“Mëngjesi apo nata, e premtja apo e diela, nuk bënte asnjë ndryshim, gjithçka ishte e njëjtë: dhimbja therëse, torturuese dhe e pandërprerë; ajo vetëdije për jetën që kalonte në mënyrë të pakthyeshme, por ende nuk kishte kaluar; ajo vdekje e tmerrshme dhe e neveritshme, realiteti i vetmisë që e rrethonte pa pushim; dhe e njëjta gënjeshtër e pafundme. Çfarë rëndësie kishin ditët, javët apo orët?”
Klasikët janë libra që nxisin të menduarit dhe na bëjnë të ndryshojmë jetën. Një libër bëhet një klasik i vërtetë jo nga mosha apo vlerësimi, por duke rezonuar personalisht me lexuesit dhe duke i ftuar ata në dialog letrar. “Një klasik është një libër që nuk i ka shteruar kurrë të gjitha ato që ka për t’u thënë lexuesve të tij”, – shkruan Italo Kalvino.
“Përgjegjësitë e tij zyrtare, mënyra e jetesës, familja e tij, vlerat që njerëzit i përmbahen në shoqëri dhe në profesionin e tij – të gjitha këto mund të mos kenë qenë të vërteta. Ai u përpoq të gjente një mbrojtje për këto gjëra dhe papritmas u bë i vetëdijshëm për mungesën e paqëndrueshmërisë së tyre. Dhe nuk kishte mbetur asgjë për të mbrojtur”.
Tek novela “Vdekja e Ivan Iliçit” Tolstoi përball lexuesin me një nga temat më të vështira dhe më të pashmangshme të jetës: vdekjen. Veçse këtu nuk flitet thjesht për vdekjen fizike, por për një lloj vdekjeje që nis shumë më herët – vdekja shpirtërore, që vjen si pasojë e një jete të jetuar sipas normave shoqërore e jo sipas së vërtetës së brendshme. Tregon historinë e vdekjes së Ivan Iliç Golovinit, një zyrtar në Gjykatën e Drejtësisë, jeta e të cilit ishte “shumë e thjeshtë dhe e zakonshme – dhe shumë e tmerrshme”. Teksa var perdet, Ivani rrëzohet dhe fillon të ndiejë një dhimbje të vazhdueshme në ijë. Dhimbja zbulohet të jetë një sëmundje terminale, natyra e së cilës nuk zbulohet kurrë, e cila e çon atë në një vdekje të ngadaltë dhe torturuese. Shenjat e shoqërisë së lartë, që Ivani i kërkoi me aq zjarr gjatë jetës së tij – një punë e respektuar, një shtëpi mbresëlënëse dhe ato perde të mallkuara – shkrihen ndërsa dhimbja dhe dëshpërimi ekzistencial shtohen, kësisoj ai arrin të kuptojë se një jetë autentike është një jetë e mbushur me dhembshuri dhe marrëdhënie me njerëzimin e përbashkët. Një nga veprat më therëse të letërsisë të shkruara ndonjëherë, një vështrim i ashpër dhe i pamëshirshëm në humnerën jo vetëm të vdekjes, por edhe të natyrës njerëzore. Nuk është thjesht një rrëfim për vdekjen fizike të dikujt, por një meditim i thellë mbi jetën. Tolstoi na fton të reflektojmë për mënyrën si e jetojmë përditshmërinë tonë dhe na paralajmëron për rrezikun e jetës së shtirur, të ndërtuar mbi konvencione dhe jo mbi autenticitetin personal. Në një shoqëri që e shmang dhe e shtyn përballjen me vdekjen, kjo vepër mbetet sot po aq aktuale sa në kohën kur u shkrua.