Ishte një mbrëmje të shtune, në fillim të dhjetorit, dhe restoranti në Beograd ishte mbushur plot. Në katin e sipërm po zhvillohej një festë ditëlindjeje për fëmijë, ndërsa kamerierët në katin përdhes nxitonin nga një tavolinë në tjetrën.
Askush nuk i kushtoi shumë vëmendje 16-vjeçarit me kapuç, i cili qëndronte te banaku mes klientëve që prisnin të uleshin. Kjo, derisa ai iu afrua një tavoline ku ishin ulur dy burra, nxori një armë nga xhinset dhe filloi të qëllonte.
Nëntë plumba. Pesë goditën një burrë të identifikuar me inicialet N.K.; katër të tjerë përfunduan në mobiliet e restorantit. Sulmuesi u largua me vrap dhe N.K. mbijetoi.
Burri që ishte me të, Nenad Alajbegoviç, u largua i padëmtuar. Udhëheqësi i një fraksioni të huliganëve të futbollit, Alajbegoviçi ishte objektivi i vërtetë. 16-vjeçari kishte qëlluar personin e gabuar.
Sipas raporteve të policisë të siguruara nga BIRN, të cilat e identifikojnë autorin me inicialet B.R., ai ishte paguar 5,000 euro. Ai u arratis në Bosnjë dhe Hercegovinë, qëndroi i fshehur për gjashtë javë, por u arrestua kur u kthye në Beograd. Policia i gjeti një telefon të enkriptuar; mesazhet zbuluan se atij i ishte caktuar një tjetër vrasje, këtë herë për 150,000 euro.
Djali tha se nuk e dinte se kush e kishte punësuar, përveç pseudonimeve që përdornin në mesazhet e enkriptuara.
Të varfër, naivë dhe lehtësisht të braktisshëm, të rinjtë si ai po kërkohen gjithnjë e më shumë si ekzekutorë me pagesë nga grupet e krimit të organizuar në Serbi dhe Mal të Zi, sipas rasteve të vrasjeve të lidhura me bandat, të shqyrtuara nga BIRN.
Për B.R., një burim policor në Serbi tha: “Dyshoj se do ta kishin paguar ndonjëherë 150,000 euro. Ai ishte punësuar si vrasës me pagesë, jo si vrasës profesionist.”
“Shumë të rinj zhduken pa lënë gjurmë pas kryerjes së këtyre detyrave”, tha burimi për BIRN, në kushte anonimiteti.
“Ndonjëherë zbulojmë se janë vrarë, sepse klaneve u kushton më pak t’i eliminojnë sesa t’i paguajnë. Ose vetë klani thjesht i jep policisë informacion se ku ndodhen autorët e një atentati, në mënyrë që ata të arrestohen dhe çështja të konsiderohet e zgjidhur, ndërsa gjurmët që çojnë te personat që e kanë urdhëruar vrasjen ftohen dhe humbasin.”
Fenomeni tashmë është edhe në vëmendjen e agjencisë së politikave të Bashkimit Evropian, Europol.
“Grupet e krimit të organizuar po përpiqen gjithnjë e më shumë të krijojnë distancë midis atyre që urdhërojnë dhunën dhe atyre që e kryejnë atë”, tha një zëdhënës i Europol-it.
“Autorët e rinj shpesh rekrutohen sepse mund të mos kenë asnjë lidhje të konsoliduar me organizatën kriminale dhe, në disa raste, mund të mos kenë asnjë precedent penal. Zakonisht u caktohet një detyrë e vetme, gjë që e bën më të vështirë lidhjen e tyre me organizatorët dhe më të lehtë zëvendësimin e tyre nëse arrestohen.”
Vegla në një luftë droge
Më 1 tetor të vitit të kaluar, dy muaj para të shtënave në restorant, një shpërthim përfshiu një apartament në qendër të Beogradit, duke hedhur copa betoni, mobiliesh dhe xhami në të gjithë rrugën.
Mes rrënojave të apartamentit në katin e tretë, policia gjeti trupin e një të riu.
Më vonë ai u identifikua si 21-vjeçari Martin Sipkovski, shtetas i Maqedonisë së Veriut, student, model dhe ish-lojtar hendbolli i klubit Vardar të Shkupit.
Sipkovski ndodhej në arrest shtëpie në Shkup, ndërsa gjykohej për përfshirje në një tentativë vrasjeje. Një javë para shpërthimit, ai u largua nga vendi dhe hyri ilegalisht në Serbi.
Shpërthimi u shkaktua nga rreth 1.5 kilogramë PETN, një prej eksplozivëve më të fuqishëm që ekzistojnë. Ekspertët thonë se 100 gramë janë të mjaftueshme për të shkatërruar një makinë.
Policia thotë se Sipkovskit i ishin dhënë eksplozivët një ditë më parë, me qëllim vrasjen e 23-vjeçarit Tadija Pantiç, një drejtues i grupit të huliganëve të Partizanit, i cili kishte lidhje me një fraksion të grupit të fuqishëm kriminal malazez Kavac.
