Pa dyshim, kjo është pika më përcaktuese e kthesës në agimin e shekullit të 21-të. Sulmi terrorist i Al Kaedës në Kullat Binjake më 11 shtator 2001 dhe sulmi ndaj Pentagonit “plagosën” ndjenjën e sigurisë së superfuqisë së vetme të asaj kohe dhe riformësuan arkitekturën e rendit botëror.
Në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare, sulmi përmbysi supozimet tradicionale. Vëmendja u zhvendos nga konfliktet ndërshtetërore te aktorët jo-shtetërorë dhe terrorizmi transnacional, duke sjellë epokën kontraverse të “Luftës kundër Terrorizmit”. Koncepti i sovranitetit kombëtar u ripërcaktua, ashtu si edhe ekuilibri midis lirisë dhe sigurisë. Mbikëqyrja shtetërore, kontrollet e rrepta mbi lëvizjen dhe zgjerimi i aparateve të sigurisë u bënë normaliteti i ri global.
Në të njëjtën kohë, kjo ngjarje ndryshoi perspektivën gjeopolitike mbi Lindjen e Mesme, duke shkaktuar ndërhyrje ushtarake afatgjata në Afganistan dhe Irak, reagimet zinxhir të të cilave – të tilla si destabilizimi i rajoneve dhe shfaqja e organizatave të reja ekstremiste – ndikojnë në skenën ndërkombëtare deri më sot.
Sot, mësimet e 11 shtatorit mbeten të rëndësishme (por a i kemi pranuar ato?). Ato na kujtojnë se një angazhim absolut ndaj sigurisë, kur i mungon thellësia strategjike dhe vazhdimësia diplomatike, mund të çojë në kurthe asimetrike. Ndërsa bota kalon nga konkurrenca unipolare në atë shumëpolare, 11 shtatori na mëson se kërcënimet asimetrike nuk zhduken, por përkundrazi , duke kërkuar bashkëpunim shumëpalësh dhe respekt për të drejtën ndërkombëtare nga bashkësia ndërkombëtare.
Sulmet e 11 shtatorit 2001 janë ngjarja përcaktuese e shekullit të 21-të, siç e shohim çdo vit që kalon, pasi ato mbeten pika e kthesës që ndryshoi jetën tonë. Për shembull, pak njerëz kanë kujtime të gjalla të udhëtimit ajror para 11 shtatorit. Një fushë që ndryshoi rrënjësisht, si një nga masat e menjëhershme të mbrojtjes kundër kërcënimit të terrorizmit ndërkombëtar islamist. Vetë siguria, në tërësi, ndryshoi në mënyrë drastike. Nuk është rastësi që për njëzet e një vjet, deri në pushtimin e Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022, terrorizmi islamist mbretëroi si kërcënimi dominues për sigurinë globale.
Njëzet e pesë vjet më vonë, çfarë mund të nxjerrim nga kjo ngjarje vërtet globale?
Në këtë ushtrim na ndihmojnë dy objektivat kryesore që SHBA-të kishin vendosur si elementë mbizotërues të përgjigjes së tyre.
Mbështetja e talebanëve për Al Kaedën u konsiderua dhe ishte çelësi për t’i mundësuar organizatës terroriste të bëhej një kërcënim i nivelit të sulmeve në zemër të Shteteve të Bashkuara. Prandaj pritej që përmbysja e regjimit dhe demokratizimi i Afganistanit do të ishin një qëllim i rëndësishëm i Shteteve të Bashkuara.
Kjo ishte gjithashtu e lidhur me zgjedhjen e përgjithshme ideologjike për të ashtuquajturin “eksportim të demokracisë” dhe ndryshimin e regjimit. Fatkeqësisht për qytetarët e Afganistanit dhe veçanërisht për gratë, pas njëzet vitesh përpjekjesh të vështira, në vitin 2021, talebanët u kthyen aty ku u përmbysën, në qeverinë e Afganistanit.
