Ekonomia amerikane dhe tregjet e saj financiare ndodhen në një garë brezash, pasojat e së cilës shkojnë shumë përtej perspektivës së prosperitetit të ardhshëm dhe stabilitetit financiar.
Në njërën anë janë Inteligjenca Artificiale dhe teknologjitë e lidhura me të, të cilat kanë potencial të jashtëzakonshëm për të nxitur produktivitetin dhe fitimet; në anën tjetër qëndrojnë pasojat e padëshiruara që mund të sjellin këto zhvillime.
Shumica prej nesh kemi nevojë që IA të çlirojë këtë potencial të madh për produktivitet dhe të ardhura, veçanërisht në një kohë kur ekonomia mbart probleme të rënda të trashëguara. Por, ndonëse deri tani kjo garë ka ecur në mënyrë të pazakontë të qetë, ka gjasa të bëhet shumë më e paqëndrueshme.
Edhe unë jam ndër ata që janë vërtet entuziastë për atë që po ndodh me revolucionin e IA-së dhe për ndërveprimin e mundshëm të saj me përparime po aq premtuese në shkencat e jetës, robotikë dhe, në një fazë të mëvonshme, informatikë kuantike.
Duke përmirësuar një nga inputet kryesore të pothuajse çdo veprimtarie — inteligjencën — potenciali ekonomik i IA-së është i jashtëzakonshëm. Siç e përshkroi kryetari i Rezervës Federale të SHBA-së, Kevin Warsh, në fjalimin e tij në Jackson Hole muajin e kaluar, ajo mund të shndërrohet në një “faktor të ri prodhimi”.
James Manyika i Google ka shkuar edhe më tej në bisedat që kam pasur dhe në ndërhyrje të tjera publike. IA nuk është thjesht një “teknologji me përdorim të përgjithshëm”, si energjia elektrike, që mund të përmirësojë mënyrën se si bëjmë sot gjërat. Me vetëpërmirësimin rekursiv dhe përparime të tjera, ajo po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një “makinë shpikjesh për shpikje”, e aftë të na mundësojë të bëjmë gjëra edhe më të avancuara.
Këto pritshmëri kanë forcuar parashikimet për fitime shumë më të larta të korporatave, duke i çuar indekset e bursave në nivele historike dhe duke orientuar sasi të mëdha kapitali drejt sektorit të teknologjisë, përmes aksioneve dhe obligacioneve.
Askund kjo dinamikë nuk duket më qartë sesa te rezultatet e Nvidia muajin e kaluar. Zgjerimi mbresëlënës i të ardhurave vazhdon të justifikojë përmasat e investimeve kapitale në këtë sektor. I njëjti fenomen shihet edhe te përgatitjet e Anthropic për ofertën publike fillestare, ku, ashtu si te SpaceX, tregu potencial që synon kompania është jashtëzakonisht i madh.
Megjithatë, entuziazmi im shoqërohet edhe me shqetësime. Ato lidhen më pak me rreziqet afatgjata të ngjarjeve tronditëse apo të “zhdukjes” — ndonëse kjo është padyshim e rëndësishme — dhe më shumë me pasojat e menjëhershme të padëshiruara të IA-së dhe dëmet anësore që mund të shkaktojë.
Frika ndaj këtyre efekteve ka nisur tashmë të depërtojë në debatin politik e shoqëror dhe mund të ndikojë ndjeshëm në shpejtësinë, si edhe në thellësinë e adoptimit të teknologjisë.
Këto zhvillime sjellin rrezikun që investimet në IA të zhvendosin burime nga sektorë të tjerë, sidomos në afat të shkurtër, për shkak të mospërputhjes mes kostove të menjëhershme dhe përfitimeve që priten më vonë.
Në perspektivë, Inteligjenca Artificiale mund të ndihmojë në zgjidhjen e shumë problemeve të sotme, nga rritja e dobët ekonomike dhe borxhi i lartë, te ndryshimet klimatike dhe pabarazia ekstreme. Megjithatë, në fazën aktuale, zhvillimi dhe përhapja e saj po përballen me vështirësi që, nëse nuk menaxhohen me kujdes, mund t’i bëjnë këto sfida edhe më të rënda.
