzimet e huamarrjes janë rritur në mbarë botën për shkak të pasigurive energjetike, tensioneve gjeopolitike, shqetësimeve për borxhin publik dhe investimeve të mëdha në inteligjencën artificiale.

Zyrtarët e Komisionit Evropian vlerësojnë se interesi vjetor për kreditë do të arrijë në rreth gjashtë miliardë euro.

Prej kësaj shume, rreth 3.5 miliardë euro do të jenë interes për kredinë ekzistuese prej 90 miliardë eurosh, nga tre miliardë euro sa ishte parashikuar fillimisht. Ndërsa kredia e re prej 45 miliardë eurosh pritet të gjenerojë shpenzime vjetore interesi prej dy deri në 2.5 miliardë eurosh.

Vendet anëtare do t’i subvencionojnë këto interesa, në mënyrë që barra financiare të mos i kalojë Ukrainës.

Plani aktual është që pagesat vjetore të mbulohen nga një fond i posaçëm prej 100 miliardë eurosh, të cilin Brukseli e ka parashikuar për Ukrainën në buxhetin e ardhshëm shtatëvjeçar të BE-së.

Por përdorimi i këtij fondi për interesat do ta zvogëlonte shumën në dispozicion për Ukrainën me 42 miliardë euro, duke kufizuar ndihmën që mund të përdoret për nevoja të tjera.

Një alternativë tjetër është krijimi i një instrumenti të veçantë financiar për mbulimin e interesave, në mënyrë që fondi prej 100 miliardë eurosh të mbetet i paprekur.

Çështja e financimit po e lidh gjithnjë e më shumë ndihmën për Ukrainën me buxhetin e përgjithshëm të BE-së, për të cilin kërkohet unanimiteti i të gjitha vendeve anëtare.

Cilat vende kërkojnë të mos marrin pjesë?

Para prezantimit të propozimit, katër vende anëtare – Sllovakia, Çekia, Hungaria dhe Bullgaria – sinjalizuan se nuk dëshirojnë të përfshihen në skemën e re.

“Kundërshtoj qartë luftën, armët dhe kreditë për luftë, ndërsa mbështes paqen”, deklaroi kryeministri sllovak, Robert Fico.

Sllovakia, Çekia dhe Hungaria tashmë janë përjashtuar nga skema e kredisë prej 90 miliardë eurosh dhe kërkojnë ta vazhdojnë këtë politikë. Ndërkohë, kryeministri bullgar Rumen Radev, i cili ka kritikuar vazhdimisht dërgesat e armëve për Ukrainën, dëshiron që edhe vendi i tij t’i bashkohet këtij grupi.

Ky qëndrim ka shkaktuar pakënaqësi te kancelari gjerman, Friedrich Merz, i cili argumenton se mbështetja për Ukrainën është çështje e sigurisë së përbashkët evropiane dhe se edhe barra financiare duhet të ndahet mes të gjitha vendeve.

Merz ka kërcënuar se do të bllokojë buxhetin e ardhshëm të BE-së, i cili përfshin miliarda euro fonde të kohezionit nga të cilat përfitojnë këto katër shtete, nëse kredia nuk mbështetet nga të 27 vendet anëtare.

“E mbështes kancelarin”, tha von der Leyen, duke shtuar se është shumë e bindur se marrëveshja do të arrihet me të gjitha vendet.

Komisioni Evropian u ka ofruar katër shteteve mundësinë që të marrin pjesë në pjesën buxhetore të kredisë, prej 20 miliardë eurosh, por të përjashtohen nga pjesa ushtarake, prej 25 miliardë eurosh.

Megjithatë, kjo mundësi nuk pritet t’i ndryshojë qëndrimet e tyre, pasi kundërshtimi lidhet kryesisht me arsye politike.

A do të kthehen ndonjëherë paratë?

Sipas planit të BE-së, Ukraina do të detyrohet të kthejë kredinë prej 90 miliardë eurosh ose atë të re prej 45 miliardë eurosh vetëm nëse Rusia pranon të paguajë reparacione lufte, si pjesë e një marrëveshjeje të ardhshme paqeje.

Deri atëherë, kreditë do të vazhdojnë të shtyhen pa një afat të përcaktuar për shlyerjen e tyre.

Moska i ka kundërshtuar vazhdimisht kërkesat për të paguar reparacione, duke rritur mundësinë që BE-ja të detyrohet të marrë përsipër barrën financiare në një formë ose në një tjetër.

Brukseli thotë se “ruan të drejtën” për t’i përdorur asetet ruse të ngrira, me vlerë rreth 210 miliardë euro, për të shlyer ndihmën e dhënë Ukrainës.

Megjithatë, një veprim i tillë do t’ia hiqte Kievit mundësinë për të përfituar nga këto mjete në rindërtimin e vendit pas përfundimit të luftës.

Ukraina, e cila tashmë ka borxhe ndaj partnerëve dhe institucioneve të tjera ndërkombëtare, në asnjë rast nuk pritet t’i paguajë këto shuma drejtpërdrejt nga buxheti i saj.

“Gjithmonë mund të merret një vendim politik për faljen e borxhit”, tha një zyrtar i lartë evropian.

Në praktikë, Bashkimi Evropian është shndërruar në huadhënësin e fundit për Ukrainën dhe pritet të vazhdojë të mbajë këtë rol edhe për një kohë të gjatë. /Telegrafi/