AI po i bën punonjësit të duken më të aftë se sa janë, 64% kryejnë detyra që nuk do t’i bënin dot vetë

Një studim i ri ngre një pyetje gjithnjë e më të rëndësishme për vendin e punës: a po e vlerësojnë kompanitë aftësinë e punonjësve bazuar në atë që ata dinë të bëjnë vetë, apo në atë që arrijnë të prodhojnë me ndihmën e inteligjencës artificiale?

Një sondazh me 9,684 punonjës në SHBA, Mbretërinë e Bashkuar, Kanada, BE dhe Amerikën Latine tregon se 52% e tyre besojnë se përdorimi i AI i ka bërë të duken më me përvojë nga sa janë në të vërtetë. Madje, 64% pranojnë se kanë përdorur AI për të përfunduar punë që nuk do të kishin mundur t’i kryenin të vetëm, ndërsa 43% thonë se teknologjia i ka ndihmuar të marrin përsipër përgjegjësi për të cilat nuk ndiheshin ende plotësisht të kualifikuar.

Për një pjesë të punonjësve, varësia nga AI tashmë është bërë aq e madhe sa 35% thonë se do ta kishin të vështirë të kryenin disa detyra të punës së tyre pa të. Një në katër shqetësohet gjithashtu se punëdhënësi e konsideron më të aftë nga sa është realisht.

Problemi bëhet edhe më i ndërlikuar kur bëhet fjalë për transparencën. Rreth 39% e të anketuarve thonë se kanë dorëzuar punë të realizuar me ndihmën e AI pa e bërë të ditur këtë, ndërsa 30% kanë pranuar vlerësime pozitive për punë që në një masë të konsiderueshme ishte prodhuar nga teknologjia. Në 19% të rasteve, puna e realizuar me ndihmën e AI ka kontribuar edhe në marrjen e një promovimi.

Lexo edhe: Kur lajmet e mira janë lajme të këqija për bursën

Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se punonjësit kanë shkelur rregullat. Në shumicën e kompanive nuk ekziston ende një detyrim i qartë për të deklaruar përdorimin e AI. Por krijohet një problem i ri: performanca po vlerësohet pa e ditur gjithmonë se sa pjesë e rezultatit i atribuohet aftësive të punonjësit dhe sa teknologjisë.

A duhet t’ia tregojnë punonjësit shefit kur përdorin AI?

Kërkesa që çdo përdorim i AI të deklarohet mund të jetë e vështirë për t’u zbatuar, sidomos pasi këto mjete po integrohen gjithnjë e më shumë në programet dhe proceset e përditshme të punës.

Sipas Ihor Herasymov, bashkëthemelues dhe CEO i Use.AI, më e arsyeshme do të ishte që kompanitë të kërkonin transparencë kur AI ka ndikuar në mënyrë thelbësore në përmbajtjen e një pune, analize, rekomandimi, prezantimi, kodi apo vendimi të rëndësishëm.

Qëllimi, sipas tij, nuk duhet të jetë kontrolli i punonjësve, por t’u japë menaxherëve informacionin e nevojshëm për të kuptuar si është realizuar puna dhe çfarë kontributi ka dhënë vetë punonjësi. Përgjegjësia, në fund, duhet të mbetet te personi që e dorëzon punën dhe duhet të jetë në gjendje ta kuptojë, ta shpjegojë dhe ta mbrojë atë.

Aftësia nuk matet më vetëm nga rezultati final

Përdorimi i AI nuk nënkupton se një punonjës është i paaftë. Përkundrazi, aftësia për ta përdorur mirë këtë teknologji po bëhet vetë një kompetencë profesionale.

Sfida qëndron te fakti se një produkt përfundimtar nuk tregon më aq shumë sa dikur për aftësitë e personit që e ka krijuar. Për menaxherët, kjo bëhet veçanërisht e rëndësishme kur duhet të vendosin se kush është gati për më shumë përgjegjësi apo për një promovim.

Në këtë realitet, kompanitë duhet të vlerësojnë edhe nëse punonjësi mund të shpjegojë arsyetimin pas punës së tij, të dallojë gabimet në një përgjigje të gjeneruar nga AI, të marrë vendime kur informacioni është i paplotë dhe të reagojë kur teknologjia jep një rezultat të gabuar ose të papritur.

Një nga aftësitë që pritet të marrë më shumë rëndësi është ajo që studiuesit e quajnë “problem framing”: aftësia për të përcaktuar pyetjen e duhur, për të sfiduar një supozim dhe për të shpjeguar pse një zgjidhje është më e mirë se një tjetër. Këto aftësi janë shumë më të vështira për t’u kuptuar vetëm nga një rezultat përfundimtar i kuruar dhe profesional.

AI: mjet apo varësi?

Fakti që 35% e punonjësve thonë se do ta kishin të vështirë të kryenin pjesë të punës së tyre pa AI ngre një tjetër pikëpyetje: kur teknologjia e rrit produktivitetin dhe kur fillon të zëvendësojë gjykimin njerëzor?

Rreziku shfaqet kur një person mund të prodhojë një përgjigje me ndihmën e AI, por nuk është në gjendje të kuptojë nëse ajo është e gabuar, të shpjegojë pse është e përshtatshme apo të marrë një vendim të arsyeshëm kur sistemi nuk ka një përgjigje të besueshme.

AI mund t’i bëjë njerëzit më të shpejtë dhe t’u zgjerojë kapacitetet. Por nëse kjo vjen në këmbim të dobësimit të gjykimit të pavarur, kompanitë duhet ta njohin dhe ta adresojnë këtë kompromis.

Sfida do të bëhet edhe më e madhe, pasi aftësitë autonome të AI po përparojnë me ritme të shpejta. Sipas të dhënave të cituara në studim, koha që i nevojitet AI për të dyfishuar nivelin e autonomisë është shkurtuar nga një ritëm prej rreth tetë muajsh në 4.7 muaj. Në të njëjtën periudhë, përdorimi i mjeteve të AI është zgjeruar ndjeshëm, duke e bërë gjithnjë më të vështirë dallimin mes asaj që një punonjës di të bëjë vetë dhe asaj që arrin të realizojë me ndihmën e teknologjisë.

Në tregun e punës të epokës së AI, pyetja nuk do të jetë më thjesht “Çfarë mund të prodhosh?”, por edhe “Sa e kupton atë që prodhon?”. Kjo mund të ndryshojë mënyrën se si kompanitë rekrutojnë, matin performancën dhe vendosin për promovimet.