Që nga viti 2015, dhjetëra persona janë vrarë në një luftë mes klaneve Kavac dhe Skaljari, të cilat i kanë rrënjët në dy lagje të qytetit bregdetar malazez të Kotorrit.
Përplasja e tyre shpërtheu pasi 200 kilogramë kokainë u zhdukën nga një apartament në qytetin spanjoll të Valencias. Dhuna u përhap shpejt në mbarë botën, duke shkaktuar viktima në Mal të Zi, Serbi, Turqi, Austri, Greqi, Spanjë dhe vende të tjera.
Policia beson se Sipkovski i aktivizoi eksplozivët aksidentalisht. Babai i tij tha se ai ishte viktimë e “rrethanave dhe manipulimit”.
“Ai shkoi në Beograd – i frikësuar, i hutuar dhe, siç besojmë ne, i mashtruar dhe i shfrytëzuar nga njerëz që abuzuan me besimin dhe frikën e tij”, shkroi Dejan Sipkovski në Facebook. “Martini nuk ishte autor, por viktimë e rrethanave dhe manipulimit që tejkalonin përvojën dhe moshën e tij.”
Rekrutimi i adoleshentëve ose të rinjve në moshë madhore për të kryer vrasje dhe krime të tjera është bërë praktikë e zakonshme për klane si Skaljari dhe Kavac.
“Vrasësit profesionistë janë shumë më të shtrenjtë dhe ekziston një rrezik i madh që, nëse arrestohen, të bëhen dëshmitarë të prokurorisë”, tha burimi policor.
Vrasësit e rinj dhe pa përvojë bëjnë gabime, tha ai për BIRN, por gjithsesi është më e lirë dhe më e sigurt t’i punësosh ata sesa të dërgosh dikë me një pozitë ose profil më të lartë.
Ai kujtoi një tentativë vrasjeje në qytetin bregdetar malazez të Budvës, në gusht 2025, kur një shtetas 19-vjeçar i Maqedonisë së Veriut rrëshqiti dhe ra në pllakat e lagura pikërisht në momentin kur qëlloi ndaj anëtarit të lartë të klanit Skaljari, Marko Ljubisa Kan.
“Gjithçka ndodhi pranë pishinës së hotelit”, tha ai. “Ljubisa ishte shtrirë në një shezlong dhe agresori iu afrua në një distancë prej më pak se gjysmë metri, por kur qëlloi, rrëshqiti mbi pllakat e lagura dhe ra. Plumbat vetëm e gërvishtën Ljubisën dhe agresori u arratis në konfuzionin që pasoi. Megjithatë, ai u arrestua brenda më pak se një viti.”
“Druhem për sigurinë time”
Më pak se dy muaj pasi Sipkovski vdiq, dyshohet se ndërsa po përpiqej të vriste Tadija Pantiçin, Pantiçi u gjet i vdekur në Beograd.
18-vjeçari Pavle Filipoviç u arrestua në Beograd nën dyshimin se kishte vrarë atë. Bashkëpunëtori i tij i dyshuar, identitetin e të cilit policia nuk e ka bërë publik, është ende në arrati.
Dyshohet se të dy qëlluan ndaj Pantiçit nga një motoçikletë në lëvizje, e cila më pas u dogj. Filipoviçi deri tani ka refuzuar të tregojë se kush e kishte punësuar.
“Të miturit dhe të rinjtë zakonisht rekrutohen nga persona të dyshimtë në pikat e basteve ose në vende ku mblidhen njerëz për të blerë drogë, madje edhe në oborret e shkollave të mesme”, tha burimi policor. “Atyre u premtohet një identitet i ri, se do të largohen nga vendi dhe se do të marrin një shumë të madhe parash.”
Ajo që marrin në të vërtetë është një telefon i enkriptuar, disa mijëra euro dhe udhëzime nga persona që identifikohen vetëm me pseudonime. Pasi kalojnë disa ditë në një apartament me qira duke ngrënë ushqim të porositur, ata dërgohen në vendin ku do të kryhet krimi.
“Një fotografi e viktimës së ardhshme dhe vendndodhja ku do të kryhet vrasja mbërrijnë të gjitha në telefonin e enkriptuar”, tha inspektori. “Logjistika e arratisjes është zakonisht pika më e dobët, sepse bosët e klaneve nuk humbasin asgjë nga arrestimi i vrasësve të rinj me pagesë. Në fakt, ata as nuk janë pjesë e organizatave kriminale; janë thjesht njerëz të zëvendësueshëm.”
Pikërisht kjo ndodhi me 19-vjeçarin Nikola Babiç, i cili u arrestua më 6 qershor të vitit të kaluar, vetëm pak minuta pasi vrau Ivan Aleksiçin dhe tentoi të vriste Luka Mitiçin në kryeqytetin serb.
Babiç, i cili e pranoi krimin, tha se kishte rënë dakord të kryente vrasjen për të shlyer një borxh droge, të krijuar pasi dy burra iu afruan në parkun ku ai flinte pa strehë dhe i ofruan mundësinë për të shitur drogë. Përveçse shiste drogë, ai edhe e përdorte atë.
