Në fillim, nxënësit e Anna Politou-s e panë detyrën si një “gjëegjezë” – të gjurmonin pasardhësit e Dimitrios Vafeiadis dhe t’u kthenin atyre orën e xhepit, portofolin dhe unazën që nazistët ia kishin marrë në një kamp pune të detyruar gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Ora ishte ndër sendet personale të 10 të burgosurve grekë të nazistëve, të ruajtura në Arkivat Arolsen me bazë në Gjermani, një arkiv ndërkombëtar për viktimat dhe të mbijetuarit e persekutimit nazist.
Në vitin 2024, në kuadër të fushatës #StolenMemory të Arkivave Arolsen, në bashkëpunim me ministritë greke të Punëve të Jashtme dhe të Arsimit, disa nxënës grekë u ngarkuan të gjenin anëtarët e mbetur të familjeve të këtyre personave, në mënyrë që sendet e tyre personale t’u ktheheshin familjarëve.
Politou, mësuese në Liceun e Dytë të Përgjithshëm të Koropit, në rajonin e Atikës, tha se gjashtë nxënësit e saj – 15 dhe 16 vjeç – kërkuan nëpër arkiva, duke lexuar letra dhe dokumente të vjetra, përpara se më në fund të gjurmonin Dimitrios Vacharelis, djalin e motrës së Vafeiadis-it. Ata e informonin mësuesen për përparimin e tyre gjatë pushimeve në shkollë ose përmes video-telefonatave në fundjavë.
“Nuk mendoj se kishin përjetuar ndonjëherë diçka të tillë,” tha Politou për BIRN. Me kalimin e kohës, ata “u përfshinë emocionalisht”.
“Qëllimi ishte të zbulonim të afërmin më të afërt të të burgosurit. Por synimi më i rëndësishëm ishte të njiheshin me punën magjepsëse të studiuesit të historisë,” tha ajo për BIRN. “Të njiheshin me punën e kërkimit në arkivë, të zhyteshin pak në momentet e errëta të shekullit XX përmes historive të njerëzve të zakonshëm, fati i të cilëve i çoi në vorbullën e këtyre ngjarjeve.”
Për më tepër, tha Georgios Polydorakis, Drejtor i Shërbimit të Arkivave Diplomatike dhe Historike, “u shërua një plagë, një plagë që kishte mbetur e hapur për më shumë se 80 vjet”.
“Në njëfarë mënyre, ndihem sikur këto dy breza janë takuar,” tha Politou.
Njerëzve që dërgoheshin në kampet e drejtuara nga nazistët u konfiskoheshin sendet personale. Shumë prej tyre u shkatërruan ose u vodhën, por disa prej sendeve, të ruajtura nga kampet e përqendrimit të Neuengamme-s dhe Dachau-së, mbijetuan.
“Me vlerë të jashtëzakonshme”
Në vitin 1963, Arkivat Arolsen morën në dorëzim rreth 4,700 zarfe që përmbanin sendet personale të të burgosurve.
“Qëllimi ka qenë gjithmonë që ato t’u ktheheshin pronarëve ose të afërmve të tyre,” tha Charlotte Meiwes, anëtare e ekipit të marrëdhënieve me publikun të Arkivave.
Greqia ishte i vetmi vend që vendosi të përfshinte nxënës dhe studentë në detyrën e gjurmimit të familjeve.
Mes tyre ishin tetë studentë, të moshës 17 deri në 23 vjeç, të Shkollës së Mesme Profesionale të Mbrëmjes në Evosmos, në qytetin verior të Selanikut, si dhe mësuesit e tyre Angelos Hotzidis dhe Eleni Pachoumi.
Ata mendonin se historia kishte të bënte me memorizimin e ngjarjeve dhe datave, tha Hotzidis, por, siç i tha një prej nxënësve të tij: “Ne hymë në histori; u bëmë pjesë e historisë.”
Kjo sfidë ndihmoi që nxënësit dhe mësuesit e tyre të “dilnin nga bota e vogël e shkollës”, tha ai për BIRN, “t’i qaseshin historisë në mënyrë përjetuese dhe, madje, të jepnin një kontribut të rëndësishëm në ruajtjen e kujtesës historike”.
Pas kërkimeve të gjata në arkivat e Arolsenit, në regjistrat e bashkisë, në internet dhe në dokumente të tjera, ekipi arriti t’ia kthente një orë dore familjes së Vangelis Kerasiotis-it, i cili në vitin 1944, në moshën 19-vjeçare, kaloi një periudhë kohë në një kamp pune të detyruar në Gjermani.
Pasi kishte punuar në kamp si përkthyes, Kerasiotis u kthye në Greqi në vitin 1945, ku u vendos të jetonte me një grua hebreje dhe iu bashkua policisë. Ai vdiq në moshën 25-vjeçare.
“Sendet nuk kanë fare vlerë në kuptimin e vlerës së tyre materiale, por kanë një vlerë të jashtëzakonshme në aspektin e ngushëllimit dhe ngritjes shpirtërore,” tha mbesa e tij, Chrysanthi Kerasotou, e cila e mori orën së bashku me motrën dhe nënën e saj gjatë një ceremonie të organizuar nga qeveria greke në fund të qershorit.
Hotzidis, historian, tha se rreth 50,000 deri në 60,000 hebrenj grekë u zhdukën në kampet naziste dhe të paktën 10,000 grekë të tjerë u dërguan në kampe pune, përfshirë edhe të majtë të përfshirë në rezistencën kundër pushtimit nazist të Greqisë.
“Nuk e dimë nëse Kerasiotis-i ishte i përfshirë në ndonjë veprimtari politike,” tha Hotzidis. “Të afërmit nuk përmendën asgjë, por edhe nëse nuk ishte i përfshirë, emri i tij me siguri ishte dëgjuar diku nga bashkëpunëtorët grekë të forcave gjermane të sigurisë dhe nga disa xhandarë që bashkëpunonin me gjermanët.”
“Është e rëndësishme të kujtojmë, sepse në këtë mënyrë njohim jo vetëm historinë tonë të afërt, por mund të kuptojmë se është mirë që të gjitha këto ngjarje të mos ndodhin më,” tha ai. “Prandaj, së pari duhet t’i njohim dhe, së dyti, t’i kujtojmë, duke u siguruar që të mos harrohen kurrë.”
Në Arolsen, Meiwes tha se kanë mbetur ende rreth 2,000 zarfe. Për disa prej tyre, nuk dihet as kombësia dhe as identiteti i personit, sendet e të cilit ndodhen brenda.
“Është e mundur që disa prej tyre t’u përkasin ende shtetasve grekë,” tha ajo për BIRN.
Nazistët i shndërruan njerëzit në numra, tha Meiwes, ndaj është e rëndësishme “t’u rikthejmë atyre emrat dhe të rrëfejmë historitë e tyre”.
