“Enciklopedia e të vdekurve” – një vepër e thellë, komplekse dhe emocionalisht e fuqishme. Ajo na fton të mendojmë jo vetëm për mënyrën se si shkruajmë dhe lexojmë historinë, por edhe për mënyrën se si e jetojmë jetën: si akt i përkohshëm, i paqëndrueshëm, por që mund të fitojë përjetësi përmes kujtesës dhe rrëfimit. Me këtë vepër, Danilo Kish e vendos veten si një nga zërat më të ndjeshëm dhe të rëndësishëm të shekullit XX. Në këtë përmbledhje autori krijon një univers të pasur letrar, që eksploron kufijtë e kujtesës, identitetit, historisë dhe vdekjes. Përmes një mozaiku tregimesh, që shpesh i ngjajnë dokumenteve arkivore apo biografive të rreme, Kish ndërton një tekst që sfidon vijën ndarëse mes realitetit dhe trillimit, mes historisë personale dhe asaj universale. Tregimi “Enciklopedia e të vdekurve” përshkruan ekzistencën e një libri të fshehtë, i cili dokumenton jetët e të gjithë atyre që historia i ka harruar – njerëz të zakonshëm, pa lavdi, pa monumente. Ky koncept prek një nga obsesionet më të thella të Kishit: mungesën e drejtësisë në përzgjedhjen e kujtesës historike. Kush meriton të mbahet mend? Kush vendos çfarë është e rëndësishme? Për Kishin, çdo jetë, sado e padukshme, meriton të arkivohet, të dokumentohet, të jetë subjekt i një kujtese të përhershme. Në zemër të veprës qëndron ndjenja e humbjes, e cila është një motiv i përsëritur në gjithë krijimtarinë e Kishit. I biri i një hebreu të deportuar dhe vrarë në Holokaust, ai e përjetoi historinë jo si diçka të largët, por si një plagë personale. Kjo përvojë jep ndjeshmërinë unike të autorit ndaj viktimave të anonimitetit historik. Me “Enciklopedia e të vdekurve”, Kish e shndërron letërsinë në një akt moral, në një mjet për të ruajtur ato zëra që përndryshe do të fshiheshin nga arkivat zyrtare. Një nga veçoritë më të spikatura të Danilo Kishit është aftësia për të shkruar si një historian i rremë, duke krijuar tekste që duken si dokumente autentike: plot data, emra, referenca, por që në të vërtetë janë kryekëput trillim. Në vend të rrëfimeve klasike me fillim, kulm dhe fund, ai ofron struktura të hapura, që i lënë lexuesit një ndjesi të përkohshmërisë dhe pasigurisë, njësoj si vetë jeta. Vepra ngre pyetje të mëdha mbi natyrën e kujtesës, vdekjes dhe shkrimit. Në njëfarë mënyre, vetë përpjekja për të shkruar është për Kishin një rezistencë ndaj harresës, një mënyrë për të dhënë kuptim jetëve që përndryshe do të zhdukeshin pa gjurmë. Në këtë kuptim, “Enciklopedia e të vdekurve” është jo vetëm një vepër letrare, por edhe një manifest etik mbi nevojën për të dëgjuar dhe dokumentuar të harruarit.