2026-a pritet të jetë vit zgjedhor në Serbi dhe anëtarët e lëvizjes studentore tashmë janë shndërruar në faktor politik. Sondazhet e realizuara së fundi sugjerojnë se opozita tradicionale do të ishte humbësja më e madhe, ndërsa studentët do të ishin fituesit më të mëdhenj nëse zgjedhjet do të mbaheshin tani.
Zgjedhjet e rregullta parlamentare dhe presidenciale nuk parashihen të mbahen para vitit 2027. Zgjedhjet e para me radhë janë ato për presidencën, të cilat duhet mbahen në pranverën e vitit 2027, jo më vonë se më 1 maj. Ndërkohë, zgjedhjet e rregullta parlamentare duhet të mbahen deri në fund të vitit 2027. Megjithatë, ka shumë mundësi që qytetarët e Serbisë të votojnë të paktën një herë, e ndoshta edhe dy herë, në zgjedhje të parakohshme presidenciale dhe parlamentare përpara fundit të vitit 2026. Ky vendim është pjesë e bastit elektoral të presidentit Aleksandar Vuçiq.
Duke i marrë parasysh rezultatet solide që lëvizja studentore i korri në zgjedhjet lokale në disa qytete në mars të këtij viti, duke siguruar ndërmjet 30% dhe 50% të votave në komunat ku u mbajtën zgjedhjet, pritet që zgjedhjet e ardhshme të jenë garë e fortë. Nga ana tjetër, presidenti aktual nuk mund të kandidojë për një mandat të tretë, gjë që i vendos anëtarët e lëvizjes studentore në një pozicion të mirë për të sfiduar Vuçiqin dhe Partinë Progresive Serbe (SNS). Duke pasur parasysh përvojën e madhe politike të Vuçiqit dhe deklaratën e tij të fundit që konfirmon ambiciet e tij të mëtejshme politike, ai nuk ka gjasa të pensionohet së shpejti. Kjo pasi presidenti aktual synon të kandidojë përsëri për kryeministër.
Krahas sondazhit të realizuar nga CRTA, i cili mati opinionin lidhur me protestat studentore në mars e prill të 2025-tës, një tjetër sondazh me peshë u publikua në qershor të të njëjtit vit nga Qendra për Zgjedhje të Lira dhe Demokraci (CESID) – një prej organizatave më të vjetra të shoqërisë civile në Serbi. Sondazhi i CESID tregoi se, për herë të parë që nga viti 2011, shumica e qytetarëve serbë (58%) mendojnë se vendi nuk po shkon në drejtim të duhur.
Si ka ndryshuar disponimi publik?
Sipas ekspertëve të CESID-it, ky konstatim – se shumica e qytetarëve besojnë që vendi po shkon në drejtimin e gabuar – pasqyron treguesin e parë të ndërrimit të disponimit publik që sinjalizon ndryshime politike. Rezultate të ngjashme u regjistruan edhe në vitin 2011, ndërsa në vitin 2012, Serbia përjetoi ndryshim madhor politik. Partia Demokratike humbi pushtetin pas 12 vjetësh, duke i hapur rrugën Vuçiqit dhe SNS-së që ta mbushnin vakumin politik dhe më pas ta konsolidojnë pushtetin.
Ndërkaq, në vitin 2026, një seri e re sondazhesh të opinionit publik e konfirmon trendin e vitit 2025 – rënien e vazhdueshme të mbështetjes për partitë në pushtet (dhe për opozitën), si dhe një rritje eksponenciale të popullaritetit të lëvizjes studentore. Meqë anëtarët e lëvizjes studentore morën pjesë zyrtarisht në zgjedhjet lokale, agjencitë e sondazheve filluan t’i përfshinin ata si një alternativë politike në anketat e tyre. Para zgjedhjeve lokale, lëvizja studentore nuk figuronte si një alternativë më vete në sondazhe, por matej vetëm në kategorinë “të tjerët”. Pas këtij ndryshimi, organizatat që realizojnë sondazhe filluan ta matin mbështetjen për lëvizjen studentore si një opsion të veçantë politik.
