Të ka ndodhur të hapësh sytë në mëngjes, të shohësh telefonin dhe të zbulosh se alarmi do të bjerë pas vetëm dy apo tre minutash? Për disa njerëz kjo ndodh aq shpesh, sa duket sikur organizmi e di saktësisht se kur duhet të zgjohet.

Në të vërtetë, fenomeni nuk është domosdoshmërisht një rastësi. Një pjesë e shpjegimit lidhet me ritmin cirkadian, ose atë që shpesh quajmë “ora biologjike” e trupit.

Ritmet cirkadiane funksionojnë në cikle afërsisht 24-orëshe dhe ndikojnë, mes të tjerash, në momentin kur ndihemi të përgjumur dhe kur organizmi përgatitet për t’u zgjuar. Drita luan një rol të rëndësishëm në sinkronizimin e këtij mekanizmi.

Kur flemë dhe zgjohemi rregullisht në të njëjtat orare, organizmi përshtatet gradualisht me rutinën. Nëse alarmi është vendosur çdo ditë në orën 07:00, për shembull, trupi mund të fillojë procesin e zgjimit përpara se telefoni të lëshojë sinjalin.

Gjatë orëve të fundit të gjumit ndodhin ndryshime në temperaturën e trupit dhe në aktivitetin hormonal, të cilat e përgatisin organizmin për kalimin nga gjumi në gjendjen e zgjuar. Për këtë arsye, njerëzit me një rutinë të qëndrueshme mund të zgjohen natyrshëm afërsisht në të njëjtën orë.

Por ka edhe një faktor tjetër: pritshmëria.

Nëse të nesërmen kemi një fluturim herët, një provim, një takim të rëndësishëm apo një udhëtim, mund të zgjohemi përpara alarmit edhe në një orar që nuk është pjesë e rutinës sonë. Shqetësimi se mos flemë më shumë seç duhet mund ta bëjë gjumin më të lehtë dhe të shkaktojë zgjime të shkurtra gjatë natës.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se organizmi ka një kronometër të brendshëm që njeh minutën e saktë. Cilësia e gjumit, lodhja, stresi, drita dhe ora kur kemi fjetur mund ta ndryshojnë ndjeshëm momentin e zgjimit.

Ka edhe një efekt psikologjik: zakonisht mbajmë mend më fort mëngjesin kur hapëm sytë në 06:58 dhe alarmi ishte vendosur në 07:00, ndërsa harrojmë të gjitha rastet kur kjo “rastësi” nuk ndodhi.

Megjithatë, nëse zgjohesh shpesh pak përpara alarmit dhe ke një rutinë të rregullt gjumi, ora biologjike e trupit ka shumë gjasa të jetë pjesë e shpjegimit.