Katër vjet e gjysmë pas pushtimit të paprovokuar dhe në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia, fundi i luftës nuk duket ende në horizont. Ai që fillimisht dukej si një “operacion special” që do të përfundonte brenda pak ditësh (ose, më së shumti, javësh), është shndërruar në një luftë rraskapitjeje që duket e pafund.
Në fillim të luftës, vendet perëndimore – kryesisht Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj evropianë në NATO – formuan një front të bashkuar në mbështetje të Ukrainës. Por situata politike është përkeqësuar në mënyrë dramatike që nga rizgjedhja e Donald Trump si president i SHBA-së, ndërsa SHBA-ja nuk po sillet më si një lidere globale apo si një fuqi e përgjegjshme. Megjithëse administrata Trump nuk ka njoftuar zyrtarisht tërheqjen nga NATO-ja apo nga koalicioni që mbështet Ukrainën, ajo ka kufizuar ndjeshëm përfshirjen e saj dhe ka njoftuar një reduktim të madh të pranisë së saj ushtarake në kontinentin evropian.
Për fat të mirë, anëtarët evropianë të NATO-s ndërhynë për të mbushur boshllëkun e krijuar, duke rikonfirmuar “solidaritetin me Ukrainën”. Për më tepër, rritja e fuqisë së Ukrainës në fushën e betejës, e nxitur mbi të gjitha nga përparimet në teknologjitë e saj vendase të dronëve dhe raketave, së bashku me vazhdimin e ofrimit të të dhënave satelitore amerikane, i ka mundësuar Ukrainës të ndryshojë rrjedhën e luftës.
Por Kremlini e ka kuptuar rëndësinë e furnizimeve nga Evropa Perëndimore për Ukrainën dhe po përpiqet t’i pengojë ato përmes luftës hibride – qoftë duke synuar të ndikojë në rezultatet zgjedhore në Evropë, qoftë duke ndërmarrë sulme të fshehta ndaj nyjeve kryesore të zinxhirit të furnizimit. Prandaj, Evropa duhet të llogarisë se sa më pak përparim të bëjë Rusia në fushën e betejës, aq më të mëdha do të bëhen problemet politike të presidentit rus Vladimir Putin në vend dhe aq më shumë Rusia do të përpiqet ta shtrijë luftën në Evropë.
Vetëm gjatë javëve të fundit, kemi parë një shpërthim dhe zjarr – pothuajse me siguri një akt sabotimi – në një fabrikë italiane armësh në pronësi të kompanisë franko-gjermane KNDS, pasuar së shpejti nga një përpjekje për sulm me dron ndaj një avioni transportues Antonov të parkuar në aeroportin e Leipzigut. (Për fat të mirë, një defekt teknik i dha fund këtij sulmi të dytë – thjesht çështje fati.)
Këto ngjarje ndodhën pikërisht në kohën kur dobësia e Amerikës si superfuqi po bëhej e dukshme për të gjithë. Trump në thelb e ka humbur luftën e zgjedhur prej tij kundër Iranit dhe tani po përpiqet dëshpërimisht të kundërshtojë raportimet se SHBA-ja po shteron me shpejtësi rezervat e saj të municioneve dhe raketave. A është kjo thjesht një rastësi, apo shënon një ndërthurje gjithnjë e më të madhe mes luftërave në Ukrainë dhe Iran, dhe rrjedhimisht edhe të një beteje të fshehtë për udhëheqjen globale?
Sidoqoftë, Evropës do t’i duhet të përgatitet për t’u përballur jo vetëm me sulme hibride ruse më të shpeshta, por edhe me kërcënime të mundshme nga Irani, i cili tashmë ka sinjalizuar se mund të godasë objektiva në Evropë nëse armiqësitë në shkallë të plotë me SHBA-në rifillojnë. Kjo do të thotë se Evropa e vjetër dhe e lodhur nga luftërat do të duhet të përshtatet me shpejtësi marramendëse ndaj realiteteve dhe rreziqeve të reja që vijnë nga vetë kontinenti dhe periferia e tij. Por ajo do të duhet gjithashtu të përballet me rënien e fuqisë globale të SHBA-së nën Donald Trump. Ky ndryshim, më shumë se çdo tjetër, ndryshon thellësisht pozicionin strategjik global të Evropës, me pasoja të gjera për sigurinë e saj, furnizimet me energji dhe lëndë të para, si dhe interesat e saj tregtare.
Evropianët nuk duhet të ushqejnë iluzione. Gjeopolitika është ajo që ka rëndësi gjatë kësaj periudhe kalimi nga një rend botëror në tjetrin, por pretendimi i Evropës për fuqi globale mbetet më shumë një aspiratë sesa një realitet. Ne jemi një aleancë e papërfunduar shtetesh sovrane individuale, që përfshin vetëm një grusht “fuqish të mesme”, shumica e të cilave ndodhen në gjendje të dobët ekonomike dhe politike. Për ta përkeqësuar edhe më tej situatën, pavarësisht të gjitha kërcënimeve me të cilat përballet, Evropës i mungon një vullnet i përbashkët politik dhe mekanizmat vendimmarrës të nevojshëm për të forcuar pozicionin e saj gjeopolitik.
Për sa kohë që Gjermania dhe Franca – dy fuqitë e mesme, udhëheqja e të cilave mbetet e domosdoshme – vazhdojnë të grinden dhe të mos i besojnë njëra-tjetrës, në vend që të ndërmarrin së bashku hapat e nevojshëm për të përfunduar projektin evropian, autonomia teknologjike dhe strategjike e Evropës nga SHBA-ja do të mbetet e paarritshme.
Kapja pas modelit të vjetër të shtetit-komb evropian, apo pas vizioneve nostalgjike të madhështisë së dikurshme, është një rol që u takon udhërrëfyesve të muzeve. Nëse Evropa mbetet thjesht një grumbull shtetesh të vogla dhe fuqish të mesme, periudha aktuale e ndryshimeve të thella gjeopolitike dhe historike do të shënojë gjithashtu fundin e rolit të saj në skenën botërore. “Sovraniteti evropian” është një shprehje e bukur, por, duke pasur parasysh përçarjet mes evropianëve, ai rrezikon të shndërrohet në një tjetër fantazi. Nuk ka “sovranitet” vetëm duke dëshiruar që ai të ekzistojë.
Putini e di shumë mirë këtë dhe ai është njeriu me të cilin ne evropianët duhet të merremi tani.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate. Europe and the War in Ukraine
