Nga Rudina Papajani
Në historinë e teatrit dhe kinemasë shqiptare ka artistë që nuk maten vetëm me numrin e roleve, por me gjurmën që kanë lënë përmes tyre. Elida Janushi është padyshim një prej këtyre emrave. Një aktore e formuar në skenën shqiptare, me një karrierë të gjatë dhe një repertor të larmishëm, ajo ka ditur të ndërtojë personazhe të ndryshme pa humbur asnjëherë natyrshmërinë dhe individualitetin e saj artistik.
E lindur në Vishocicë të Devollit më 1 gusht 1953, Janushi u diplomua për aktrim në Institutin e Lartë të Arteve në vitin 1974 dhe po atë vit nisi punën në Teatrin Popullor. Ishte një fillim që do ta lidhte për dekada emrin e saj me një prej skenave më të rëndësishme të vendit.
Repertori i saj teatror dëshmon një aktore me diapazon të gjerë. Ajo ka interpretuar në vepra si “Lezja”, “Duke u gdhirë viti ’45”, “Prometheus”, “Vërshime pranverore”, “Doktori i pacientit”, “Fytyra e dytë”, “Luiza Miller”, “Romeo dhe Zhuljeta”, “Pallati 176”, “Nata e 12-të”, “Zonja nga qyteti”, “Rikardi III”, “Karnavalet e Korçës”, “Quo Vadis”, “Vdekja e një komisioneri”, “Shkallët”, “Motrat” dhe “Kush e solli Doruntinën”. Brenda këtij repertori gjenden edhe role si Shkurta, Lela, Mimoza, Drita, Marta dhe njëra prej vejushave te “Kush e solli Doruntinën”.
Por këta tituj nuk duhen parë thjesht si një listë shfaqjesh. Ata tregojnë rrugën e një aktoreje që ka lëvizur lirshëm nga drama te komedia, nga personazhi psikologjik te figura e karakterit dhe nga situatat intime te ato me dimension më të gjerë shoqëror. Në këtë shumëllojshmëri qëndron një nga vlerat kryesore të saj: aftësia për t’i dhënë çdo personazhi një ngjyrë të veçantë, duke e ndërtuar jo përmes ekzagjerimit, por përmes detajit, intonacionit, gjestit dhe të vërtetës emocionale.
Nëse një rol do të veçohej si një nga shenjat më të forta të kujtesës së publikut, ai është Marjeta e “Pallatit 176”. Përmes saj, Janushi dëshmoi një ndjeshmëri të veçantë për komedinë. Marjeta nuk është thjesht një figurë që duhet të shkaktojë të qeshura; ajo është një grua e njohshme, njerëzore, me humor, durim dhe kontradikta.
Janushi e sjell atë me një natyrshmëri që e bën personazhin të duket sikur ka dalë nga jeta e përditshme. Pikërisht këtu qëndron forca e aktores: ajo nuk e luan humorin, por e gjen humorin brenda së vërtetës së personazhit.
E njëjta ndjeshmëri do të shfaqej edhe në kinematografi. Debutimi i saj në “Brazdat”, ende studente, u pasua nga interpretime në “Shoku ynë Tili”, “Ëndërr për një karrige”, “Shokë të një skuadre”, “Tela për violinë”, “Stolat në park” dhe më tej në “Lamerica”. Në “Shoku ynë Tili”, roli i mësuese Besës i solli edhe vlerësim në Festivalin e V të Filmit Artistik Shqiptar.
Në ekran, ashtu si në teatër, Janushi ka ruajtur një mënyrë interpretimi të matur. Kamera kërkon të vërtetën e vogël, një shikim, një heshtje, një ndryshim të lehtë në zë, dhe pikërisht këto nuanca kanë qenë pjesë e gjuhës së saj artistike. Ajo nuk ka qenë një aktore që kërkon të dominojë skenën me çdo kusht; përkundrazi, prania e saj është mbështetur te besueshmëria.
Kjo është edhe arsyeja pse repertori i saj është i rëndësishëm. Ai tregon jo vetëm një karrierë të gjatë, por një aktore që ka ditur të ndryshojë sipas veprës, personazhit dhe kërkesave të regjisorit. Nga drama te komedia, nga teatri klasik te dramaturgjia shqiptare, nga personazhet e forta te figurat e thjeshta të jetës, ajo ka ndërtuar një galeri ku çdo rol ka pasur ngjyrën e vet.
Për kontributin e saj të gjatë në skenë dhe në kinematografi, Elida Janushi është vlerësuar me titullin e lartë “Mjeshtër i Madh”. Por, përtej titujve dhe dekoratave, vlera e një aktoreje matet edhe me diçka tjetër: me mënyrën se si publiku vazhdon ta kujtojë.
Dhe publiku e kujton Elida Janushin për personazhet e saj, për zërin, për natyrshmërinë, për humorin, për emocionin dhe mbi të gjitha për atë prani artistike që nuk ka nevojë të jetë e zhurmshme për të qenë e fuqishme.
Sepse një aktore e vërtetë nuk jeton vetëm në kohën kur luan. Ajo jeton në kujtesën e atyre që e kanë parë.
Dhe Elida Janushi, me repertorin, përkushtimin dhe individualitetin e saj, ka fituar një vend të merituar në kujtesën e skenës dhe të kinemasë shqiptare.
RUDINA PAPAJANI
