Qeveritë evropiane po planifikojnë një zgjerim të madh të energjisë bërthamore si pjesë e përpjekjeve për të luftuar ndryshimet klimatike, por pikërisht ngrohja globale po krijon sfida të reja për funksionimin e centraleve ekzistuese dhe planet për ndërtimin e reaktorëve të rinj.
Valët e të nxehtit dhe thatësira e theksuar gjatë kësaj vere kanë ulur nivelet e lumenjve evropianë, duke kufizuar sasinë e ujit në dispozicion për ftohjen e reaktorëve. Si pasojë, disa centrale kanë ulur prodhimin ose janë detyruar të ndërpresin përkohësisht aktivitetin.
“Ndryshimi i klimës po e bën energjinë bërthamore gjithnjë e më të paparashikueshme”, tha Per Högselius, profesor i historisë së teknologjisë në Institutin Mbretëror të Teknologjisë KTH të Suedisë.
Pasojat janë ndier në disa vende. Në Bullgari, centrali i vetëm bërthamor u përball me probleme në furnizimin me ujë. Rumania u detyrua të ndërpresë funksionimin e të dy reaktorëve të saj, ndërsa Hungaria shmangu mbylljen e centralit të vetëm bërthamor, por uli prodhimin me rreth tre të katërtat. Në Francë, një numër rekord reaktorësh u detyruan të ndalonin ose të reduktonin prodhimin.
Problemi nuk lidhet vetëm me sasinë e ujit. Temperaturat e larta të lumenjve mund të detyrojnë centralet të kufizojnë aktivitetin për shkak të rregullave mjedisore që ndalojnë shkarkimin e ujit shumë të ngrohtë, për të mbrojtur ekosistemet. Në Zvicër, një reaktor u mbyll për këtë arsye në qershor.
Thatësira është vetëm një prej kërcënimeve. Zjarret, stuhitë dhe përmbytjet gjithnjë e më të shpeshta mund të përbëjnë gjithashtu rrezik për infrastrukturën bërthamore.
Megjithatë, këto zhvillime nuk kanë bërë që vendet evropiane të heqin dorë nga planet për zgjerimin e energjisë bërthamore. Një grup i madh vendesh të Bashkimit Evropian synon të rrisë prodhimin bërthamor me 50 për qind deri në mesin e shekullit, ndërsa Mbretëria e Bashkuar synon të katërfishojë kapacitetin e saj gjatë së njëjtës periudhë.
Evropa është veçanërisht e ekspozuar ndaj këtyre rreziqeve, pasi shumë prej reaktorëve të saj janë ndërtuar pranë lumenjve ose varen nga burime ujore që janë të ndjeshme ndaj thatësirës.
“Rritjet e temperaturës brenda Evropës kanë qenë ndër më të lartat në botë. Pra, Evropa do t’i shihte disa nga këto ndikime e para”, tha Brent Wanner, kreu i njësisë së sektorit të energjisë në Agjencinë Ndërkombëtare të Energjisë.
Shumë prej centraleve bërthamore evropiane janë projektuar në vitet ’70 dhe ’80, për kushte klimatike shumë të ndryshme nga ato të sotmet. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, rreth 15 për qind e reaktorëve në botë vareshin nga burimet e ujit të ëmbël në vitin 2022, ndërsa kjo përqindje pritet të rritet në 25 për qind gjatë dy dekadave të ardhshme.
Në planin afatgjatë, edhe centralet që nuk varen nga lumenjtë mund të përballen me probleme. Reaktorët pranë detit janë më pak të ekspozuar ndaj thatësirës, por përballen me rritjen e nivelit të detit, stuhitë dhe ciklonet. Në Francë, ndërkohë, këtë verë një central u përball edhe me një tjetër problem të pazakontë: grumbullimet e mëdha të meduzave bllokuan sistemet e pompimit.
Përshtatja me një klimë më të ngrohtë
Pavarësisht problemeve të shfaqura këtë verë, vendet evropiane nuk kanë hequr dorë nga ambiciet e tyre bërthamore. Në vend të kësaj, qeveritë dhe kompanitë po përpiqen të përshtatin infrastrukturën ekzistuese dhe projektet e reja me kushtet klimatike.
Gjiganti shtetëror francez EDF ka deklaruar se planifikon të investojë 4.3 miliardë euro deri në vitin 2040 për të përshtatur centralet e tij me pasojat e ndryshimeve klimatike.
Rreziqet klimatike mund të ndikojnë gjithashtu në zgjedhjen e vendeve ku do të ndërtohen reaktorët e rinj. Disponueshmëria e ujit është një nga faktorët kryesorë që përcakton vendndodhjen e një centrali bërthamor.
Për këtë arsye, ndërtimet e reja po orientohen gjithnjë e më shumë drejt zonave bregdetare, ku centralet mund të kenë akses më të qëndrueshëm në ujë për ftohje. Megjithatë, kjo nuk i eliminon rreziqet, pasi infrastruktura bregdetare mbetet e ekspozuar ndaj rritjes së nivelit të detit dhe fenomeneve ekstreme të motit./Politico
