Kush po voton për Alternativën për Gjermaninë, partinë e ekstremit të djathtë?

Laura Pitel në Berlin dhe Alan Smith në Londër - FT/

Alternativa për Gjermaninë (AfD), partia e ekstremit të djathtë, shënoi një rezultat rekord prej 44% në zgjedhjet rajonale të së dielës në Saksoni-Anhalt, rezultati më i mirë i saj deri më tani.

Suksesi i saj ka edhe shpjegime lokale. Ky land me 2.1 milionë banorë, që dikur ishte pjesë e Gjermanisë Lindore komuniste, është më i vjetër, më rural dhe më pak i pasur se mesatarja e ekonomisë më të madhe të BE-së, një vend me 83 milionë banorë.

Por ky rezultat është edhe pjesë e një tendence shumë më të gjerë. AfD-ja, që kundërshton emigracionin dhe mban qëndrime pro-Rusisë, u ngjit në vendin e dytë në zgjedhjet kombëtare të vitit të kaluar. Tani ajo kryeson sondazhet kombëtare, pasi ka kaluar në avantazh ndaj CDU-së, partisë së kancelarit Friedrich Merz.

“Ajo që ndodhi në Saksoni-Anhalt është shumë e ngjashme me atë që po ndodh në të gjithë Gjermaninë, vetëm se në përmasa shumë më të mëdha”, tha Reto Mitteregger, politolog në Universitetin Humboldt të Berlinit.

Mosha, gjinia dhe ndarja Lindje-Perëndim

Megjithëse AfD-ja ka fituar terren edhe në Gjermaninë Perëndimore, ish-Gjermania Lindore mbetet bastioni i saj.

Kjo mund të shpjegohet pjesërisht nga një sërë faktorësh socio-ekonomikë.

Landet lindore kanë nivele më të ulëta të të ardhurave dhe pasurisë mesatare. Ato përjetuan një eksod të madh të popullsisë në vitet 1990 dhe sot përballen me tkurrjen e popullsisë dhe mungesën e fuqisë punëtore. Burrat në moshë pune, një grup që ka më shumë gjasa të votojë për AfD-në, janë më të shumtë se gratë në moshë pune, të cilat kanë më shumë gjasa të largohen nga rajoni për të gjetur punë diku tjetër.

Shumë njerëz në këtë rajon ndiejnë simpati për Rusinë, çka i vë në kundërshtim me qëndrimin pro-Ukrainës të Merz-it dhe i afron me AfD-në miqësore ndaj Moskës.

Një tjetër faktor i rëndësishëm është se partitë tradicionale të qendrës kanë rrënjë më të dobëta në landet lindore, ku nuk pati zgjedhje të lira për katër dekada, deri në rënien e Murit të Berlinit në vitin 1989.

“Integrimi i partive [të konsoliduara] në shoqërinë e Gjermanisë Lindore ka qenë gjithmonë shumë më i dobët”, tha Lukas Haffert, profesor i politikës krahasuese në Universitetin e Bremenit. “Në Perëndim ende ke plot njerëz që votojnë ashtu siç kanë votuar gjithmonë.”

Në të gjithë Gjermaninë, dy të tretat e personave mbi 70 vjeç votuan për CDU-në e qendrës së djathtë ose SPD-në e qendrës së majtë në zgjedhjet e Bundestagut të vitit të kaluar. Kjo krahasohet me vetëm 24% të votuesve të moshës 18 deri në 24 vjeç.

AfD-ja ka pasur rezultatet më të mira, si në nivel rajonal, ashtu edhe në atë kombëtar, te votuesit në moshë pune, nga 35 deri në 59 vjeç.

Rezistenca e votuesve më të moshuar ndaj ekstremit të djathtë e bën Haffert-in skeptik për objektivin e vendosur këtë javë nga bashkëdrejtuesja e AfD-së, Alice Weidel. Ajo tha se synon që partia të fitojë 40% të votave kombëtare në zgjedhjet e ardhshme, në vitin 2029.

“Nuk mendoj se është e mundur, sepse ende kemi mjaft ‘boomers’ në Perëndim”, tha ai. Por kur ata të vdesin, “kjo është një pengesë që do të zhduket”.

Mobilizimi i atyre që nuk votojnë

AfD-ja dhe kandidati i saj kryesor, Ulrich Siegmund, një ish-shitës aromatizuesish për ambiente, tërheqës për kamerat, ia dolën të mobilizonin në masë njerëzit që kishin qëndruar në shtëpi në zgjedhjet e mëparshme. Sipas vlerësimeve, partia fitoi 170 000 vota neto nga ish-mosvotuesit, rreth 30% e 576 000 votave që mori gjithsej. Shumica e tyre vinin nga zonat rurale ose qytetet e vogla.

I njëjti model u pa edhe në zgjedhjet federale të vitit të kaluar, megjithëse në një shkallë më të vogël: shumica e mbështetësve të rinj të AfD-së kishin qenë më parë mosvotues, të ndjekur nga ish-votues të zhgënjyer të CDU-së.

Në Saksoni-Anhalt, AfD-ja u favorizua edhe nga mungesa e një drejtuesi aktual të njohur dhe popullor. Mecklenburg-Vorpommerni, ku votohet me 20 shtator, paraqet një situatë tjetër: sondazhet e nxjerrin AfD-në të parën, por pritet që socialdemokratët e qendrës së majtë të kryeministres së landit, Manuela Schwesig, të marrin mjaftueshëm vota për të krijuar një koalicion.

