Riplanifikimi gradual i dislokimit të trupave të KFOR-it në Kosovë ka sjellë sërish në qendër të vëmendjes praninë ushtarake të NATO-s dhe pasojat që ky riorganizim mund të ketë për sigurinë e vendit, veçanërisht në zonën veriore. Megjithëse ky proces nuk nënkupton domosdoshmërisht tërheqje apo dobësim të angazhimit ndërkombëtar, specialistët e fushës së sigurisë theksojnë se çdo ndryshim duhet të kryhet me kujdes të shtuar, duke marrë parasysh rreziqet që ende ekzistojnë.
Ata vlerësojnë se tensionet politike dhe ndëretnike, ndërhyrjet e jashtme si dhe mundësia e provokimeve kërkojnë mbajtjen e një pranie të besueshme të KFOR-it, me kapacitete të mjaftueshme për parandalim dhe reagim të shpejtë. Sipas tyre, rëndësi nuk ka vetëm numri i ushtarëve që do të mbeten në territorin e Kosovës, por edhe vendosja e tyre gjeografike, gatishmëria dhe aftësia për të ndërhyrë në rast krizash.
Të lidhura
None found
Në një deklaratë për gazetën “Bota sot”, gjeneralmajori në pension, Prof. Dr. Muhamet Racaj, dhe eksperti i sigurisë, Hysen Gecaj, nënvizojnë se optimizimi i KFOR-it nuk duhet të krijojë zbrazëtira në mekanizmat e mbrojtjes, sidomos në veri të vendit. Ata kërkojnë që institucionet kosovare të mbajnë koordinim të vazhdueshëm me NATO-n dhe KFOR-in, ndërkohë që paralelisht punojnë për forcimin e kapaciteteve vendore të sigurisë.
Procesi i riorganizimit gradual, i cili synon kthimin në nivelet e para vitit 2023, pra rreth 3,500 ushtarë, ka nxitur diskutime mbi efektet që mund të ketë në stabilitetin e Kosovës. Gjeneralmajori në pension, Muhamet Racaj, e sheh këtë si një përshtatje të pranisë ushtarake të NATO-s me kushtet aktuale në terren, jo si një tërheqje apo zvogëlim të përkushtimit ndërkombëtar ndaj Kosovës.

Megjithatë, ai paralajmëron se ndryshimet në dislokimin e trupave nuk duhet të krijojnë përshtypjen se rreziqet janë zhdukur. Sipas tij, veriu i Kosovës vazhdon të kërkojë vëmendje të veçantë për shkak të tensioneve politike e ndëretnike, aktiviteteve të strukturave ilegale, ndikimeve të jashtme dhe mundësisë së provokimeve.
“Optimizimi gradual i pozicionimit të forcave të KFOR-it në Kosovë duhet të kuptohet si pjesë e përshtatjes së pranisë ushtarake të NATO-s me zhvillimet e sigurisë në terren dhe jo automatikisht si tërheqje apo zvogëlim i përkushtimit të NATO-s ndaj Kosovës. Ky është një proces që mund të ketë arsyetimin e vet operacional, por nuk duhet të interpretohet si dëshmi se Kosova tashmë nuk përballet me rreziqe të sigurisë. Përkundrazi, çdo ndryshim në pozicionimin e forcave duhet të shoqërohet me vlerësim të vazhdueshëm të situatës, me gatishmëri për reagim dhe me ruajtjen e efektit parandalues të NATO-s”, deklaroi Racaj.
Duke folur për situatën në veri, gjeneralmajori në pension thekson se prania e KFOR-it mbetet thelbësore për parandalimin e incidenteve dhe garantimin e një mjedisi të sigurt. Sipas tij, asnjë ndryshim në dislokimin e trupave nuk duhet të mbështetet në vlerësime momentale, pa u analizuar paraprakisht kërcënimet e mundshme.
