PISA 2025/ Alarm për arsimin shqiptar: 4 në 10 nxënës shqiptarë nuk arrijnë nivelin bazë në shkencë

Shqipëria vijon të mbetet ndjeshëm nën mesataren e vendeve të OECD-së në shkencë, matematikë dhe lexim në PISA 2025, ndërsa të dhënat shoqërohen edhe me një paralajmërim metodologjik për mënyrën e përzgjedhjes së kampionit.

Rezultatet e publikuara sot nga OECD tregojnë se nxënësit 15-vjeçarë shqiptarë kanë marrë mesatarisht 435 pikë në shkencë, kundrejt 482 pikëve të mesatares së OECD-së. Në matematikë, Shqipëria ka marrë 433 pikë, ndërsa mesatarja e OECD-së është 463 pikë.

Situata paraqitet edhe më problematike në lexim, ku nxënësit shqiptarë kanë marrë mesatarisht 408 pikë, 53 pikë më pak se mesatarja e OECD-së prej 461 pikësh.

Alarm në shkenca

Një tjetër tregues shqetësues është përqindja e nxënësve me performancë të ulët në shkencë. Në Shqipëri, 38.5% e nxënësve konsiderohen me performancë të ulët, ndërsa mesatarja e OECD-së është 25.7%.

Në krahun tjetër, vetëm 0.6% e nxënësve shqiptarë arrijnë nivelet më të larta të performancës në shkencë, krahasuar me 7.2% në vendet e OECD-së.

Kjo tregon një hendek të fortë jo vetëm në nivelin mesatar të nxënësve, por edhe në numrin e të rinjve që arrijnë nivelet më të avancuara të kompetencave shkencore.

Shqipëria me kufizime në kampion

Por rezultatet shqiptare vijnë me një rezervë të rëndësishme metodologjike.

Sipas dokumentit teknik të PISA 2025, gjatë mbledhjes së të dhënave në Shqipëri shkollat me më pak se 21 nxënës të përshtatshëm për PISA nuk u kontaktuan për të zhvilluar testimin.

Kjo krijoi një boshllëk në mbulimin e kampionit. Dokumenti vlerëson se shkollat që nuk morën pjesë mund të jenë të përqendruara në mënyrë disproporcionale në zona rurale dhe socio-ekonomikisht të pafavorizuara, me popullsi që historikisht ka pasur rezultate më të ulëta akademike.

Për këtë arsye, OECD thekson se raportimi i rezultateve të Shqipërisë është i kufizuar dhe se të dhënat duhet të interpretohen me kujdes, pasi një ose më shumë standarde të kampionimit të PISA-s nuk janë përmbushur.

Në analizën e potencialit të paragjykimit, dokumenti teknik përcakton një kufi të poshtëm të mundshëm prej 428 pikësh për mesataren në shkencë, ndërsa edhe në një skenar negativ të fortë ndikimi i paragjykimit vlerësohet se nuk ka gjasa të kalojë 7.5% të një devijimi standard.

Më shumë se 5,900 nxënës morën pjesë

Në PISA 2025, në Shqipëri morën pjesë 5,959 nxënës në 160 shkolla, duke përfaqësuar rreth 22,800 15-vjeçarë.

Në nivel ndërkombëtar, vlerësimi përfshiu më shumë se 760 mijë nxënës në 91 vende dhe ekonomi. PISA 2025 u fokusua kryesisht te shkenca, ndërsa matematika dhe leximi ishin fusha dytësore.

Rezultatet japin një panoramë të qartë të sfidave me të cilat përballet sistemi arsimor shqiptar: hendek i madh me mesataren e OECD-së, përqindje e lartë e nxënësve me performancë të ulët dhe shumë pak nxënës në nivelet më të avancuara të shkencës.

Megjithatë, për Shqipërinë, këto të dhëna duhet të lexohen së bashku me kufizimet e kampionit të evidentuara nga vetë OECD.