Për vite me radhë, sistemi shqiptar i furnizimit me barna është përballur me të njëjtin problem. Pacientët ankohen për mungesa, spitalet për vonesa dhe institucionet për vështirësi në menaxhimin e zinxhirit të furnizimit.
Por një projektligj i ri i qeverisë synon ta ndryshojë rrënjësisht mënyrën se si funksionon ky sektor. Ai parashikon krijimin e një kompanie të re shtetërore, e cila do të ketë kompetenca që nga planifikimi i nevojave për barna deri te blerja, magazinimi, transporti, shpërndarja dhe menaxhimi i rezervës strategjike.
Për mbështetësit e nismës, një strukturë e tillë mund të sjellë më shumë koordinim dhe eficiencë. Por kritikët paralajmërojnë se përqendrimi i kaq shumë funksioneve në një institucion të vetëm mund të krijojë një pikë të vetme kontrolli mbi tregun publik të barnave.
Deputetja e Partisë Demokratike, Jorida Tabaku, e ka kundërshtuar projektligjin, duke argumentuar se kompania e re nuk do të jetë thjesht një operator prokurimi, por një strukturë që do të përcaktojë edhe kushtet e hyrjes së kompanive në treg.
“Sipas projektligjit, ajo mund të planifikojë nevojat, të blejë, magazinojë, transportojë dhe shpërndajë barnat; të administrojë rezervën strategjike dhe platformën kombëtare; të përcaktojë specifikimet teknike dhe të kontrollojë Katalogun Kombëtar të Furnizimeve Shëndetësore”, shkruan Tabaku.
Sipas saj, shqetësimi kryesor nuk lidhet vetëm me blerjen e barnave, por me faktin se e njëjta strukturë mund të vendosë se çfarë blihet, nga kush blihet dhe si shpërndahet.
“Kur një kompani kontrollon njëkohësisht nevojën, katalogun, specifikimin, blerjen, magazinimin dhe shpërndarjen, ajo kontrollon hyrjen në tregun publik të barnave”, deklaroi Tabaku.
Kritikat e opozitës vijnë në një kohë kur sektori farmaceutik publik është përballur me probleme të përsëritura lidhur me furnizimin, administrimin e stokut dhe kontrollin financiar.
Sipas gjetjeve të Kontrollit të Lartë të Shtetit për Fondin e Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor, gjatë vitit 2024 janë evidentuar problematika në menaxhimin e barnave spitalore dhe në proceset e rimbursimit.
Kontrolli ka raportuar raste kur barna të destinuara për përdorim në spitale publike kanë kaluar në rrjetin e hapur të farmacive, si dhe raste kur të dhënat e sistemeve elektronike kanë lejuar ndërhyrje manuale.
Sipas opozitës, këto probleme lidhen më shumë me mungesën e kontrollit dhe zbatimit të rregullave sesa me mungesën e një strukture të re institucionale.
Sipas materialeve të projektligjit, kompania e re do të ketë një rol më të gjerë sesa një operator tradicional prokurimi.
Tabaku argumenton se ky model mund të krijojë një situatë ku një kompani shtetërore do të jetë njëkohësisht rregullatore dhe pjesëmarrëse në treg.
“Një furnitor nuk do të ketë më nevojë vetëm të fitojë një tender. Ai do të duhet fillimisht të pranohet në katalog dhe të kalojë përmes kanalit që administron kompania”, tha ajo.
Një tjetër pikë shqetësimi është mënyra e mbikëqyrjes së kompanisë së re.
Sipas Tabakut, projektligji nuk përcakton në mënyrë të qartë detyrime për auditim të performancës, raportim në Kuvend apo publikim të detajuar të kontratave, çmimeve dhe marrëveshjeve me partnerët privatë.
Ajo ka vënë në pikëpyetje edhe rolin e institucioneve që do të jenë pjesë e strukturave drejtuese të kompanisë, duke përmendur Fondin e Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor dhe Agjencinë Kombëtare të Barnave dhe Pajisjeve Mjekësore.
Sipas saj, përfshirja e institucioneve që paguajnë ose kontrollojnë sektorin në drejtimin e kompanisë kërkon garanci shtesë për shmangien e konfliktit të interesit.
Krijimi i kompanisë së re vjen si pjesë e përpjekjeve për të ndryshuar mënyrën e menaxhimit të furnizimit me barna, duke kaluar nga procedura të shpërndara drejt një modeli më të centralizuar.
Mbështetësit e një modeli të tillë argumentojnë se centralizimi mund të sjellë ulje të kostove, menaxhim më të mirë të stokut dhe furnizim më të qëndrueshëm të spitaleve.
Por kritikët paralajmërojnë se, pa mekanizma të fortë transparence dhe kontrolli, përqendrimi i shumë funksioneve në një entitet të vetëm mund të kufizojë konkurrencën dhe të rrisë rrezikun e vendimmarrjes jo transparente.
RRKOKSH (Rrjeti për Raportimin e Krimit të Organizuar dhe Korrupsionit në Shqipëri), organizata juaj kryesore mediatike investigative e angazhuar për të hedhur dritë mbi krimin e organizuar dhe korrupsionin në të gjithë Shqipërinë. Nëpërmjet platformës sonë online në shteg.org, ne ofrojmë një gazetari të plotë dhe me ndikim që synon jo vetëm të informojë, por edhe të nxisë ndryshimet shoqërore.