“Veriu i Kosovës mbetet zonë që kërkon vëmendje të shtuar, për shkak të tensioneve politike dhe ndëretnike, aktiviteteve të strukturave ilegale, ndikimeve të jashtme dhe mundësisë së provokimeve që mund të cenojnë stabilitetin. Për këtë arsye, nuk duhet të krijohet përshtypja se rreziqet janë eliminuar apo se situata e sigurisë është plotësisht e qëndrueshme. Çdo vendim për ndryshimin e pozicionimit të trupave duhet të mbështetet në vlerësime reale të terrenit dhe në analizën e kërcënimeve të mundshme”, theksoi ai.
Racaj kujton se KFOR-i është mision i NATO-s me mandat të bazuar në Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, dhe se përgjegjësitë e tij përfshijnë ruajtjen e një mjedisi të sigurt dhe lirisë së lëvizjes për të gjithë qytetarët. Ai vlerëson se në çdo riorganizim të forcave duhet të merret parasysh jo vetëm numri i ushtarëve, por edhe vendosja e tyre në terren, gatishmëria, mobiliteti dhe aftësia për të reaguar në kohë.
“Riorganizimi i forcave është praktikë normale operative në aspektin ushtarak, por çdo ndryshim i tillë duhet të mbështetet në analiza të vazhdueshme të kërcënimeve, informacione të besueshme dhe vlerësime të kapaciteteve për reagim të shpejtë. Nuk është e mjaftueshme të flitet vetëm për numrin e trupave që do të jenë të pranishëm në Kosovë. Po aq të rëndësishme janë vendosja e tyre në terren, gatishmëria, mobiliteti dhe aftësia për të ndërhyrë në kohë në çdo pjesë të territorit”, u shpreh gjeneralmajori.
Në këtë drejtim, ai kërkon që procesi i optimizimit të jetë gradual, i matur dhe i kthyeshëm në rast të përkeqësimit të situatës së sigurisë.
“Vlerësoj se KFOR-i duhet ta ruajë praninë e besueshme dhe kapacitetin e mjaftueshëm parandalues, sidomos në veri, derisa të krijohen kushte të qëndrueshme dhe të verifikueshme të sigurisë. Çdo optimizim duhet të jetë gradual, i matur dhe i kthyeshëm në rast të përkeqësimit të situatës. Nuk do të ishte e drejtë që ndryshimet në pozicionimin e forcave të bëheshin vetëm mbi bazën e një vlerësimi momental, pa marrë parasysh zhvillimet e mundshme dhe rreziqet që mund të shfaqen në të ardhmen”, deklaroi Racaj.
Ai thekson se siguria e Kosovës nuk mund të mbështetet vetëm në praninë ndërkombëtare, sado e rëndësishme të jetë ajo. Për këtë arsye, kërkon vazhdimin e bashkëpunimit me NATO-n, Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe partnerët e tjerë strategjikë, si dhe forcimin e institucioneve vendore të sigurisë. Sipas tij, zhvillimi i kapaciteteve mbrojtëse dhe koordinimi i vazhdueshëm me KFOR-in janë të domosdoshëm për ndërtimin e një sistemi të qëndrueshëm sigurie.
“Duhet ta kemi të qartë se siguria e Kosovës nuk mund të mbështetet vetëm në praninë ndërkombëtare, sado e rëndësishme të jetë ajo. Nevojitet vazhdimi i bashkëpunimit të ngushtë me NATO-n, SHBA-në dhe partnerët strategjikë, por njëkohësisht duhet të punohet vazhdimisht në forcimin e institucioneve vendore të sigurisë, në koordinimin me KFOR-in dhe në zhvillimin e kapaciteteve mbrojtëse”, theksoi ai.
Në përfundim, Racaj nënvizon se optimizimi i forcave nuk duhet të shndërrohet në dobësim të sigurisë apo të efektit parandalues të NATO-s. Ai konsideron se prania ndërkombëtare e besueshme, bashkëpunimi me aleatët dhe institucionet vendore të përgatitura mbeten elemente thelbësore për stabilitetin e Kosovës.

