Mospërputhja mes deklaratave të Shteteve të Bashkuara dhe Iranit për situatën në Ngushticën e Hormuzit po shkakton pasiguri të madhe në tregjet ndërkombëtare të energjisë. Uashingtoni pretendon se rruga detare mbetet e hapur dhe se dhjetëra anije vazhdojnë të kalojnë përmes saj, duke transportuar miliona fuçi naftë. Sipas SHBA-së, ngushtica është nën kontroll dhe qarkullimi detar vijon, ndonëse në kushte të tensionuara.
Sipas raportimeve nga mediat e huaja, Teherani nga ana tjetër, këmbëngul se Hormuzi është nën kontrollin e Iranit dhe se kalimi është i kufizuar. Sipas autoriteteve iraniane, vetëm anijet që kanë marrë miratim paraprak dhe që përdorin korridore të përcaktuara mund të kalojnë. Irani ka paralajmëruar gjithashtu se anijet që tentojnë të lundrojnë pa autorizim mund të përballen me masa ndëshkuese apo të konsiderohen objektiv i mundshëm.
Ngushtica e Hormuzit është një nga korridoret më të rëndësishme energjetike në botë. Në kushte normale, përmes saj kalon rreth një e pesta e furnizimit global me naftë dhe gaz natyror të lëngshëm. Kjo situatë ka krijuar një pikëpyetje të madhe në tregje: sa naftë po kalon realisht përmes Hormuzit? Ndërsa SHBA-ja flet për qarkullim të konsiderueshëm të anijeve, Irani pretendon se trafiku është shumë më i kufizuar. Mungesa e një tabloje të qartë po rrit pasigurinë për furnizimet globale me energji dhe ka shtuar shqetësimet për luhatje të mëtejshme të çmimeve të naftës.
Pretendimet e fundit amerikane në lidhje me Ngushticën e Hormuzit
SHBA-të thonë se transporti detar përmes Ngushticës është rritur ndjeshëm në javët e fundit. Dy zyrtarë amerikanë thanë se 40 anije tregtare, që transportonin gjithsej rreth 18 milionë fuçi naftë, kaluan përmes Ngushticës të martën, të shoqëruara nga ushtria amerikane. Nëse është e vërtetë, ky do të ishte një rekord i ri në kohë lufte.
Donald Trump dha shifra të ngjashme të hënën, duke thënë se Marina Amerikane ndihmon rreth 30 anije të kalojnë përmes Ngushticës çdo natë. Ai më vonë tha se kalimi detar është nën kontrollin e SHBA-së.
Lidhur me sasitë e naftës, Sekretari i Thesarit Amerikan, Scott Besant, tha se të paktën 10 milionë fuçi kalojnë përmes Ngushticës çdo ditë, ndërsa të hënën numri arriti, sipas tij, në 15 deri në 17 milionë fuçi. Vlerësimet erdhën pasi komandanti i CENTCOM-it amerikan, Brad Cooper , tha se ushtria amerikane kishte hequr minat detare nga Ngushtica e Hormuzit.
Para luftës, rreth 100 anije dhe 20 milionë fuçi naftë kalonin përmes Ngushticës çdo ditë. Megjithatë, sipas PortWatch , trafiku ka rënë në një mesatare prej vetëm shtatë anijesh në ditë që nga marsi.
Çfarë mbështet Irani?
Irani ka pranuar se disa anije vazhdojnë të kalojnë nëpër Ngushticë, por këmbëngul se mbetet nën kontroll të zonës. Kryetari i parlamentit iranian, Mohammad Bagher Ghalibaf, tha të martën se armiku ka arritur të kalojë disa anije nëpër Ngushticë, por theksoi se forcat iraniane ende kanë kontroll të plotë të zonës dhe nuk do ta lejojnë atë të hapet.
Ghalibaf akuzoi Shtetet e Bashkuara se u kanë dhënë anijeve garanci të rreme në lidhje me mundësinë e kalimit të një korridori detar jugor nëpër Ngushticë, duke paralajmëruar se çdo përpjekje për të kaluar do të jetë në shënjestër. Të nesërmen, Garda Revolucionare pretendoi se dy anije cisternë kishin goditur mina dhe u sekuestruan ndërsa përpiqeshin të ndiqnin një rrugë të paligjshme nëpër Ngushticë. Arabia Saudite, nga ana e saj, njoftoi se një sulm iranian goditi një anije cisternë saudite nafte, duke vrarë dy marinarë filipinas.
