Si vdiq “Scotty”, T. rex-i më i madh i zbuluar ndonjëherë? Rindërtimi zbulon dëmtimin e rëndë në brinjë

Mistere

Gazeta Express

07/09/2026 13:50

Tyrannosaurus rex-i më i madh i zbuluar ndonjëherë kishte pësuar një thyerje të rëndë të brinjës pak para vdekjes, sipas një analize të re të fosileve të tij.

Një rindërtim i detajuar u ka mundësuar studiuesve të shohin brenda kockës së fosilizuar dhe të analizojnë mënyrën se si organizmi i dinosaurit po përpiqej ta shëronte dëmtimin.

T. rex-i i njohur me nofkën “Scotty”, me gjatësi rreth 12.8 metra, jetonte rreth 66 milionë vjet më parë në territorin që sot është Saskatchewan i Kanadasë.

Sipas rindërtimit të propozuar nga studiuesit, grabitqari gjigant mund të jetë plagosur gjatë një përballjeje me Triceratops.

Brinja ishte thyer dhe kishte nisur të shërohej

Analiza e fosilit zbuloi një rrjet të pazakontë strukturash të mineralizuara që studiuesit i interpretojnë si gjurmë të enëve të gjakut të formuara gjatë procesit të shërimit.

Kjo tregon se Scotty nuk vdiq menjëherë pas dëmtimit.

Organizmi i tij kishte filluar ta riparonte brinjën e thyer, ndërsa gjaku i pasur me hekur kishte arritur në zonën e dëmtuar për të ndihmuar në rigjenerimin e kockës.

Megjithatë, procesi nuk u përfundua.

Scotty vdiq përpara se brinja të shërohej plotësisht.

“Është sikur të fitosh lotarinë”, tha Mauricio Barbi, profesor i fizikës në University of Regina në Saskatchewan.

“Brinja e Scotty-t përmban një rrjet të gjerë strukturash të mineralizuara të enëve të gjakut, diçka që nuk ishte vëzhguar më parë në këtë mënyrë në një fosil.”

A u godit nga një Triceratops?

Një nga skenarët e rindërtuar nga studiuesit sugjeron se Scotty mund të ketë sulmuar një Triceratops dhe më pas të jetë goditur anash nga një tjetër individ i tufës.

Briri mund të ketë depërtuar nëpër lëkurë dhe muskuj dhe të ketë thyer brinjën.

Megjithatë, ky skenar është një interpretim i dëmtimit dhe jo një ngjarje që mund të provohet drejtpërdrejt nga fosili.

Ajo që është më e qartë është se brinja kishte pësuar traumë serioze dhe se dinosaurit i kishte mbijetuar goditjes për njëfarë kohe.

Një “skanim mjekësor” i një dinosauri 66 milionë vjeçar

Ekipi nga Oak Ridge National Laboratory në Tennessee përdori teknologjinë e imazherisë me neutrone për të studiuar fosilin pa e dëmtuar.

Teknika u mundësoi studiuesve të krijojnë imazhe tredimensionale shumë të hollësishme të strukturave të fshehura brenda kockës.

Në njëfarë mënyre, procesi funksionoi si një skanim mjekësor i një pacienti që kishte jetuar 66 milionë vjet më parë.

Neutronet janë veçanërisht të ndjeshme ndaj hidrogjenit dhe mund të zbulojnë gjurmë strukturash që janë më të vështira për t’u evidentuar vetëm me rreze X.

Kjo u dha shkencëtarëve një pamje të pazakontë të proceseve biologjike që po ndodhnin në trupin e Scotty-t para vdekjes.

Fosili u ruajt në kushte të pazakonta

Mbetjet e Scotty-t u zbuluan në vitin 1991 në luginën Frenchman River të Saskatchewanit, një nga zonat më të pasura me fosile dinosaurësh në Amerikën e Veriut.

Studiuesit besojnë se pas vdekjes trupi përfundoi në një zonë kënetore me ujë të kripur.

