Shtetet e Bashkuara kanë konfirmuar publikisht për herë të parë se kanë vendosur armë në orbitë, një deklaratë që ka shkaktuar reagime të menjëhershme nga Kina dhe Rusia dhe ka rikthyer shqetësimet për një garë të re armatimesh në hapësirë.
Sekretari amerikan i Forcave Ajrore, Troy Meink, deklaroi se SHBA-të kanë aktualisht armë aktive “në orbitë”, të cilat synojnë të garantojnë kontrollin e hapësirës dhe t’i mundësojnë Uashingtonit t’u përgjigjet kërcënimeve të mundshme ndaj satelitëve dhe sistemeve amerikane.
“Ne tani kemi armë në orbitë për kontrollin e hapësirës”, deklaroi Meink gjatë konferencës vjetore Ajrore, Hapësinore dhe Kibernetike. Ai nuk dha detaje lidhur me llojin, kapacitetet apo numrin e armëve që ndodhen në orbitë.
Një zëdhënës i Forcës Hapësinore amerikane sqaroi se koncepti i “kontrollit të hapësirës” mund të përfshijë përdorimin e mjeteve kinetike dhe jo-kinetike për të ndikuar në aftësitë hapësinore të kundërshtarëve. Sipas tij, këto kapacitete mund të përdoren si për qëllime mbrojtëse, ashtu edhe për veprime sulmuese.
Deklarata amerikane ka shkaktuar reagime të forta në Pekin dhe Moskë. Ministria e Jashtme e Kinës akuzoi Uashingtonin se po përgatitet për një konflikt në hapësirë dhe paralajmëroi kundër shndërrimit të orbitës së Tokës në një fushëbetejë dhe në një arenë të re të garës së armatimeve.
Edhe Kremlini reagoi ndaj njoftimit amerikan. Zëdhënësi Dmitry Peskov deklaroi se Rusia mbështet idenë që hapësira të jetë e lirë nga armët dhe bëri thirrje për demilitarizimin e saj.
Megjithatë, SHBA-të, Rusia dhe Kina prej vitesh dyshohet se po zhvillojnë dhe testojnë kapacitete ushtarake të destinuara për përdorim në hapësirë. Në këtë kategori mund të përfshihen sisteme për bllokimin e sinjaleve satelitore, ndërhyrjen në komunikime, si dhe armë kinetike të afta të dëmtojnë ose shkatërrojnë objekte që ndodhen në orbitë.
Ekspertët paralajmërojnë se konfirmimi publik i Uashingtonit mund të nxisë një përshpejtim të garës së armatimeve hapësinore mes tre fuqive të mëdha.
Astronomi Jonathan McDowell tha se ishte e arsyeshme të besohej se SHBA-të kishin tashmë kapacitete të tilla në orbitë, veçanërisht duke marrë parasysh vendosjen ndër vite të satelitëve me ngarkesa të klasifikuara.
Sipas tij, deklarata e fundit amerikane mund t’i shtyjë Rusinë dhe Kinën të përshpejtojnë zhvillimin ose vendosjen e sistemeve të ngjashme në hapësirë.
Victoria Samson, drejtore për sigurinë dhe stabilitetin hapësinor në Secure World Foundation, e cilësoi deklaratën si veçanërisht të rëndësishme, pasi zyrtarët amerikanë nuk kishin bërë më parë një konfirmim të tillë publik në lidhje me vendosjen e armëve në orbitë.
Një nga shqetësimet kryesore lidhet me përdorimin e armëve kinetike kundër satelitëve dhe pasojat që mund të ketë një përplasje e tillë. Shkatërrimi i një objekti në orbitë mund të krijojë një sasi të madhe mbetjesh hapësinore, të cilat mund të përbëjnë rrezik edhe për satelitë të tjerë.
Në vitin 2021, Rusia shkatërroi një nga satelitët e saj të pafunksionuar gjatë një prove me një raketë anti-satelitore të lëshuar nga toka. Shpërthimi krijoi mijëra copëza mbetjesh që mbetën në orbitë dhe shkaktoi shqetësim të gjerë ndërkombëtar për rrezikun që paraqesin mbeturinat hapësinore për infrastrukturën satelitore.
Konfirmimi i SHBA-ve e vendos tashmë në qendër të vëmendjes çështjen e militarizimit të hapësirës dhe frikën se rivaliteti strategjik mes Uashingtonit, Pekinit dhe Moskës mund të shtrihet edhe më tej përtej Tokës.