“Ata dy persona më propozuan të vrisja dy burra për ta dhe, nëse e bëja, do të ma falnin borxhin”, u tha Babiçi prokurorëve. “Pranova dhe më dhanë një telefon Google Pixel të enkriptuar.”
“Nuk dua të zbuloj identitetet e tyre, sepse druhem për sigurinë time dhe për sigurinë e vëllezërve dhe motrave të mia, të cilët ndodhen në kujdestari familjare, si edhe për sigurinë e nënës sime.”
Dhjetë ditë para vrasjes, ai mori fotografitë e objektivave dhe u vendos në një apartament me qira në qendër të Beogradit. Menjëherë pas kësaj, tha ai, një adoleshent i solli një armë dhe të dy u transferuan në një tjetër apartament. Babiçi tha se djali, 16 vjeç, ishte rritur në një institucion për fëmijë pa kujdes prindëror.
Babiçi tha se në telefon iu dërgua adresa e një kafeneje dhe iu tha të shkonte atje.
Ai dhe 16-vjeçari hapën zjarr teksa objektivat po dilnin nga kafeneja. Aleksiçi vdiq, ndërsa Mitiçi u arratis.
Disa muaj më vonë, një 20-vjeçare nga Beogradi u arrestua dhe u akuzua se i kishte transmetuar një personi të panjohur informacione mbi lëvizjet e viktimave, në këmbim të 7,000 eurove. Informacioni më pas iu përcoll vrasësve me pagesë.
16-vjeçari që qëlloi u shpall fajtor dhe u dërgua në një institucion korrektues për të mitur. Babiçi aktualisht po gjykohet.
“Model biznesi”
Dy raste të tjera që nga mesi i vitit 2025, të shqyrtuara nga BIRN, përfshinin autorë vrasjesh ose bashkëpunëtorë 20 vjeç ose më të rinj.
Në përgjithësi, tha zëdhënësi i Europol-it, “Europol-i ka vërejtur se dhuna si shërbim është një model biznesi kriminal që, në thelb, është ndërkufitar”.
Personi që porosit një sulm, rekrutuesi, ata që ofrojnë mbështetje logjistike, autori i krimit dhe objektivi i synuar mund të ndodhen të gjithë në vende të ndryshme. Ky fragmentarizim e bën veçanërisht të vështirë identifikimin dhe ndjekjen penale të personave që në fund janë përgjegjës për urdhërimin e dhunës.
Në Serbi, prokurorët e krimit të organizuar nuk mund të ndjekin penalisht të miturit, duke krijuar situata në të cilat zhvillohen dy procedime të veçanta penale për të njëjtën vepër, përpara gjykatave të ndryshme dhe të iniciuara nga prokurorë të ndryshëm.
“Jemi të vetëdijshëm se prej më shumë se 10 vitesh, fëmijët nën 14 vjeç, si edhe të miturit deri në moshën 18-vjeçare, raportohen si autorë të veprave penale më të rënda”, tha për BIRN prokurori publik kryesor i Serbisë për krimin e organizuar, Mladen Nenadiç.
“Kjo praktikë ka qenë më e përhapur në vendet e Amerikës së Jugut dhe arsyeja për përfshirjen e fëmijëve dhe të miturve është mungesa e përgjegjësisë penale ose shkalla më e ulët e përgjegjësisë penale.”
“Fëmijët dhe të miturit zakonisht rekrutohen përmes ndërmjetësve, në mënyrë që të mos mund të provohet një lidhje me anëtarët e rangjeve të larta të grupeve kriminale të organizuara. Gjatë përzgjedhjes së individëve, përgjithësisht përdoren kritere të tilla si përkatësia në shtresa të varfra shoqërore, si edhe prejardhja nga familje të shpërbëra.”
“Pagesat për kryerjen e veprave penale janë simbolike dhe këta individë shumë shpesh pranojnë të kryejnë krime për të fituar status dhe për t’u anëtarësuar në një grup kriminal të organizuar, me synimin për të treguar veten dhe për të siguruar një pozicion më të mirë në të ardhmen.”
Dhuna si shërbim
Rrjetet kriminale evropiane, si Foxtrot në Suedi, përdorin modelin e ashtuquajtur “dhuna si shërbim”, duke rekrutuar të mitur përmes rrjeteve sociale për të kryer vrasje dhe sulme të tjera të dhunshme, sipas Europol-it.
Agjencia thotë se kjo prirje është përhapur nga Skandinavia në pjesë të tjera të Evropës.
Sipas të dhënave nga Task Forca Operacionale që Europol-i krijoi në prill 2025 për të luftuar këtë fenomen, autorët e rinj rekrutohen përmes platformave të internetit, ku detyrat u paraqiten në një mënyrë të ngjashme me videolojërat, të shoqëruara me udhëzime dhe premtimin e shpërblimeve monetare.
Task Forca aktualisht përfshin 11 vende – Belgjikën, Danimarkën, Finlandën, Francën, Gjermaninë, Islandën, Holandën, Norvegjinë, Spanjën, Suedinë dhe Mbretërinë e Bashkuar.
Që nga krijimi i saj, policia ka arrestuar më shumë se 280 persona.