Çfarë tregojnë të dhënat e navigimit
Të dhënat e fundit të gjurmimit të anijeve paraqesin një pamje të ndryshme nga ajo që përshkruajnë SHBA-të, duke regjistruar një numër shumë më të vogël tranzitesh. Sipas firmës analitike të të dhënave të transportit detar Kpler , vetëm gjashtë anije kaluan nëpër Ngushticë të mërkurën, 11 të martën dhe pesë të hënën. Mesatarja për dhjetë ditët e fundit vlerësohet në 13 anije në ditë.
Shërbime të tjera të gjurmimit kanë treguar një pamje të ngjashme. Inteligjenca Detare e Lloyd ‘s List regjistroi rreth 12 tranzite në ditë nga 26 gushti deri më 1 shtator, megjithëse vuri në dukje se të dhënat e fundit mund të jenë të paplota për shkak të vonesave në zbulimin e tranziteve të errëta, të cilat janë raste kur anijet çaktivizojnë sistemet e tyre të gjurmimit. Nga 17 deri më 23 gusht, Lloyd’s List regjistroi rreth 14 anije në ditë që nuk ishin të lidhura me Iranin.
Të gjitha këto shifra janë shumë më të ulëta se pretendimi i SHBA-së se 40 anije kaluan nëpër Ngushticë të martën. Qendra e Përbashkët e Informacionit Detar (JMIC), një organizatë që monitoron kërcënimet ndaj transportit detar në rajon, tha në një deklaratë më 1 shtator se trafiku tregtar përmes Ngushticës së Hormuzit mbeti shumë nën nivelet normale, pavarësisht një rritjeje modeste nga nivelet më të ulëta të fundit. JMIC e përshkroi nivelin e kërcënimit në Ngushticë si të rëndë, duke përmendur një rrezik të vazhdueshëm nga minat lëvizëse ose të paregjistruara, pavarësisht pretendimeve të SHBA-së se zona është pastruar.
Pse ekziston kjo mospërputhje në të dhëna?
Bridget Deacon, drejtoreshë e informacionit dhe kërkimit të transportit detar në Lloyd’s List Intelligence, i tha Al Jazeera se është e vështirë të shpjegohet ndryshimi midis numrave të SHBA-së dhe të dhënave nga kompanitë e gjurmimit pa e ditur saktësisht se si Uashingtoni llogarit tranzitet.
Ajo tha se është e mundur që SHBA-të të përfshijnë anije ose anije më të vogla pa ngarkesë, ndryshe nga organizata të tilla si Lloyd’s, të cilat numërojnë vetëm anije tregtare mbi 10,000 ton peshë të vdekur. Eric Hooper, një ekzekutiv i lartë në firmën e kërkimit detar Drewry , gjithashtu vuri në dukje se mund të ketë kritere të ndryshme numërimi.
“Një numërim operacional i SHBA-së ka të ngjarë të përfshijë çdo gjë që lëviz nën ose afër mbrojtjes detare: ndihmës detarë, rimorkiatorë, mjete të vogla lundrimi dhe anije tradicionale dhow”, tha ai.
Në të kundërt, kompani të tilla si Kpler përjashtojnë anije të tilla bazuar në madhësinë ose ngarkesën e tyre. Hooper shtoi se SHBA-të kanë qasje në të dhënat satelitore, mbikëqyrjen ajrore dhe sisteme të tjera gjurmimi, si dhe të dhënat e veta nga konvojet e anijeve, gjë që i lejon asaj të zbulojë lëvizjet që nuk regjistrohen drejtpërdrejt nga sistemet AIS.
“Deri në fund të gushtit, shumica e tranziteve përmes Ngushticës klasifikoheshin si rrugë ‘të errëta’ ose të panjohura”, tha ai.
Beteja për kontrollin e Ngushticave
Përtej dallimeve teknike në të dhëna, si SHBA-të ashtu edhe Irani kanë arsye për të treguar ndikimin e tyre në rritje në Ngushticën e Hormuzit, e cila është bërë një nga pikat më të rëndësishme të konfrontimit në luftën gjashtëmujore midis dy vendeve.
Ish-ambasadori amerikan Henry Ensher tha së fundmi se beson që raundi i ri i tensioneve midis Uashingtonit dhe Teheranit ka të ngjarë të ketë filluar pasi CENTCOM pretendon se ka hequr minat nga Ngushtica.
“Të dyja palët do të përfitonin nëse do të ndalonin së foluri kaq shumë”, tha ai.
