Julián Casanova është një nga historianët spanjollë më të njohur të historisë bashkëkohore, veçanërisht për studimet mbi Luftën Civile, frankizmin dhe dhunën politike të shekullit XX. Pas një karriere të gjatë akademike, ai po largohet nga mësimdhënia, por jo nga debati mbi të kaluarën dhe të tashmen.
Në një intervistë për EL PAÍS, Casanova paralajmëron se bota po hyn në një periudhë ku vlerat demokratike të ndërtuara pas Luftës së Dytë Botërore po dobësohen. Ai sheh rrezik te rikthimi i nacionalizmit ekstrem dhe autoritarizmit, por edhe te një kërcënim krejt i ri: fuqia e teknologjisë për të deformuar informacionin dhe për të relativizuar të vërtetën.
A është e mundur të dallohen tiparet kryesore të shekullit XXI?
Gjëja më e dukshme është shembja e vlerave që u konsoliduan në gjysmën e dytë të shekullit XX. Pas katastrofave të Luftës së Dytë Botërore ekzistonte një besim te demokracia, liberalizmi, modernizimi dhe shpërndarja më e drejtë e pasurisë. Sot ky konsensus është dobësuar ndjeshëm.
Megjithatë, ekziston një ndryshim i rëndësishëm me fillimin e shekullit XX. Shteti është më i fortë dhe demokracitë kanë mekanizma më të mëdhenj mbrojtës. Nuk kemi të njëjtin nivel të paramilitarizmit, grupeve të armatosura apo terrorizmit politik. Kjo i bën më të vështira thyerjet institucionale që karakterizuan të kaluarën.
A po shembet rendi botëror?
Po. Fitorja e dytë e Donald Trump shënoi një çarje të rëndësishme në rendin që ishte ndërtuar pas Luftës së Dytë Botërore. Demokracia mund të rindërtohet, por problemi është se e majta nuk ekziston më si një kundërprojekt i fuqishëm shoqëror. Në fillim të shekullit XX ekzistonin alternativa të mëdha politike dhe sociale. Sot ato janë shumë më të dobëta. Kjo krijon një terren të favorshëm për populizmin dhe të djathtën ekstreme.
A ekziston rreziku i fashizmit?
Po, por fashizmi klasik ishte i lidhur ngushtë me militarizmin, dhunën dhe represionin. Trump shfaq disa tipare autoritare: përbuzje ndaj kundërshtarëve, përçmim të shoqërisë civile që nuk pajtohet me të dhe politika përjashtuese. Por demokracitë e sotme kanë mekanizma mbrojtës që nuk ekzistonin një shekull më parë. Për këtë arsye, rreziku është real, por nuk mund të thuhet se po përsëritet mekanikisht historia e viteve ’20 dhe ’30.
Pse po fiton terren e djathta ekstreme?
Një pjesë e rendit demokratik u dobësua me shkatërrimin e bazës industriale. Demokracia e artë u ndërtua mbi një klasë punëtore industriale që kishte të drejta dhe një siguri ekonomike të konsiderueshme. Kur ekonomia kaloi nga industria te shërbimet, shumë punëtorë humbën statusin dhe sigurinë.
Në Evropë jemi më të mbrojtur, por ndjenja e humbjes ekziston edhe këtu. Pastaj vijnë emigracioni, ndryshimet kulturore, çështjet e identitetit, feminizmi etj. Këto elemente bashkohen dhe prodhojnë zemërim.
Ku ka dështuar e majta?
Pas rënies së Murit të Berlinit, e majta humbi projektin e saj alternativ. Socialdemokracia nuk arriti t’u ofrojë njerëzve një përgjigje të re ndaj ndryshimeve të kapitalizmit. Kur komunizmi u shemb, u shemb edhe miti i tij. Mbeti ideja e shpërndarjes së përfitimeve të kapitalizmit dhe konsolidimit demokratik, por kjo është shumë e vështirë kur vetë sistemi politik shihet si i korruptuar ose i paaftë për të garantuar siguri sociale.
A ka rrezik që e vërteta të humbasë në epokën e Trump dhe Elon Musk?
Ky është sot rreziku më i madh. Në epokën dixhitale, informacioni mund të ndryshojë me një shpejtësi që nuk e kemi njohur më parë. Goebbels kishte nevojë që Gjermania të pushtonte vende për të përhapur propagandën. Elon Musk-ut i duhen vetëm tre minuta për të ndryshuar një algoritëm global. Kjo është shumë më e rrezikshme.
Më parë mendonim se e vërteta nuk ishte absolute, por ekzistonte një e vërtetë relative dhe mbi të mund të ndërtoheshin marrëveshje. Sot po humbasim edhe respektin për dijen. Një gjë që mësohet në klasë, mund të rrëzohet brenda pak minutash në TikTok.
Kjo është arsyeja pse universitetet, arsimi dhe leximi kritik janë kaq të rëndësishëm. Mendimi analitik kërkon të dëgjosh, të krahasosh argumentet dhe të ndryshosh qëndrim kur gjen diçka më të mirë. Pa këtë aftësi, shoqëria humbet jo vetëm aftësinë për të kuptuar historinë, por edhe mundësinë për të dalluar të vërtetën nga propaganda. /tesheshi.com/