Nga ana tjetër, eksperti i sigurisë Hysen Gecaj vlerëson gjithashtu se optimizimi i forcave të KFOR-it nuk nënkupton automatikisht tërheqje apo dobësim të pranisë së NATO-s, por thekson se çdo ndryshim duhet të analizohet në bazë të ndikimit real që mund të ketë në sigurinë e Kosovës. Sipas tij, NATO mund të synojë shfrytëzimin më efikas të kapaciteteve ushtarake përmes riorganizimit të njësive, rishpërndarjes së trupave dhe përmirësimit të gatishmërisë operative. Megjithatë, ai paralajmëron se përmirësimi i përgjithshëm i situatës nuk nënkupton se janë eliminuar të gjitha rreziqet strategjike.
“Paralajmërimi për optimizimin gradual të pozicionimit të forcave të KFOR-it është një zhvillim që meriton vëmendje të veçantë institucionale dhe publike. Ky proces nuk duhet të interpretohet me alarm të tepruar, por as të kalojë pa një analizë të mirëfilltë strategjike. Në terminologjinë ushtarake, optimizimi nuk nënkupton domosdoshmërisht tërheqje apo dobësim të pranisë së NATO-s. Ai mund të përfshijë riorganizimin e njësive, rishpërndarjen e trupave dhe përshtatjen e kapaciteteve për të përmirësuar gatishmërinë operative”, deklaroi Gecaj për “Bota sot”.
Eksperti i sigurisë i kushton vëmendje të veçantë veriut të Kosovës, të cilin e konsideron hapësirë me rëndësi të veçantë për sigurinë kombëtare dhe rajonale. Ai përmend afërsinë me Serbinë, historinë e tensioneve dhe incidenteve të armatosura, si dhe rrezikun e veprimeve të organizuara destabilizuese si faktorë që duhet të merren parasysh në çdo vendim për riorganizimin e KFOR-it. Sipas tij, edhe nëse përmirësimi i situatës së sigurisë krijon kushte për rishikimin gradual të dislokimit të trupave, kjo nuk duhet të nënkuptojë dobësim të mekanizmave parandalues.
“Veriu i Kosovës mbetet një hapësirë me rëndësi të veçantë për sigurinë kombëtare dhe rajonale. Afërsia me Serbinë, historia e tensioneve dhe incidenteve të armatosura, si dhe rreziku i veprimeve të organizuara destabilizuese, kërkojnë që çdo riorganizim i KFOR-it të bëhet me kujdes të shtuar. Nuk duhet të krijohet bindja se përmirësimi i përgjithshëm i situatës së sigurisë nënkupton automatikisht mungesë të kërcënimeve. Përkundrazi, pikërisht në zona të tilla duhet të ruhet një mekanizëm i fuqishëm parandalues, me prani të besueshme, kontroll të situatës dhe aftësi për reagim të shpejtë”, theksoi ai.
Duke folur për aspektin operacional, Gecaj thotë se çështja kryesore nuk është vetëm sa ushtarë do të qëndrojnë në Kosovë, por edhe ku do të pozicionohen dhe çfarë kapacitetesh do të kenë për të reaguar në rast të ndonjë krize. Ai vlerëson se një dislokim më fleksibil, i mbështetur në kapacitete rezervë dhe gatishmëri të lartë, mund të jetë më efektiv nga pikëpamja ushtarake. Megjithatë, nëse riorganizimi krijon boshllëqe në mbikëqyrje, patrullim apo reagim në zonat strategjike, atëherë mund të dobësohet mekanizmi parandalues.
“Në këtë kontekst, pyetja thelbësore nuk është vetëm sa ushtarë do të qëndrojnë në Kosovë, por ku do të pozicionohen, çfarë kapacitetesh do të kenë dhe sa shpejt do të mund të reagojnë në rast të një krize. Një dislokim më fleksibil, me kapacitete të fuqishme rezervë dhe me gatishmëri të lartë, mund të jetë operacionalisht më efektiv. Por, nëse një riorganizim i tillë krijon boshllëqe në mbikëqyrje, patrullim apo reagim në zonat e ndjeshme, atëherë ai mund të interpretohet si dobësim i mekanizmit parandalues”, u shpreh Gecaj.