Për rrjedhojë, hulumtimi i parë i vitit 2026, i publikuar nga Qendra për Politika Europiane (CEP), tregoi se lëvizja studentore është akteri i dytë politik më popullor në Serbi, me 24% të mbështetjes në opinionin publik, ndërsa koalicioni qeverisës SNS-SPS renditej i pari me 31%. Ky rezultat përbënte një goditje të rëndësishme për Vuçiqin dhe bashkëpartiakët e tij, të cilët pretendonin se niveli i mbështetjes për Lëvizjen studentore ishte në nivelin e përqindjes njëshifrore.
SNS-ja dhe 31%-shi
Sondazhet e verës treguan një trend në rritje për lëvizjen studentore edhe në agjencitë e afërta me qeverinë. Për shembull, në qershor të vitit 2026, IPSOS dhe Faktor Plus konstatuan mbështetje për lëvizjen studentore në nivelin 31%, ndërsa SNS-ja e Vuçiqit rezultonte me rreth 47%. Megjithatë, hulumtimi më i fundit, i realizuar nga CRTA dhe Universiteti i Stanfordit mbi një mostër më të madhe, tregon tjetër gjë. Ky sondazh e vendos lëvizjen studentore në krye të skenës politike serbe, përpara SNS-së. Sipas CRTA-së, studentët janë bërë akteri politik më popullor me 31% mbështetje, ndërsa SNS-ja i ka vetëm 25%. Sondazhi i vendos të gjitha partitë tradicionale opozitare nën pragun zgjedhor prej 3%. Partitë opozitare pro-europiane, të cilat fituan 23% të votave në zgjedhjet e vitit 2023, tashmë janë totalisht të margjinalizuara nga lëvizja studentore, e cila ka marrë shumicën e elektoratit të tyre. Ky fakt konfirmon krizën e partive tradicionale dhe zhgënjimin e votuesve, të cilët kanë filluar të kërkojnë alternativa.
Nëse merren parasysh të gjitha sondazhet, konstantja kryesore është mbështetja prej 31% për lëvizjen studentore, ndërsa dallimi kryesor qëndron te mbështetja për SNS-në. Edhe pse ekzistojnë shpjegime metodologjike, siç është fakti se matja e mbështetjes për një parti kundrejt liderit të saj jep rezultate të ndryshme, një pjesë e shpjegimit që duhet marrë parasysh është se agjencitë me orientim pro-qeveritar mund ta mbivlerësojnë mbështetjen për SNS-në. Një skenar i ngjashëm ndodhi në Hungari, ku agjencitë e afërta me qeverinë paraqisnin vazhdimisht nivele shumë më të larta mbështetjeje për Fidesz-in, e që më pas u përgënjeshtruan nga rezultatet zgjedhore.
Përfundimet kryesore nga sondazhet e opinionit publik të agjencive të ndryshme janë këto: 1) Rritje e vazhdueshme e mbështetjes për lëvizjen studentore; 2) Nivel i kontestuar i mbështetjes për SNS-në dhe Vuçiqin; dhe 3) Të gjitha partitë opozitare ndodhen nën pragun zgjedhor prej 3%. Pavarësisht përpjekjeve të qeverisë për t’u hequr si e fortë, e konsoliduar e me mbështetje të gjerë, ajo është bërë më e dobët se kurrë dhe sondazhet e opinionit publik konfirmojnë ndryshimin politik në Serbi.
Vetë fakti që SNS-ja ka shmangur mbajtjen e zgjedhjeve të parakohshme për gati dy vjet dhe vazhdon t’i shtyjë ato, duke taktizuar opsionet e saj, tregon frikën nga ndryshimi politik. Megjithatë, agjencitë e sondazheve shpesh i parashikojnë rezultatet me saktësi të madhe, ndonëse në disa raste parashikimet e tyre mund të dështojnë për arsye të ndryshme (gabime metodologjike, mostra jo-përfaqësuese ose përgjigje të pasinqerta). Në rastin e Serbisë, agjencitë që konsiderohen më objektive dhe më të pavarura nga qeveria parashikojnë ndryshim, ndërsa ato pranë SNS-së vazhdojnë ta mbajnë këtë parti në krye. Verdiktin përfundimtar do ta japin qytetarët e Serbisë në zgjedhjet e ardhshme, sa herë që ato të mbahen.
Shënim shtesë: Ky artikull është përkthyer nga anglishtja me përdorimin e inteligjencës artificiale.