Ata që besuan siguritë e talebanëve se këtë herë do të vepronin ndryshe u hodhën poshtë shpejt dhe me dhimbje për qytetarët e këtij vendi të vuajtur prej kohësh. Talebanët treguan shumë shpejt se çfarë janë në të vërtetë, një regjim autoritar islamist që shkel të drejtat e njeriut, zhvlerëson plotësisht pozicionin e grave dhe promovon zbatimin më konservator të Islamit në jetën e përditshme.
Neutralizimi i Al Kaedës në terren, në zonat midis Afganistanit dhe Pakistanit, ishte qëllimi i dytë kryesor i ndërhyrjes ushtarake. Njëzet e pesë vjet më vonë dhe pavarësisht vdekjes së Osama bin Laden në vitin 2011 dhe pasardhësit të tij Ayman al-Zawahiri në vitin 2022, organizata ekziston ende dhe është një nga më të rrezikshmet dhe vdekjeprurëset. Ndërsa një tjetër organizatë terroriste islamike veçanërisht e rrezikshme, ISIS-KP, është shfaqur në rajonin më të gjerë.
Megjithatë, ia vlen të përmendet edhe evolucioni i terrorizmit në përgjithësi dhe cilat janë karakteristikat themelore të kërcënimit sot.
Ideologjia dhe feja, veçanërisht në rastin e radikalizimit islamist, mbeten parametra kryesorë të kërcënimit. Megjithatë, veçanërisht vitet e fundit, është intensifikuar edhe radikalizimi jo-ideologjik, i cili vepron kryesisht në mënyrë reaksionare, përmes shprehjes së pakënaqësisë, zemërimit dhe ndjenjës së alienimit në dhunë.
Teoritë e konspiracionit, një kulturë dhune dhe nihilizmi, veçanërisht midis të miturve, kanë krijuar një gjendje anti-sistemike që çon gjithnjë e më shumë njerëz drejt ekstremizmit të dhunshëm dhe terrorizmit.
Al Kaeda, ISIS dhe organizata të ndryshme të lidhura me to mbeten të rrezikshme dhe në një masë të konsiderueshme përcaktojnë madhësinë e kërcënimit, por aktorët e vetmuar janë trendi në zhvillim që tenton të bëhet dominues.
Evolucioni i teknologjive është ai që ka pasur një efekt katalitik në evolucionin e terrorizmit. Inteligjenca artificiale, komunitetet e lojërave online, ndikuesit e urrejtjes, financimi i kriptomonedhave, dronët dhe armët 3D janë disa nga aspektet më moderne të këtij dimensioni.
Në fund të fundit, sulmet e 11 shtatorit dhe përgjigjet ndaj tyre kanë formësuar ndjeshëm klimën aktuale. Al Kaeda luajti një rol të rëndësishëm në shfaqjen e ISIS-it dhe në futjen e organizatave terroriste islamike në epokën e Revolucionit të Katërt Industrial dhe terrorizmit kibernetik.
Kjo klimë, e kombinuar me ndikimin e sulmeve më të mëdha dhe më vdekjeprurëse në tokën perëndimore, ka krijuar një “markë terroriste” globale që ushqen propagandën fanatike dhe tërheq njerëzit drejt radikalizimit islamist. Aktiviteti kibernetik dhe strategjia e komunikimit të organizatave terroriste kanë intensifikuar kërcënimin e aktorëve të vetmuar. Nuk ka nevojë të udhëtosh në një zonë lufte për t’u bashkuar me një organizatë terroriste.
Ai sulmon një turmë qytetarësh të mbledhur me një furgon dhe deklaron “besnikëri” ndaj ISIS-it ose Al Kaedës. Kërcënimi i terrorizmit islamik ka ushqyer gjithashtu ekstremizmin e dhunshëm të ekstremit të djathtë në një masë të konsiderueshme, një kërcënim që po intensifikohet vazhdimisht dhe vepron në konkurrencë me ekstremizmin islamik, por edhe në mbështetje të tij.
Njëzet e pesë vjet më vonë, pranohet gjerësisht se terrorizmi nuk mund të mposhtet nëse nuk e çmontojmë themelin e tij ideologjik. Triantafyllos Karatrantos është doktorant në Sigurinë Evropiane dhe Kërcënimet e Reja./ TANEA
