Pse nuk flemë mirë në një vend të ri? Truri ynë qëndron “në gatishmëri”

14 Shtator 2026, 17:26, Kuriozitete CNA

Pse nuk flemë mirë në një vend të ri? Truri ynë

Në hotel, në një shtëpi të huaj apo edhe te një mik, mund të ndiheni të lodhur edhe pse keni kaluar orë të tëra në shtrat. Arsyeja mund të jetë mënyra se si truri reagon ndaj një ambienti të panjohur.

Nëse keni fjetur ndonjëherë në një hotel, në një kamping ose në shtëpinë e dikujt tjetër, ndoshta e keni përjetuar të njëjtën gjë: zgjoheni në mëngjes të lodhur dhe me ndjesinë sikur nuk keni fjetur mirë.

Edhe kur nuk kujtoni të jeni zgjuar gjatë natës, truri juaj mund të mos ketë qenë plotësisht në gjumë.

Shkencëtarët kanë zbuluar se kur njerëzit flenë në një ambient të ri, njëra pjesë e trurit mbetet më aktive se tjetra. Kjo mund të jetë një mekanizëm mbrojtës që e mban organizmin më të gatshëm për t'u zgjuar nëse ndodh diçka e pazakontë.

Truri nuk “fiket” plotësisht

Fenomeni njihet si “efekti i natës së parë” dhe prej kohësh është vërejtur nga studiuesit e gjumit. Njerëzit shpesh flenë më keq natën e parë në një vend të panjohur, por shkencëtarët kanë kërkuar të kuptojnë se çfarë ndodh në të vërtetë në tru.

Një ekip studiuesish nga Universiteti Brown përdori teknika të avancuara të imazherisë së trurit për të vëzhguar aktivitetin e tij gjatë gjumit.

Rezultatet treguan një ndryshim të pazakontë: dy hemisferat e trurit nuk silleshin në të njëjtën mënyrë.

Njëra hemisferë qëndronte më aktive dhe ishte më e ndjeshme ndaj stimujve nga jashtë. Pra, ndërsa pjesa tjetër e trurit ishte më e zhytur në gjumë, një pjesë mbetej disi më “zgjuar”.

Një sistem alarmi gjatë gjumit

Pse ndodh kjo? Studiuesit mendojnë se mund të jetë një mekanizëm i lashtë mbijetese. Kur ndodhemi në një vend të panjohur, nuk e dimë plotësisht se çfarë tingujsh, lëvizjesh apo rreziqesh mund të shfaqen gjatë natës.

Prandaj, truri mund të mos lejojë që i gjithë sistemi të futet në një gjumë të thellë dhe të pandërprerë.

Në studim, personat që përjetuan këtë fenomen u zgjuan më lehtë nga tinguj të pazakontë. Një zhurmë e papritur, një derë që kërcet apo një tingull i panjohur mund të mjaftonte për t'i nxjerrë nga gjumi.

Në një farë mënyre, një pjesë e trurit qëndronte si një “rojë nate”, duke kontrolluar ambientin ndërsa pjesa tjetër pushonte.

Edhe kafshët përdorin një mekanizëm të ngjashëm

Ky lloj gjumi nuk është krejt i panjohur në botën e kafshëve. Disa gjitarë detarë dhe disa zogj janë të aftë të flenë me vetëm njërën hemisferë të trurit në gjumë, ndërsa tjetra mbetet aktive.

Për kafshë si balenat dhe delfinët, kjo është veçanërisht e rëndësishme. Ata janë të ekspozuar ndaj rreziqeve edhe kur pushojnë dhe duhet të vazhdojnë të jenë të aftë të reagojnë ndaj mjedisit përreth.

Studiuesit sugjerojnë se truri i njeriut mund të ketë një version shumë më të vogël të këtij mekanizmi.

Prandaj nata e parë mund të jetë më e vështirë. Nëse flini keq natën e parë në një hotel apo në një shtëpi të panjohur, nuk do të thotë domosdoshmërisht se shtrati është i pakëndshëm.

Truri juaj mund të jetë thjesht duke u përshtatur me ambientin e ri. Lajmi i mirë është se truri i njeriut është shumë fleksibël. Me kalimin e kohës, ndërsa ambienti bëhet i njohur dhe perceptohet si më i sigurt, ky mekanizëm mbrojtës mund të dobësohet.

Kështu, nëse nata e parë në një hotel ju duket e lodhshme, mund të ketë një arsye shumë më interesante se sa mendoni: truri juaj mund të ketë qenë duke qëndruar “gjysmë zgjuar” për t'ju mbrojtur. /CNA