Kushtet e tilla mund ta kenë ngadalësuar dekompozimin dhe të kenë ndihmuar në ruajtjen e strukturave jashtëzakonisht delikate brenda kockës.

Një gjigant prej rreth 13 metrash

Scotty konsiderohet një nga ekzemplarët më të mëdhenj të T. rex-it të njohur nga shkenca.

Ai ishte rreth 12.8 metra i gjatë dhe kishte një ndërtim jashtëzakonisht të fuqishëm.

Studime të mëparshme kanë tentuar të vlerësojnë peshën maksimale që individë të tillë mund të arrinin, megjithëse shifrat ndryshojnë ndjeshëm në varësi të metodës së përdorur.

Scott Persons, studiues që ka analizuar më parë fosilet e Scotty-t, e ka përshkruar atë si “mbretin e mbretërve”.

“Ka ndryshime të mëdha në përmasat e Tyrannosaurus-it. Disa individë ishin më të hollë, ndërsa të tjerë shumë më të fuqishëm. Scotty përfaqëson në mënyrë të përsosur tipin robust”, tha ai.

Jo vetëm më i madhi, por edhe ndër më të moshuarit

Përmasat nuk janë i vetmi element që e bëjnë Scotty-n të veçantë.

Analizat tregojnë se ai ishte rreth 30 vjeç kur vdiq, një moshë shumë e madhe për një Tyrannosaurus rex.

Kjo do të thotë se gjatë jetës së tij kishte mbijetuar për dekada në një mjedis ku përplasjet me prenë dhe dinosaurët e tjerë mund të shkaktonin lëndime serioze.

Edhe skeleti i tij përmban shenja të ndryshme dëmtimesh të pësuara gjatë jetës.

Nofka “Scotty” lindi pasi ekipi që zbuloi fosilin festoi gjetjen me një shishe whisky skocez.

Sa shpejt ecte një T. rex?

Studime të tjera janë përpjekur të rindërtojnë mënyrën se si lëviznin këta grabitqarë.

Një analizë e një ekzemplari tjetër, të quajtur “Trix”, sugjeroi se shpejtësia e zakonshme e ecjes mund të ketë qenë rreth 4.6 kilometra në orë.

Studiuesit analizuan gjatësinë e hapave dhe mënyrën se si bishti do të lëvizte gjatë ecjes.

Kjo shpejtësi është e krahasueshme me ecjen normale të njerëzve dhe disa kafshëve të mëdha.

Por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se një njeri mund t’i shpëtonte një T. rex-i gjatë vrapimit, pasi shpejtësia e ecjes nuk është e njëjtë me shpejtësinë maksimale që kafsha mund të arrinte.

Misteri i krahëve të vegjël

Edhe krahët jashtëzakonisht të shkurtër të T. rex-it vazhdojnë të jenë objekt debati mes paleontologëve.

Një teori sugjeron se gjymtyrët e përparme mund të jenë zvogëluar gjatë evolucionit për të reduktuar rrezikun që të kafshoheshin nga T. rex të tjerë gjatë ushqyerjes së përbashkët mbi një kufomë.

Hipoteza të tjera sugjerojnë se krahët mund të kenë pasur rol gjatë çiftëzimit ose mund ta kenë ndihmuar kafshën në disa lëvizje, për shembull gjatë ngritjes nga toka.

Asnjë prej këtyre shpjegimeve nuk konsiderohet përfundimtar.

Zbulimi i ri në brinjën e Scotty-t, megjithatë, ofron një lloj tjetër informacioni: jo vetëm se si dukej ky grabitqar gjigant, por edhe mënyrën se si trupi i tij reagonte ndaj traumave dhe përpiqej të shërohej.

Dhe pikërisht kjo e bën fosilin një dritare të rrallë në ditët e fundit të jetës së një prej grabitqarëve më të fuqishëm që kanë ecur ndonjëherë mbi Tokë. /GazetaExpress/