Bashkia e Matit shfaqet si rasti më “pozitiv” ekonomikisht mes katër bashkive të qarkut të Dibrës në Raportin Përfundimtar të Reformës Administrativo-Territoriale 2.0, dokumenti përmbledhës i mazhorancës socialiste në Kuvend, hartuar për Komisionin e Posaçëm Parlamentar për Reformën Administrativo-Territoriale. Të dhënat e raportit tregojnë se, megjithëse më e vogël në popullsi se Bashkia Dibër e Bulqizë, Mati performon më mirë ekonomikisht se çdo bashki tjetër e qarkut dhe funksionon praktikisht si pikë referimi për fqinjët e vet.
Në Indeksin e Performancës Ekonomike (IPE), Mati renditet i 18-ti në vend, me 51,2 pikë — vlera më e lartë mes katër bashkive të qarkut të Dibrës (krahasuar me 41,8 të Bulqizës, 37,3 të Dibrës dhe 33,4 të Klosit). Treguesit përbërës tregojnë 31,1 ndërmarrje aktive për 1.000 banorë, 193 të punësuar për 1.000 banorë, xhiro mesatare 3.096 mijë lekë për punonjës, pagë mesatare mujore 63.537 lekë dhe indeks diversifikimi sektorial 0,57 – treguesi më i lartë i diversifikimit mes bashkive të qarkut, shenjë e një ekonomie relativisht më pak të varur nga një sektor i vetëm.
Funksionon si referim për dy bashki fqinje
Ndonëse qendra zyrtare “ankoruese” e gjithë qarkut të Dibrës mbetet vetë Bashkia Dibër (me IMU-në më të lartë rajonale, 64,6 pikë), të dhënat e matricës së distancave tregojnë se, në praktikë, Mati shërben si njësia referuese funksionale për dy bashki të tjera të qarkut: Bulqiza dhe Klosi. Kjo do të thotë se, sipas kriterit të IMU-së krahasuese, Mati ka vlerë më të lartë se këto dy bashki dhe funksionon si qendra më e afërt me kapacitet urban-demografik superior për to.
Në Indeksin e Funksionalitetit të Bashkive (IFB), Mati shënon 54,3 pikë – vlera e dytë më e lartë e qarkut pas Bulqizës (60,9). Në Indeksin e Masës Urbane (IMU), sipas profilit të plotë, Mati regjistron 50,9 pikë, gjithashtu vlera e dytë më e lartë e qarkut pas Dibrës (64,6). Në variantin e IMU-së të bazuar te bërthama urbane, Mati renditet i 24-ti në vend, me 17.405 banorë sipas Censusit 2023, prej të cilëve 7.928 (45,6%) jetojnë në qendrën urbane të Burrelit, dhe një vlerë IMU prej 46,2 pikësh, në kategorinë “e mjaftueshme”.
Autonomia fiskale më e lartë e qarkut, por ende e ulët
Treguesit fiskalë e vendosin Matin në pozicionin relativisht më të mirë brenda qarkut të Dibrës: autonomia fiskale arrin në 11,3%, më e larta mes katër bashkive (krahasuar me 7,8% të Bulqizës, 7,7% të Dibrës dhe 5,9% të Klosit). Ngurtësia buxhetore qëndron në 78,2%, ndërsa detyrimet e prapambetura zënë 7,1% të shpenzimeve vjetore. Pavarësisht se është shifra më e mirë e qarkut, 11,3% autonomi fiskale mbetet larg mesatares kombëtare dhe konfirmon varësinë strukturore të gjithë territorit nga transfertat e qeverisë qendrore – një dukuri e theksuar në tërë qarkun e Dibrës, ku autonomia mesatare fiskale zbret në vetëm 8,2%.
Mati ishte pjesë e dëgjesës publike rajonale të zhvilluar më 22 maj 2026 në qarkun e Dibrës, e cila mblodhi së bashku katër bashkitë e qarkut. Raporti nuk evidenton kërkesa apo peticione specifike të depozituara nga banorë të Matit gjatë procesit të konsultimit publik prill–qershor 2026.