Ai kërkon që institucionet e Kosovës ta ndjekin këtë proces me seriozitet dhe të mos mjaftohen vetëm me deklaratat publike të NATO-s. Sipas tij, nevojiten konsultime të vazhdueshme me NATO-n dhe KFOR-in, transparencë për kriteret e riorganizimit dhe garanci se kapacitetet e reagimit në veri dhe në zonat strategjike do të ruhen.
“Për këtë arsye, institucionet e Kosovës duhet ta ndjekin këtë proces me seriozitet, duke kërkuar konsultim të vazhdueshëm me NATO-n dhe KFOR-in, transparencë mbi kriteret e riorganizimit dhe garanci se kapaciteti i reagimit në veri dhe në zonat strategjike do të mbetet i paprekur. Kosova duhet ta kuptojë se prania e KFOR-it nuk është vetëm çështje e numrit të ushtarëve që janë të dislokuar në territorin e saj. Ajo është pjesë e tërë arkitekturës së sigurisë, e parandalimit të konfliktit dhe e besueshmërisë së angazhimit ndërkombëtar”, deklaroi eksperti i sigurisë.
Gecaj thekson se optimizimi i KFOR-it duhet të shërbejë edhe si një nxitje për institucionet vendore që të intensifikojnë përpjekjet për ndërtimin e një sistemi të qëndrueshëm të sigurisë dhe mbrojtjes. Ai vlerëson se Kosova duhet të investojë në forcimin e kapaciteteve të Policisë së Kosovës, zhvillimin profesional të Forcës së Sigurisë së Kosovës brenda mandatit dhe kornizës ligjore, si dhe në koordinimin e vazhdueshëm me aleatët ndërkombëtarë.
“Në të njëjtën kohë, ky zhvillim duhet të shërbejë si një kujtesë për institucionet tona se siguria afatgjatë nuk mund të mbështetet vetëm në praninë ndërkombëtare. Forcimi i kapaciteteve të Policisë së Kosovës, zhvillimi profesional i FSK-së brenda mandatit dhe kornizës ligjore, koordinimi me aleatët dhe ndërtimi i një sistemi të qëndrueshëm të mbrojtjes janë domosdoshmëri strategjike. Prania e KFOR-it është e pazëvendësueshme në arkitekturën aktuale të sigurisë, por forcimi i kapaciteteve tona vendore është po aq i rëndësishëm për stabilitetin afatgjatë”, theksoi ai.
Në fund, Gecaj nënvizon se procesi i optimizimit nuk duhet të shkaktojë panik, por as të krijojë pasivitet institucional. Sipas tij, çdo ndryshim në pozicionimin e trupave duhet të bazohet në realitetin e terrenit dhe të garantojë vazhdimësinë e aftësisë së NATO-s për të parandaluar kërcënimet.
“Optimizimi i KFOR-it duhet të shihet si një proces që kërkon vigjilencë, jo panik; bashkëpunim, jo pasivitet; dhe vlerësim strategjik, jo interpretime politike të momentit. NATO mbetet një faktor kyç për sigurinë e Kosovës. Prandaj, çdo ndryshim në pozicionimin e forcave të saj duhet të jetë i bazuar në realitetin e terrenit dhe të garantojë se stabiliteti i arritur nuk do të vihet në rrezik. Kosova ka nevojë për një KFOR të përshtatur me rrethanat, por gjithmonë të aftë për të parandaluar kërcënimet dhe për të reaguar vendosmërisht ndaj çdo përpjekjeje për destabilizim. Siguria nuk matet vetëm me praninë e trupave, por me aftësinë e tyre për të garantuar paqen”, përfundoi Hysen Gecaj.