Mjafton të shohim se çfarë po ndodh në tregjet e obligacioneve qeveritare dhe të korporatave. Në një botë ku financimi i deficitit dhe huamarrja tradicionale e kompanive tashmë thithin një pjesë të madhe të fondeve të disponueshme, rritja e fortë e kërkesës për kredi nga kompanitë e mëdha të teknologjisë ka kontribuar në shtrenjtimin e huamarrjes, përfshirë kreditë hipotekare.
Kjo është veçanërisht e dukshme tani, kur disa prej blerësve të mëdhenj tradicionalë të titujve amerikanë duken më pak të gatshëm të vazhdojnë me të njëjtin ritëm, për shkak të konsideratave të brendshme në rastin e Japonisë dhe vendeve të Gjirit, si dhe faktorëve gjeopolitikë për Kinën dhe Kanadanë.
Për më tepër, në disa zona të Shteteve të Bashkuara, kërkesa shtesë për energji ka kontribuar në çmime më të larta të elektricitetit. Kjo e rëndon më tej krizën shumëvjeçare të përballueshmërisë, e cila godet më fort familjet me të ardhura të ulëta.
Përparimi i IA-së dhe nevoja për të menaxhuar pasojat e saj të menjëhershme nuk përbëjnë të vetmen sfidë. Një tjetër lidhet me hendekun mes zhvillimit shumë të shpejtë të teknologjisë dhe ritmit të pabarabartë me të cilin ajo po përhapet në ekonomi.
Një studim veçanërisht i vlefshëm dhe gjithëpërfshirës i Google tregon se, ndonëse përhapja e IA-së ka qenë shumë e gjerë, përdorimi i saj mbetet relativisht sipërfaqësor. Për sa kohë teknologjia nuk është integruar thellë në proceset e punës, një pjesë e madhe e potencialit të saj për produktivitet mbetet ende e pashfrytëzuar.
E gjithë kjo sugjeron se trajektorja e IA-së — e cila përfshin përparimet shkencore, adoptimin në ekonomi dhe zbutjen e rreziqeve — ka gjasa të bëhet më sfiduese. Për këtë arsye, drejtuesit e revolucionit teknologjik po kërkojnë nga politikëbërësit një rol më të madh për të lehtësuar përhapjen dhe për të kufizuar dëmet anësore.
Në këto kushte, ndërhyrje të tilla do të kërkonin një bashkëpunim më fleksibël mes sektorit publik dhe atij privat. Për shembull, Demis Hassabis, themeluesi i Google DeepMind, propozoi së fundmi krijimin e një strukture të ngjashme me Autoritetin Rregullator të Industrisë Financiare, ku një organ privat do të ushtronte kompetenca rregullatore të deleguara nga shteti, në bashkëpunim me institucionet qeveritare.
Deri tani, sigurimi i fondeve për zhvillimin e IA-së — një fushë ku tregjet amerikane të kapitalit kanë një avantazh të madh — ka ecur pa vështirësi të mëdha. Investitorët në aksione kanë përfituar nga pritshmëritë në rritje se kjo teknologji do të sjellë përfitime të gjera për ekonominë në vitet e ardhshme.
Por kjo rrugë pritet të bëhet më e vështirë, sidomos tani që të dyja partitë kryesore politike në SHBA po e shtyjnë debatin gjithnjë e më shumë drejt retorikës populiste. Në të njëjtën kohë, numri i ekonomistëve dhe studiuesve të sjelljes që analizojnë ndikimet e IA-së dhe tensionet që ajo po krijon mbetet ende i kufizuar, krahasuar me rëndësinë e çështjeve që janë në lojë.
Periudha kur sigurimi i financimit ka qenë relativisht i lehtë dhe fitimet në tregje janë arritur pa shumë pengesa, mund t’i lërë së shpejti vendin një faze më të vështirë, me presione që vijnë nga disa drejtime njëherësh.
Lundrimi në këtë terren të vështirë do të kërkojë shumë më tepër fleksibilitet dhe bashkëpunim ndërmjet qeverive e kompanive teknologjike, si brenda vendeve, ashtu edhe në nivel ndërkombëtar.
IA ka fuqinë të zgjidhë disa nga sfidat tona më të mëdha ekonomike dhe të çlirojë nivele zhvillimi që deri pak kohë më parë dukeshin të paimagjinueshme. Por, nëse menaxhohet keq, kostoja mund të jetë e rëndë.
/Mohamed A. El-Erian – Project Syndicate
