Pasditen e 27 nëntorit 2020, shkencëtari iranian Mohsen Fakhrizadeh po udhëtonte në periferi të Teheranit, i shoqëruar nga një autokolonë forcash sigurie. Pranë një pengese në rrugë, një mitraloz i fshehur në një kamionçinë të parkuar hapi zjarr.
Brenda automjetit nuk kishte asnjë atentator. Arma kontrollohej nga distanca. Operacioni zgjati më pak se tre minuta dhe Fakhrizadeh, një nga figurat kryesore të programit bërthamor iranian, vdiq pak më vonë në spital.
Izraeli nuk e mori zyrtarisht përsipër vrasjen, por dyshimet u përqendruan menjëherë te Mossadi. Vetë ish-drejtuesi i shërbimit sekret izraelit, Yossi Cohen, la të kuptohej më vonë se Fakhrizadeh ishte mbajtur nën vëzhgim prej vitesh.
Rasti u bë një nga shembujt më të sofistikuar të asaj që në terminologjinë juridike quhet vrasje jashtëgjyqësore. Dhe Izraeli ka një histori të gjatë të përdorimit të vrasjeve të shënjestruara si instrument të sigurisë kombëtare.
Pas masakrës së Lojërave Olimpike të Mynihut në vitin 1972, strategjia u shndërrua në një fushatë sistematike kundër anëtarëve të organizatave palestineze. Objektivat u eliminuan përmes të shtënave, bombave dhe sabotimeve të sofistikuara.
Një prej rasteve më të njohura ishte ai i Mahmoud Hamsharit, përfaqësues i Organizatës për Çlirimin e Palestinës në Paris. Agjentët izraelitë e mashtruan duke u paraqitur si gazetarë dhe më pas vendosën eksploziv në telefonin e tij.
Kur identiteti i tij u konfirmua përmes një telefonate, pajisja u aktivizua nga distanca. E njëjta logjikë u shfaq dekada më vonë në operacionin e shtatorit 2024 në Liban, kur mijëra pajisje komunikimi të përdorura nga anëtarë të Hezbollahut shpërthyen njëkohësisht.
Sulmi preku jo vetëm pjesëtarë të organizatës, por edhe civilë e diplomatë, duke e bërë atë një nga operacionet më të diskutueshme të këtij lloji. Nëse Izraeli e përsosi sabotimin, SHBA-ja e shndërroi vrasjen nga ajri në një instrument të gjerë të politikës së jashtme.
Sulmet me dronë, të zgjeruara ndjeshëm pas 11 shtatorit 2001, e zhvendosën një pjesë të “luftës kundër terrorizmit” nga terreni në qendrat e komandimit, ku objektivat identifikoheshin dhe goditeshin nga distanca.
Gjatë administratës Obama, përdorimi i dronëve u rrit ndjeshëm. Midis viteve 2004-2013, në Pakistan u kryen qindra sulme, të cilat shkaktuan edhe viktima civile. Organizatat e të drejtave të njeriut i kanë kritikuar këto operacione si ekzekutime jashtëgjyqësore dhe si shkelje të sovranitetit të shteteve.
Një pikë kthese ishte vrasja e gjeneralit iranian Qasem Soleimani pranë aeroportit të Bagdadit, më 3 janar 2020. Ai nuk ishte një personazh i fshehur në një bazë terroriste, por komandant i Forcës Quds dhe një zyrtar i lartë ushtarak i një shteti sovran.
Me atë sulm, kufiri mes një operacioni të fshehtë dhe një akti të hapur lufte u bë edhe më i hollë. Më pas, lista e objektivave u zgjerua. Izraeli eliminoi figura të larta të Hamasit dhe Hezbollahut, ndërsa sulmet ndaj Iranit prekën drejtues ushtarakë dhe shkencëtarë të programit bërthamor.
Në të njëjtën kohë, administrata Trump është përballur me akuza për vrasje jashtëgjyqësore edhe në operacionet kundër trafikut të drogës dhe emigracionit.
Kjo prirje ka ndryshuar natyrën e vetë fenomenit. Ajo që dikur zhvillohej në hije – përmes agjentëve të infiltruar, eksplozivëve të fshehur dhe atentateve të padukshme – tani po ndodh gjithnjë e më hapur.
Kur shtetet vendosin vetë se kush duhet të vdesë dhe e zbatojnë këtë vendim pa proces gjyqësor, pyetja nuk është më vetëm nëse objektivi paraqet rrezik, por se ku përfundon e drejta e shtetit për t’u mbrojtur dhe ku fillon ekzekutimi jashtë ligjit.
Pikërisht në këtë zonë gri, po zhduket gradualisht kufiri mes një vrasjeje të shënjestruar dhe një lufte të deklaruar. \tesheshi.com\
