Shkencëtari: Fëmijët duhet të mësojnë të përdorin më shumë shqisën e nuhatjes

Keshilla Mjekësore

Gazeta Express

08/09/2026 16:24

Fëmijët duhet të edukohen më shumë për përdorimin e shqisës së nuhatjes, pasi një njohje më e mirë e aromave mund të ndikojë pozitivisht në mirëqenie dhe në mënyrën se si e kuptojmë botën përreth nesh.

Kështu vlerëson Dr Will Tullett, historian i njohur i aromave në Universitetin e Yorkut, i cili argumenton se nuhatja është një shqisë që shpesh nuk zhvillohet apo ushtrohet sa duhet.

Sipas tij, ndotja mund të ndikojë negativisht në aftësinë tonë për të dalluar aromat, ndërsa shumë produkte moderne, nga margarinat te ambientet e makinave e deri te shtëpitë tona, shpesh humbasin aromën e tyre natyrore dhe më pas pajisen me aroma sintetike.

Aromat sintetike mund të ndikojnë në mënyrën si dallojmë erërat

Tullett thotë se ende mbetet e hapur pyetja se çfarë efekti mund të ketë ekspozimi i vazhdueshëm ndaj aromave sintetike në aftësinë tonë për të dalluar nuanca të ndryshme të nuhatjes.

Për këtë arsye, ai mendon se edukimi për nuhatjen duhet të fillojë që në shkollë.

“Do të doja një botë ku në shkollën fillore dhe të mesme njerëzit të mësoheshin të përdornin hundën e tyre”, ka thënë ai, duke shtuar se një trajnim i tillë mund të bëhet edhe në shtëpi.

Sipas tij, një nga mënyrat më të thjeshta është ekspozimi ndaj sa më shumë aromave të ndryshme.

“Sa më shumë që nuhasim, aq më shumë e zgjerojmë fjalorin me të cilin mund t’i përshkruajmë gjërat”, thotë Tullett.

Ai e krahason këtë me mënyrën se si somelierët trajnohen për të dalluar aroma të ndryshme, duke vizituar tregje, duke nuhatur produkte të shumta dhe duke ndërtuar një gamë të gjerë pikash reference.

Nuhatja mund të na ndihmojë të kuptojmë edhe veten

Sipas Tullett, të menduarit rreth aromave mund të na ndihmojë të kuptojmë pse disa erëra na duken të këndshme, të sigurta apo nostalgjike, ndërsa të tjera na shqetësojnë.

Nuhatja mund të luajë rol edhe në përditshmëri, për shembull në vlerësimin e freskisë së ushqimit.

Ai përmend faktin se aroma e një produkti mund të jetë një nga sinjalet që ndihmon për të kuptuar nëse ushqimi është ende i freskët, krahas udhëzimeve të sigurisë dhe datave të përdorimit.

Humbja e nuhatjes mund të ndikojë në mirëqenie

Studime të ndryshme kanë treguar se shqisa e nuhatjes dhe aftësia për të shijuar aromat lidhen ngushtë me mirëqenien emocionale.

Sipas Tullett, personat që humbin pjesërisht ose plotësisht nuhatjen mund të përjetojnë edhe pasoja psikologjike, përfshirë ankthin apo depresionin.

Megjithatë, ai nuk pajtohet plotësisht me idenë se njerëzit nuk e vlerësojnë nuhatjen.

Ai thotë se, kur pyeten, shumë persona kujtojnë menjëherë aroma të caktuara që lidhen me kujtime të forta personale.

“Njerëzit duan të flasin për rolin që aroma ka pasur në jetën e tyre. Ata e dinë se nuhatja është e rëndësishme, por shpesh nuk u jepet mundësia apo fjalori i duhur për të folur për të”, shpjegon ai.

“E kaluara nuk kishte më shumë erë, thjesht kishte erë ndryshe”

Në librin e tij “Sniff: A History of Smells”, Tullett sfidon edhe idenë se e kaluara ishte domosdoshmërisht një vend më i papastër dhe me më shumë erë të keqe.

“E kaluara nuk kishte as më shumë dhe as më pak erë se e tashmja. Thjesht kishte erë ndryshe”, thotë ai.

Sipas tij, ky dallim është i rëndësishëm sepse aroma shpesh përdoret për të krijuar ndarje mes njerëzve.

Ai përmend raste kur aroma e ushqimeve apo e mënyrës së jetesës përdoret për të paragjykuar grupe të caktuara shoqërore apo etnike.

Për këtë arsye, Tullett argumenton se njerëzit duhet të jenë më të vetëdijshëm për mënyrën se si i gjykojnë aromat dhe më të hapur ndaj preferencave të të tjerëve.

Aromat e shekullit XXI mund të jenë krejt ndryshe

Sipas Tullett, aroma të caktuara lidhen shumë ngushtë me periudha të caktuara historike, vende apo ngjarje.

Ai sugjeron se Britania e shekullit XXI mund të mbahet mend për aroma si dezinfektuesi i duarve, zjarret në natyrë dhe ndotja e ujit.

Një shembull është aroma e drurit që digjet.

Për shumë njerëz ajo sot sjell ndjesi nostalgjie dhe ngrohtësie, por Tullett mendon se me shtimin e zjarreve dhe ndryshimeve klimatike, në të ardhmen ajo mund të lidhet gjithnjë e më shumë me frikën dhe rrezikun.

Mesazhi i tij është se nuhatja nuk është thjesht një shqisë dytësore, por një mënyrë e rëndësishme për të kuptuar mjedisin, kujtimet, kulturën dhe vetveten. /GazetaExpress/