Mes shumë paqartësive të marrëveshjes me 14 pika që konsolidon armëpushimin në Gjirin Persik, një pikë po shihet si më problematikja. Bëhet fjalë për pikën e pestë, ku thuhet se regjimi iranian do të diskutojë me Omanin “për të përcaktuar administrimin dhe shërbimet detare në të ardhmen në Ngushticën e Hormuzit”, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe të drejtat sovrane të vendeve bregdetare.
Referenca lidhet me një veprim që Irani ndërmori në muajin maj, kur Garda Revolucionare krijoi një strukturë të quajtur “Autoriteti i Ngushticës së Gjirit Persik”, me detyrën për të administruar këtë rrugë detare. Nuk është ende e qartë se çfarë kompetencash do të ketë ky institucion, por është e qartë se Teherani synon të ushtrojë kontroll mbi kalimin nga ku deri në janar kalonte rreth një e pesta e furnizimit botëror me naftë, gaz të lëngshëm, si edhe sasi të konsiderueshme plehrash kimikë, heliumi dhe aluminë.
Kryenegociatori iranian dhe kryetari i Parlamentit, Mohammed Bagher Galibaf, e ka bërë të qartë qëndrimin e Teheranit. “Ngushtica e Hormuzit nuk do të kthehet më kurrë në gjendjen e mëparshme”, është shprehur ai, duke shtuar se “natyrisht do të kërkojmë një tarifë për shërbimet që do të ofrojmë”.
Sipas planit të Iranit, pagesa nuk do të paraqitet si tarifë kalimi, por si kompensim për shërbime si orientimi për lundrim të sigurt ose ndërhyrjet për mbrojtjen e mjedisit në zonë.
Edhe tani, Garda Revolucionare u kërkon anijeve të pajisen pranë Autoritetit të Ngushticës me një “sigurim”, i cili gjatë 60 ditëve të negociatave ofrohet pa pagesë. Pikërisht kjo ka qenë një nga shkaqet e shkëmbimeve të fundit të zjarrit. Sipas materialit, pasdaranët kanë marrë në shënjestër anijet që tentojnë të kalojnë pa u regjistruar, ndërsa forcat amerikane janë kundërpërgjigjur duke goditur pozicionet e tyre.
Para sulmit amerikan ndaj Iranit, hyrjet dhe daljet në Gjirin Persik ishin të lira. Për këtë arsye, një kontroll i Teheranit mbi Hormuzin dhe vendosja e një tarife do të përbënin, sipas analizës, simbolin e humbjes së Uashingtonit.
Statusi i Hormuzit lidhet me besueshmërinë e SHBA-së përballë aleatëve të saj në Gjirin Persik, me parimin e lirisë së lundrimit në një nga ngushticat më të rëndësishme në botë dhe me koston e tregtisë globale. Sipas analizës, kjo nuk pritet të jetë një përballje e lehtë, edhe sepse Irani po përfshin në mënyrë të heshtur disa aleatë të mundshëm, duke nisur nga Omani, që kontrollon bregun jugor të ngushticës, vetëm 33 kilometra larg brigjeve iraniane.
Sipas Bloomberg, ditët e fundit qeveria e Muskatit u ka bërë me dije disa përfaqësuesve europianë se Hormuzi nuk do të rikthehet në gjendjen para luftës dhe se anijet mund të detyrohen të paguajnë tarifa kalimi. Të martën, qeveria e Omanit njoftoi zyrtarisht se do të diskutojë me Teheranin mënyrën e administrimit të ujërave të ngushticës dhe kostot përkatëse. Sipas analizës, tundimi i Omanit për të marrë pjesë në këto të ardhura, që mund të arrijnë në dhjetëra miliarda dollarë në vit, është i dukshëm. Po të njëjtën ditë, Sulltani Haitam bin Tarik pritet ta diskutojë këtë çështje në Paris me Emmanuel Macron.
Nga ana tjetër, qeveritë europiane, vendet kryesore sunite të Gjirit dhe kompanitë e mëdha të transportit detar mbeten qartësisht kundër vendosjes së një tarife në Hormuz. Sipas analizës, një precedent i tillë mund të nxisë pretendime të ngjashme në ngushtica të tjera strategjike, si Malaka, Tajvani apo Beringu, duke e bërë globalizimin më të ngadaltë dhe më të kushtueshëm.
Megjithatë, analiza thekson se nuk është e sigurt që Irani do të arrijë atë që synon. Nëse vendos tarifa në Hormuz, vendet e Gjirit mund të përshpejtojnë kërkimin e rrugëve alternative. Abu Dhabi po punon tashmë për dyfishimin, deri në vitin 2027, të kapacitetit të naftësjellësit që shmang Ngushticën e Hormuzit, ndërsa kompanitë e transportit po testojnë dërgimin e mallrave me kamion drejt porteve jashtë Gjirit. Sipas Nate Swanson, ish-drejtor për Iranin në Këshillin Amerikan të Sigurisë Kombëtare, në një analizë për Foreign Affairs, arma e tarifave ose e kontrollit mund të rezultojë më pak efektive nga sa pret Teherani. Ai vlerëson se, duke besuar se fitoi luftën, Irani mund të përfundojë duke humbur paqen./CorrieredellaSera