Shfrytëzimi i frikës nga emigracioni

AfD-ja u themelua fillimisht në vitin 2013 si reagim ndaj paketës së shpëtimit financiar për Greqinë gjatë krizës së eurozonës, por më vonë e ndryshoi fokusin dhe e bëri emigracionin çështjen e saj kryesore. Partia shfrytëzoi shqetësimin e krijuar nga vendimi i Angela Merkelit në vitin 2015 për t'u hapur dyert rreth 1 milion azilkërkuesve, shumica e të cilëve vinin nga Lindja e Mesme.

Ndjenja e frikës dhe pasigurisë lidhur me emigracionin, e shtuar nga një sërë sulmesh islamiste në vitet e fundit, ishte një temë e përsëritur gjatë fushatës në Saksoni-Anhalt.

Melissa Wölfel, 28 vjeçe, nga qyteti i vogël Bad Kösen, tha se ajo dhe familja e saj dëshironin ditët kur njerëzit “nuk kishin frikë t’i linin fëmijët të dilnin vetëm jashtë”. Sipas statistikave të policisë, numri i krimeve të regjistruara në zonën përreth qytetit turistik ka rënë me 25% gjatë dekadës së fundit.

Në Saksoni-Anhalt, rreth 8% e banorëve janë shtetas të huaj, afërsisht gjysma e nivelit kombëtar.

Mitteregger, politologu i Universitetit Humboldt, tha se ekziston një “paradoks që e shohim në të gjithë Europën: njerëzit votojnë për të djathtën ekstreme në vende ku nuk ka shumë emigracion”.

Ai tha: “Njerëzit bëhen më pro-emigracionit kur ndërveprojnë me emigrantët, për shembull, kur fëmijët e tyre kanë shokë të lindur jashtë vendit.”

Pesimizmi në industri

AfD-ja po fiton mbështetje jo vetëm në zonat e varfra dhe të lëna pas dore, por edhe në qendrat industriale të Gjermanisë, veçanërisht në rajonet ku është përqendruar industria automobilistike. Atje prodhuesit po përballen me presionin e konkurrencës kineze, kalimin te automjetet elektrike, çmimet e larta të energjisë dhe tarifat amerikane.

Daniel Posch, ekonomist në Bertelsmann Stiftung, një institut kërkimor, tha se votuesit në zonat prodhuese “presin një humbje të statusit ose një humbje ekonomike, ose të dyja”. Ai tha: “Nuk është e nevojshme të ketë një rënie reale; mjafton perceptimi ose frika prej saj.”

Posch tha se kjo prirje është veçanërisht e fortë në zonat me industri që konsumojnë shumë energji, ku punëtorët ndiejnë “humbje statusi dhe stigmatizim, sepse puna që bëjnë nuk konsiderohet më e rëndësishme”.

Kjo prirje është veçanërisht e dukshme në ish-Gjermaninë Lindore, e cila ka më pak kompani të mëdha dhe produktivitet më të ulët. Por ajo po shfaqet edhe në qendra të fuqishme industriale të jugut, si Baden-Württemberg, shtëpia e Mercedes-Benz dhe Porsche, ku AfD-ja dyfishoi përqindjen e votave në zgjedhjet e landit në mars, duke arritur në 19%.

Ndarja mes zonave rurale dhe urbane

Në të gjithë Gjermaninë, AfD-ja ka rezultate më të mira në zonat rurale dhe qytetet e vogla sesa në qytetet e mëdha. Në Saksoni-Anhalt, kjo ndarje ishte edhe më e theksuar.

“Ndarja mes zonave urbane dhe rurale është përgjithësisht shumë më e madhe në lindje sesa në perëndim”, tha Haffert, profesori i Universitetit të Bremenit. Në zgjedhjet e së dielës, tha ai, “rritja e jashtëzakonshme e pjesëmarrjes në votime ndodhi kryesisht në zonat rurale”.

Haffert, ekspert i pabarazive mes zonave urbane dhe rurale, e konsideron rënien e popullsisë një nga faktorët më karakteristikë të rajonit. Saksoni-Anhalt ka humbur rreth një të katërtën e popullsisë së tij që nga viti 1990.

Ai tha se votuesit mund të mos e identifikojnë domosdoshmërisht shpopullimin si burim të pakënaqësisë së tyre, por “ai shpjegon pse janë të zemëruar: dyqanet mbyllen, vendet degradohen”.

Sipas tij, ndarja mes zonave urbane dhe rurale është më pak e theksuar në perëndim, ku vendbanimet më të vogla priren të kenë “një bazë ekonomike dhe demografike shumë më të qëndrueshme”. Ato mund të jenë shtëpia e një prej kompanive të Mittelstand, që prodhojnë makineri dhe mjete industriale të eksportuara në të gjithë botën.

Haffert pranoi se shumë prej këtyre bizneseve tani po përballen gjithashtu me vështirësi, dhe se Perëndimi po e arrin Lindjen për sa i përket mbështetjes ndaj AfD-së.

“Do të ishte e arsyeshme të thuhej se rritja e ankthit për shkak të goditjes nga konkurrenca kineze, automatizimit, inteligjencës artificiale dhe të ardhmes së modelit ekonomik gjerman mund të shpjegojë pjesërisht pse AfD-ja tani po shënon rezultate të mira edhe në Perëndim.” / FT – Syri.net