Ka një tjetër mënyrë për ta parë kinemanë, përtej ekranit, përtej lëvizjes së figurës dhe përtej historisë që ndërtohet nga regjisori. Është fotografia e setit, ajo që ndalet pikërisht në çastin kur filmi vazhdon të ecë. Në këtë hapësirë të heshtur mes skenave, ku aktorët, regjisorët dhe ekipet e produksionit jetojnë përkohësisht brenda një bote të krijuar, fotografia ruan një tjetër version të filmit.

Tre fotografë, Eli Joshua Adé, Agata Grzybowska dhe Merrick Morton, kanë qenë pas objektivit të disa prej filmave më të vlerësuar të sezonit, duke dokumentuar setet e “Sinners”, “Hamnet” dhe “One Battle After Another”. Puna e tyre ka krijuar një arkiv paralel të këtyre produksioneve, ku yjet e kinemasë shfaqen krahas figurantëve, peizazheve dhe momenteve të përditshme të një xhirimi.

Fotografia e setit kërkon një prani të veçantë. Fotografët duhet të jenë aty, por pa ndërhyrë; të ndjekin ritmin e produksionit pa e ndryshuar atë dhe të kapin momente që shpesh nuk janë pjesë e filmit përfundimtar. Në këtë proces, durimi dhe aftësia për të lëvizur në mënyrë diskrete bëhen po aq të rëndësishme sa vetë aparati fotografik.

Eli Joshua Adé e solli këtë qasje në setin e “Sinners”, filmit të Ryan Coogler. Përvoja e tij si ish-marins ka qenë pjesë e formimit të kësaj mënyre pune, ndërsa fotografia e tij karakterizohet nga një vëzhgim i kujdesshëm dhe nga përpjekja për të mos i vendosur njerëzit në poza të sajuara.

Në fotografitë e “Sinners”, vëmendja nuk shkon vetëm te aktorët kryesorë. Një vend të rëndësishëm zënë figurantët dhe njerëzit që shfaqen në sfond, veçanërisht ata që portretizojnë punëtorët në fushat e kallamit të sheqerit. Përmes objektivit të Adé, këto figura marrin një prani të veçantë dhe bëhen pjesë e rëndësishme e kujtesës vizuale të filmit.

Kjo zgjedhje lidhet edhe me historinë e peizazhit ku zhvillohen skenat. Fushat e kallamit, puna fizike dhe fytyrat e njerëzve krijojnë një shtresë dokumentare brenda fotografive të një filmi artistik. Në këtë mënyrë, fotografia nuk shërben vetëm si kujtim i produksionit, por edhe si një vështrim mbi njerëzit dhe hapësirat që e rrethojnë historinë.

Në disa prej imazheve të “Sinners”, kjo atmosferë merr edhe një dimension të veçantë. Xhirimet gjatë natës, peizazhi i bayou-t dhe prania e figurantëve krijojnë fotografi ku kufiri mes dokumentimit të një skene dhe kapjes së një momenti real bëhet i hollë.

Një tjetër univers vizual u krijua në setin e “Hamnet”, ku fotografoi Agata Grzybowska. Fotoreporterja me origjinë polake kishte përvojë të mëparshme në fotografimin e luftës në Ukrainë pas pushtimit të plotë rus në vitin 2022. Kjo përvojë dokumentare u bë pjesë e mënyrës së saj për të parë edhe një histori të vendosur në një periudhë tjetër historike.

Regjisorja Chloé Zhao i dha Grzybowska-s liri krijuese në mënyrën se si do ta fotografonte produksionin. Kjo u reflektua në imazhe që nuk ndalen vetëm te personazhet, por kërkojnë atmosferën, peizazhin dhe elementet më të padukshme të botës së filmit.

Jessie Buckley dhe Paul Mescal shfaqen në fotografitë e saj si pjesë e një hapësire më të gjerë, ku kostumet, natyra dhe arkitektura krijojnë një ndjesi të veçantë. Fshati i Weobley-t në Herefordshire të Anglisë, i cili shërbeu si një prej peizazheve të filmit, bëhet vetë pjesë e këtij rrëfimi fotografik.

Në vend që të dokumentojë vetëm atë që ndodh para kamerës, fotografia e Grzybowska-s përpiqet të ruajë atmosferën e një bote të ndërtuar përkohësisht për kinemanë. Në këtë kuptim, fotografitë e “Hamnet” qëndrojnë diku mes dokumentimit dhe interpretimit artistik.

Merrick Morton, ndërkohë, solli në “One Battle After Another” një përvojë të ndërtuar prej dekadash në fotografinë e filmit dhe atë të rrugës. Ai ka punuar me regjisorë si Taylor Hackford, vëllezërit Coen dhe Steven Spielberg, ndërsa karrierën e tij e nisi duke dokumentuar kulturën e bandave në Los Angeles gjatë viteve 1980.

Kjo prejardhje nga fotografia e rrugës është e dukshme në mënyrën se si ai i sheh setet. Imazhet e tij nga filmi i Paul Thomas Anderson ruajnë një ndjesi dokumentare dhe shpesh e vendosin aktorin në marrëdhënie me hapësirën përreth tij, në vend që ta trajtojnë vetëm si subjekt portreti.

Në fotografitë nga “One Battle After Another” shfaqen Leonardo DiCaprio, Benicio del Toro, Sean Penn dhe pjesëtarë të tjerë të kastit, por vëmendja shpërndahet edhe te momentet e punës dhe atmosfera e produksionit. Regjisori Anderson shfaqet duke kërkuar këndin e duhur për një skenë, ndërsa fotografitë e Morton-it ruajnë nga jashtë procesin e krijimit të filmit.

Në të tre produksionet, fotografia bëhet një mënyrë për ta parë kinemanë pa ritmin e saj të zakonshëm. Ajo nuk ka nevojë të ndjekë montazhin, nuk është e lidhur me kohëzgjatjen e një skene dhe nuk duhet të tregojë të gjithë historinë. Një fotografi mund të ndalet në një fytyrë, në një peizazh, në një grup njerëzish në sfond apo në një çast të zakonshëm të punës.

Kjo i jep fotografisë së setit një rol të veçantë në kujtesën e kinemasë. Kur filmi përfundon dhe skenat mbeten të fiksuara në ekran, fotografitë ruajnë atë që ndodhi përreth tij: mënyrën se si u krijua një skenë, njerëzit që e mbushën hapësirën, peizazhet ku u ndërtua historia dhe çastet që nuk ishin menduar të bëheshin pjesë e rrëfimit përfundimtar.

“Sinners”, “Hamnet” dhe “One Battle After Another” mund të shihen përmes historive të tyre, personazheve dhe gjuhës së regjisurës. Por fotografitë e Eli Joshua Adé, Agata Grzybowska dhe Merrick Morton ofrojnë një tjetër hyrje në këto vepra. Ato e ndalin kohën aty ku kinemaja e vë në lëvizje.

Dhe pikërisht aty, në këtë kontrast mes lëvizjes dhe heshtjes, filmi fiton një kujtesë të dytë: atë të fotografisë./KultPlus.com